İnsanlığın zəkası artır ya azalır? Cavab: ikisi də ola bilər

76

İQ göstəriciləri diqqətə dəyər səviyədə artır. Yeni bir araşdırma göstərir ki, insanların genetik patensialının altında yatan səbəblərə görə zəkalılar azala bilər. Araşdırmaçılar bir zəka ölçməsinə görə ortaya çıxardılar ki, Viktoriyalılar bunda modern milli ritmə sahibdirlər. Kəşflər mübahisəsiz ola bilməz, özəlliklə də, ölçülər zəkanı doğurdan göstərirmi ya yox? Hələ, zamanla araşdırmalar zəka ölçülməsiylə problemlərin olduğunu vurğulayır. Zəkalılar bir tip kimi müəyyən edilməməlidir. Bir insanı Afrika savannalarında zəkalı edən şey Hong Kong maliyyə mərkəzində həmin insanı yararsız edə bilər. Yeni araşdırmaya rəhbərlik edən İsveçdəki Umea Universitetinin bir psixoloqu Michael Woodley deyir ki: “Zəkanın artması və azalması sadə deyil”. “Zəkanın müxtəlif bölmələri çox müxtəlif yollarla dəyişə bilər”

 

Nənəndən daha ağıllısan?

Dünya müasir insanların, onların atalarının etdiklərindən daha üst səviyədə getdiklərinin dəlilləri ilə doludur.  Məsələn, ağıllı telefonlar, ürək nəqli, mikropların xəstəlik səbəbi olma anlayışı və.s. Bu texnoloji irəlləyişlərin ötəsində insanların daha çox ağıllandığının başqa ipucudur. Bu “Flynn efekti” adlanır. Öz adını Yeni Zellandiyadakı Otaga Universitütinin təqaüdçü alimi, zəka araşdırmaçısı James Flynn-dən alır. Son 100 ildən bəri, İQ və ya zəka bölmələri testləri bir neçə dəfə gözdən keçirildi və standartlaşdırıldı. Flynn effektini görmək üçün alimlər öz könüllülərinə öncəki nəsillərə görə tərtib edilmiş testləri etdirdi. Flynn və onun iş yoldaşları bütün dünya üzərindəki yeni nəsillərin keçmiş test üzərindəki göstəricisinin orjinal test verənlərdən daha üst səviyədədir. Həmin dəyişmələr heç də kiçik məsələ deyil. Bunlar on illiyə nəzərən coğrafiyaya görə müxtəlifdir.

 

Amma, bu 3 İQ balı arasında meyl edir. Flynn və digər bir çox araşdırmaçılar düşünür ki, artan İQ balları inkşaf edən müasir ətraf mühiti əks etdirir. İQ qismən qalıcı və ətraf mühitdən asılıdır. Bir gəncin ətrafını öyrənmə fürsətləri ilə zənginləşdirmək sonra onları həyatta daha üstün bir zəkaya sahib edəcək. Həmçinin daha yaxşı bəslənmə, daha çox öyrənmə və daha çox sitimulasiya Flynn effektini açıqlaya bilər. Beləcə bu gün insanların etdiyi düşüncə tərzi ola bilər. Əgər 19-cu yüzillikdə bir insana bir it və dovşan arasındakı əlaqəni soruşsaydınız onların iki heyvanla gerçək həyat təcrübələrinə əsasən konkret şeylərlə gedəcəkdilər. Woodly deyir ki: “Tipik cavab bu şəkildə ola bilərdi. İt dovşanı ovlayır”. Bu gün isə insanlara daha mücərrəd düşünmək öyrədilir. Nümunə olaraq, modern bir insan: “Dovşan və it-ikisi də məməlidir” deməsi daha çox ehtimal daxilindədir. “Bu cür kəşflər və modern düşüncə alışqanlığı insanların İQ testlərini cavablama üsulunu dəyişdirmişdir”-deyə Woodley bildirdi.

 

İnsanların kütləşməsi

Hətta Flynn effekti zəkanı sürətlə yuxarı fışqırdır. Bəzi araşdırmaçılar daha qatı görüşləri müdafiə edirlər. “İnsanın zəkası artmır”-deyirlər, “onlar daha da axmaqlaşırlar” 2012-ci ilin Noyabrında, Stanford Universiteti Tibb fakültəsi araşdımaçısı Gerald Crabtree “Trend in Genetics” jurnalında iki vərəq yazı dərc etdi və insanlığın zəkasının təxminən 2000 ilə 6000 il əvvəl zirvəyə çatdığını ortaya atdı. Crabtree genetikada bu iddiaya əsaslandı. O təxmin edir ki, 2000-dən 5000-ə yaxın gen insan zəkasını kontrol edir. Genetik mutasiyaların yığılma sürətinə əsasən Crabtree son 3000 ildə bütün insanlıq zəka müəyyənləşdirici genlərə zərər vuran ən az iki mutasiya keçirdiyini hesabladı (və sonrakı 3000 ildə daha iki mutasiya sürdürəcək). Hər genetik mutasiya (dəyişim) zədəyə nədən olmayacaq. Beləki, genlər cüt gəlirlər ki bu səbəblə mutasiya tərəfindən zəifliyə səbəb olan genlər sağlam yarısı tərəfindən örtülə bilər deyə Crabtree yazmışdır.

 

Amma, hesablamalar zəkanın görüləndən daha qırılğan olduğunu gözlər önünə sərir. Daha artığı  ovçuluq və toplayıcılıq icması zamanında olduğu kimi bu gün də insanlara zəkanın təkamülü baxımından önəmli olmadığını müdafiə edir. “Minlərlə il öncə bir aslan üzərinizə gələrkən nizə atmağın aerodinamik avantajını qazanmaqda bacarıqsız olmuşsunuzsa bu o demək idi ki, siz yemək tostusunuz. Artıq siz geninizi balalarınıza ötürməyəcəksiniz. Modern insan nadirən yaşam ya da ölüm sınağı ilə üzləşir”- deyə Crabtree yazmışdır. Bir başqa nəzəriyyə isə disqenik cütləşmə üzündən insanlığın zəka üçün genetik tutumunun azalmada olduğunu deyir. Araşdırmalar üzə çıxardı ki, 1800-cü illərin ortalarından bəri İQ və çoxalma sistemi mənfi yöndə əlaqələndirilir.  Açıq demək lazımdırsa daha zəki insanlar daha az uşağa sahib olurlar. Çünki zəka genin bir parçasıdır, araşdırmaçılar əgər bir şey olsa İQ düşəcəyini deyir. Bunun yerinə Woodly “göstəricilər artır və disqenik çütləşmə nəzəriyəsi üçün paradoks yaradır”- dedi.

 

Zəka paradoksunu anlamaq

Woodly və onun iş yoldaşları bu paradoksu həll etmiş ola biləcəklərini düşünürlər. Xəbərlər isə yaxşı deyil. Zəka tarixində geriyə baxmaq üçün araşdırmaçılar İQ-yə deyil reaksiya müddətinə yönəldilər. Bəsit reaksiya müddəti (bir siqnala cavab vermək üçün keçən zaman) İQ ilə əlaqələndirildi və İQ testləri kimi mədəni təsirlərə həssas olmadığını Woodly bildirdi. O həm də “İdea budur ki, reaksiya müddəti əsas və elementar şüuri əməliyyatları emal etmə bacarığını təmsil edir” dedi. 1880-lərdə, ingilis alim Francis Galton geniş və müxtəlif sosyoekonomik statuslardan 2522 gənc kişi və 888 qadının reaksiya müddətini ölçdü. O kişilərdə siqnala reaksiya müddədinin 183 millisaniyə, qadınlarda isə 187 millisaniyə olduğunu kəşf etdi.

 

(Galton’un reaksiya müddəti araşdırmaları eugeniks sahəsinin yaradıcısı olaraq işlərinin bir parçasıydı, fikri yalnız ən yeninin yaradılması idi. 1900-cü illərin başında eugenik yüksək statuslu insanlar tərəfindən mənimsənildi özəlliklə də Adolf Hitler kim Arian irqinin ən üstününü yaratmaq istədi) 1941 ildən sonra Galtonun rəhbərlik etdiyi başqa on iki bənzər araşdırma kişilərdə 250 millisaniyə, qadınlarda 277 millisaniyədir ki, gözə çarpan şəkildə yavaş olduğunu kəşf etdi. Bu kəşfləri 2010-cu ildə The American Journal of Psychology (Amerikan Psixologiya Jurnalı) dərc olundu. Woodly və iş yoldaşları əlavə bilgilərdən və yeni keçmiş araşdırmaların qarşılaşdırmasından təşkil olunmuş 2010 çalışmasını eyni şeyi ölçdüklərinə əmin olmaq üçün genişlətdilər. Zaman göstəricilərinin 1800-cü illərdən bəri bütünlüklə inkişaf etməyinə baxmayaraq Woodly, Galtonun ölçümlərinin doğruluğuna güvənir. “Galton reaksiya müddətini ölçmək üçün kəfkirli cihaz işlətmişdir. Ümumiyyətlə belə cihazlar 10 millisaniyə ərzində də doğru olurlar”- Woodly dedi.

 

Galton’un məlumatları əgər doğrudursa o siz gözlədiyiniz kimi olacaq”- Woodly deyir. “Misal üçün, nəsli icmaları reaksiya müddəti testində daha pis performans göstərirlər”. Woodley dedi ki, “Yeni araşdırmalar kristal təmizliyindədir” “Biz reaksiya müddətinin sürətininin yavaşlamasına dair çox sağlam meyl etmə tapdıq” dedi: “daha sabit, təbii, mədəni, genetik təsir altında olan zəka kompanentləri artmaqdansa azalır fikri istiqrarlıdır” İddia budur ki, hətta İQ göstəriciləri təhsil, tibbi sağlamlıqla birlikdə yüksəlsə də, insanlığın zəka tutumu azalır. Woodley, Flynn effektinin altında yatan bir azalmanı gizləyə biləcəyini və qələm-kağızlı zəka testlərində görünməyən “psixometrik qaranlıq bir maddə” olduğunu söylədi. “Daha keyfiyyətsiz toxuma daha keyfiyyətli gübrə istifadə etmək kimidir”-dedi “bu fikrdən yola çıxaraq, daha keyfiyyətli ortam zəka genlərindəki enməni maskalaya bilər” Bu doğrudursa da, səbəbləri bilinməməkdədir. Ehtimallar modern toplumdakı neurotoksins məruziyyətdən, təbii seçilməyədək ola bilər.

 

Daha ağıllı ya daha ağılsız?

“Nə olur olsun, hər kəs yeni reaksiya müddəti kəşfini son söz kimi görmür. Araşdırmanın 100 illiyin toplamında, Reaksiya müddəti və İQ hesabları arasında güvəniləcək korrelyasiya var. Amma, bir sonrakıları açıqlamaq üçün bu cür korrelasiyaların sırası tələb olunan əksikdən çox uzaqdır”-deyə Adeleyde Universitetinin psixoloqu və zəka araşdırmaçısı Theodore Nettelbeck söylədi. Digər bir sözlə, Reaksiya müddətini İQ-yə səlahətli kimi istifadə etmək arzu olunan bəzi şey bəxş etdiyini Netterbeck  bildirdi. Ən yaxşı halda, qarışıq siqnallara verilən reaksiya vaxtının IQ-dəki dəyişimin təxmini yüzdə 20 ilə yüzdə 25-ni açıqlaya biləcəyini və bəsit reaksiya müddətlərinin daha az açıqladığını dedi. Nettelbeck görə, yeni araşdırmada analiz edilən müxtəlif təcrübələr və bunların nə qədər qarşılaştırılacağı ilə bağlı narahatlığı artır. Sadəcə, reaksiya zamanlaması texnologiyasında müxtəlifliklər yoxdur.

 

Həm də, Nəticə tədbirlərinə təsir edəcək və ya etməyəcək təxmini törədilmiş təcrübə ədədləri, iştirakçılara verilən təlimatlar, əvvəlki tətbiqin əhatəsi, siqnalın təbiəti, cavab düymələrinin forması, bunların hamısı cavab müddətinə təsir edən sayda üsula bağlı fərqliliklər da ola bilər dedi. Flynn təsirinə adı verilən James Flynn, reaksiya müddəti şərhində çətinlik çəkə bilər. Flynn “LiveScience”-a “Küt bir insanın ayıq bir insanınkı kimi reaksiya müddəti sürətli ola bilər” dedi. “Aradakı fərq, aşağı IQ-lu birinin ümumiyyətlə konsentrasiya ola bilməyəcəyi və beləcə reaksiya müddətlərinin bir təcrübə boyunca istiqrarlı (uyuşan) olmayacağıdır. Onların İQ göstəriciləri yüksək insanlarınkından daha fərqlidir” “Doğurdanmı? Bu küt insanın neronal bir sürətidir yoxsa vəzifəyə fokuslanması daha çətin olmasıdır?” Flynn dedi. Digər faktorların da önəmli rol oynadığını sözlərinə əlavə etdi. Məktəbli uşaqlar üzərindəki araşdırmada, Hong Kong uşaqlarının reaksiya müddəti testlərində İngilis uşaqlarından daha sürətlidirlər.

 

Flynn, Çinli uşaqların İngilislərdən daha ağıllı olduğu mənasını verən nəticələri oxuya bilərsiniz. Ya da bəlkə də Çinli uşaqlar, Britanlardan daha çox risk daşıyırlar. Şad xəbər Woodley və yoldaşları doğrudursa, insan zehni daha az məhsuldar hala gəlsə belə, bir cür əcaib bir enişə məhkum deyil. Norveç ve İsveç, daha az təhsilli və IQ-lu şəxslərin daha çox uşağa sahip olması qanununda istisnadırlar. Hər iki ölkə də sinif fərqləri azdır və doğum idarəsi asandır. Dünyanın bir çox yerində IQ balı hələ artarkən, ətraf olabiləcək genetik problemləri qızışdırır kimi görünür. “Görünüşə görə genlərimizin sərhədlərini hələ kəşf etmedik” Flynn deyir

 

Mənbə : www.livescience.com

Hazırlayan: Sübhan Quliyev

76 ŞƏRH

  1. I just want to tell you that I’m beginner to blogging and site-building and truly savored this web page. Almost certainly I’m want to bookmark your website . You certainly have fabulous stories. Bless you for sharing your webpage.

  2. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  3. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  4. I’ll right away take hold of your rss as I can not find your e-mail subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you’ve any? Kindly let me understand in order that I may just subscribe. Thanks.

  5. I simply desire to share it with you that I am new to writing and absolutely loved your information. Likely I am likely to save your blog post . You undoubtedly have magnificent article information. Delight In it for sharing with us all of your internet write-up

  6. Someone essentially lend a hand to make seriously articles I’d state. