Keçmişdəki Bəzi psixoloji eksperimentləri etik olaraq təkrar etmək düzgün olmaz.Bu təcrübələr arasına “Balaca Albert” adlı təcrübə də daxildir.

Amma bu təcrübənin aparılmasında yeganə problem etika deyil,həmçinin elmi təcrübənin özünün düzgün aparılmaması olmuşdur.

20-ci əsrdə psixologiyanı inkişaf etdirənlərdən biri istedadlı amerikalı gənc Con Brodes Uotson idi və 1913-cü ildə o psixologiyanın yeni qolu-bihevorioizmin əsasını qoydu(ing. behavior-davranış.).

Co Brodes Uotsom
Co Brodes Uotsom

“Mənə bir neçə normal uşaq verin,mən onu böyütsəm,istedadlarından,əcdadlarından asılı olmayaraq istənilən sahənin mütəxəssisi-həkim,vəkil,tacir edə bilərəm”,-Uotsonun sitatı nəzəriyyəsini ifadə edirdi.
Biheviorizm tezliklə məşhur oldu və Uotson hətta Amerika psixoloqlar assosiasiyasının başında durdu.
Nəzəri işlərinin qəbul olunmasına baxmayaraq psixoloq biheviorizmi praktikada sübut etmək istəyirdi.1919-cu ildə assistenti və məşuqəsi olan Rozali Reynerlə Uotson 11 aylıq uşaq üzərində təcrübəyə başladılar.Uotsonun sözlərinə görə sonradan çıxan məqalədə adı Albert kimi hallanan körpə tamamilə sağlam idi.

İlk mərhələdə körpəyə ağ siçovul və ona oxşayan cisimlər-saqqal,tük və s. göstərirdilər.Əvvəlcə Albert siçovuldan qorxmurdu,lakin sonradan körpə hər dəfə siçovulla oynayanda onun başı üzərində çəkiclə dəmir lentə vururdu.Körpə Uotsonun nə etdiyini görmürdü və bir neçə təkrardan sonra Albert siçovuldan qorxmağa başladı.
http://www.vokrugsveta.ruBundan sonra Albert siçovula azca bənzəyən-it,Santa-Klaus saqqalı,dovşandan da qorxurdu.Tədqiqatçının sözünə görə bu reaksiya minimum bir ay qalacaqdı,lakin uşağı tezliklə götürdülər və bunu aydınlaşdırmaq mümkün olmadı.
Uotsonun uğuru çox davam etmədi.Kritiklər onun təcrübəsini şübhə altına qoydular.Təcrübə zamanı Uotson fobiyanı saxlamaq üçün çəkici bir müddətdən bir lentə vururdu və onun fobiyanın davametmə müddəti haqda olan sözləri həqiqətə uyğun deyil.Bundan başqa Uotson və Reyner körpənin xəstəxanadan götürüləcəyini bilirdilər.Uotson körpənin getməyəcəyi halda bu fobiyaları aradan götürmək üçün Albertə konfet verib cinsi orqanını stimulə etməyi planlaşdırırdı(!).
Hazırki dövrdə biheviorizm bir psixologiya şaxəsi olaraq mövcud olsa da,müasir elmi təsəvvürlərə görə insanın davranışı onun haqda məlumat verəcək yeganə faktordur.
İndiki dövrdə belə təcrübələrə görə Uotson işdən qovular,bütün elmi işləri yararsız hesab edilərdi və assistentinin onun məşuqəsi olması heç kimi narahat etməzdi.Lakin,1920-ci ildə universitet rəhbərliyi məhz buna görə ondan işdən getməyi “xahiş etdi” .O, assistenti ilə evləndi və 15 il Rozalinin ölümünə kimi onunla yaşadı,lakin elm yolu onun üçün artıq bağlı idi.Tədqiqatçı reklam biznesinə qatıldı və buna görə də hazırda psixoloji təsirli reklamlar Uotson işlərinə az söykənmir.
Yalnız 2012-ci ildə Albert adı ilə tanınan uşağın əsl adı məlum oldu.Adı Duqlas Meritt olan körpə hidrosefaliya-baş beyində normadan artıq mayenin olmasından əziyyət çəkirdi.Bu xəstəlikdən uşaq 1925-ci ildə 6 yaşında ölmüşdür.Uotson və Reyner uşağın xəstə olmasını və təcrübə obyekti kimi yaramadığını bilsələr də,təcrübələrini həyata keçirmişlər.

 

Mənbə: http://www.vokrugsveta.ru

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin