“Qızıl nisbət”, “Qızıl proporsiya” və ya “Qızıl kəsik” riyaziyyat və incəsənətdə bir bütünün parçaları arasında gözlənilən, uyğunluq baxımından ən dəqiq ölçüləri verdiyi düşünülən geometrik və riyazi nisbətlərin bərabərliyidir. Qədim misirlilər və yunanlar tərəfindən kəşf edilmiş, memarlıqda və incəsənətdə istifadə edilmişdir.Bu, tamın iki qeyri-bərabər, lakin proporsional hissələrə bölməsinin nəticəsidir.Müasir dövrdə riaziyyatda,  texnikada, musiqidə estetikada və s. geniş elmi tətbiqini tapmışdır.

Bir düz xətt parçasını qızıl nisbətə uyğun bölmək istəsək, bu parçanı elə bir nöqtədən iki hissəyə ayırmalıyıq ki, ayrılan hissələrdən kiçik parçanın böyük parçaya olan nisbəti, böyük parçanın götürdüyümüz düz xəttin özünə nisbətinə bərabər olmalıdır.

received_1084227925031293

Qızıl nisbət  pi (π) (çevrənin radiusunun uzunluğuna olan nisbəti) kimi irrasional bir ədəddir və onluq sistemdə yazılışı : 1,618033988749894… şəklindədir. Qızıl nisbəti göstərmək üçün Yunan əlifbasından götürülmüş  “Φ” (Fi) hərfindən istifadə edilir. Təbiətdəki cisimlərin (canlılar və cansızlar) ölçüləri qızıl bölgüyə nə qədər yaxın olarsa, sonsuzluğa gedən təkrarlanan fiqurların əmələ gəlməsi bu cisimlərdə qeyri-adi mənzərənin yaranmasına səbəb olur.Bunu daha çox bitkilərin çiçəklərində görmək olar.Belə quruluşun olması tozlandırıcı həşəratlaın diqqətini çəkmək üçün olan uyğunlaşmadır

zfhqczvxxdv

Həmçinin insan bədəninin, üz cizgilərinin ölçüləri nisbəti Fi ədədinə yaxınlaşdıqca simmetrik quruluşun qüsursuzluğu artır, beləliklə insan daha gözəl və cəlbedici görünür.

received_1084226835031402

Qızıl nisbəti anlamağın ən yaxşı yollarından biri çəkərək baxmaqdır.

  1. Bir kvadrat götürək
  2. received_1084226938364725Onu iki bərabər hissəyə böləkreceived_1084226988364720
  3. Kvadratın çevrəsinə radiusu kiçik düzbucaqlının dioqonalına bərabər qövs çəkək
    received_1084227075031378
  4. Çəkdiyimiz çevrəni düzbucaqlıya tamamlayaqreceived_1084227118364707
  5. Alınan yeni düzbucaqlının eninin(B) kvadratın tərəfinə(A) nisbəti ,kvadratın tərəfinin (A) böyük düzbucaqlının uzunluğuna nisbəti bir birinə bərabərdir və qızıl nisbəti verir. (A / B = 1.6180339 =qızıl nisbət C / A = 1.6180339 = qızıl nisbət)received_10842273116980216.Sonda aldığımız  böyük düzbucaqlı “qızıl düzbucaqlı” adlanır.received_1084227395031346Əgər yuxarıdakı prosesi təkrarlasaq bir-birinin içində sonsuz təkrarlanan kvadratları və “Qızıl spiralı” görəcəyik. Bu kvadratların tərəfləri uzunluqları müəyyən məntiqi ardıcıllıqla düzülmüş Fibonaççi ədədlərini verir.received_1084227515031334received_1084228615031224Fibonaççi ədədlərinin bir-birinə nisbəti ədədlər böyüdükcə Fi ədədinə yaxınlaşır.(0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946…) Bu sonsuz sırada hər ədəd özündən əvvəlki iki ədədin cəminə bərabərdir. Fibonaççi ədədləri orta əsrdə yaşamış İtalyan riyaziyyatçı Leonardo Fibonaççinin adı ilə bağlıdır. Soruşa bilərsiniz ki,  Fibonaççi ədədlərinin ortaya çıxma səbəbi nə idi?  Bu, olduqca maraqlıdır. Fibonaççi özünə verdiyi bir sualdan sonra bu məntiqi ardıcıllığı kəşf etmişdir. Həmin sual isə belə idi: Bir cüt bala dovşan var. Bir ay sonra balalar cinsi yetkinliyə çatır. Hər cütlükdən bir erkək bir dişi bala doğularsa və heç bir balanın ölmədiyini düşünərsək bir il sonra neçə dovşan olar?

     

    received_1084228181697934İnsanın inkişafı da həmçinin bu proporsiyaya müvafiq baş verir, həyatımızı yaradıcılıq mexanizminin bu və ya digər dominantaları ilə mərhələlərə bölərək onun ədədlərinin qanununa tabe olur. Fibonaççi ədədləri  bizim həyatımızı yaşadığımız illərin sayı üzrə mərhələlərə bölür: 0 – sayın başlanğıcı – uşaq doğulur. Hələ onun nəinki psixomotorikası, düşüncəsi, hissləri, təsəvvürü, həm də operativ enerji potensialı da yoxdur. O – yeni həyatın, yeni harmoniyanın başlanğıcıdır; 1 – uşaq gəzməyə başlayır və yaxın ətrafı mənimsəyir; 2 – nitqi başa düşür və söz göstərişlərindən istifadə edərək hərəkət edir; 3 – söz vasitəsilə hərəkət edir, suallar verir; 5 – “zəriflik yaşı” – psixomotorikanın, yaddaşın, təsəvvürün və hisslərin ahəngi. Bunlar uşağa aləmi bütövlükdə əhatə etməyə imkan verir; 8 – hisslər ön plana keçir. Bu, təsəvvürdür, təqdiqi qüvvə ilə düşünmə isə həyatın daxili və xarici ahənglərinin saxlanması yönəlmişdir; 13 – öz istedadını inkişaf etdirməklə varislik prosesində əldə edilmiş materiala yönəldilmiş istedad mexanizmi işə düşür; 21 – yaradıcılıq mexanizmi ahəngdarlıq vəziyyətinə yaxınlaşmışdır və istedadlı iş görməyə cəhdlər edilir; 34 – düşüncə, hisslər, təsəvvür və psixomotorikanın ahəngi: dahi iş qabiliyyəti yaranır; 55 – bu yaşda ruhun və bədənin ahəngi saxlanmaq şərtilə insan yaratmağa hazırdır. Və il axır…
    Qızıl nisbətin insanlar tərəfindən nə vaxt kəşf edildiyi və istifadə edilməyə başlandığı haqqında məlumat yoxdur. Misirli riyaziyyatçı Evklit(E.ə 365-300) “Elementlər” adlı kitabında düz xəttin qızıl nisbətə görə bölümməsini qeyd etmiş və bunu düz xətt parçasının ekstremal nöqtəsi adlandırmışdır. Məhşur Misir pramidaları, Yunan ilahəsi Afinanın məbədi Partenon kimi qədim tikililərdə həm “pi”, həm də “fi” ədədlərindən istifadə edilmişdir. İntibah dövrünün sənətkarları rəsmlərində və heykəllərində gözəllik və simmetriyanı əldə etmək üçün qızıl proporsiyadan istifadə etmişlər. Rönesans dahilərindən biri olan Leonardo da Vinçinin “Son axşam yeməyi”( The Last Supper) tablosunda İsa və onun həvarilərinin oturduğu masanın ölçülərindən, divar və pəncərələrin ölçülərinə qədər qızıl nisbətdə çəkildiyini görmək olar.

    received_1084228071697945Qızıl nisbətdə çəkilən rəsmlərə Leonardonun qeyd dəftərçələrinin birində tapılan, insan və təbiətin vəhdətini göstərməyə çalışdığı, insan bədəninin ölçüləri nisbətini göstərən “Vitruvius adamı” mükəmməl nümunədir.
    İlk dəfə planetlərin Günəş ətrafında ellipsvari hərəkətini açıqlayan Johannes Kepler (1571-1630) qızıl nisbət barədə demişdir: “Geometriyanın iki böyük xəzinəsi vardır; biri Pifaqorun teoremi, digəri bir düz xəttin qızıl nisbətə görə bölünməsidir”.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin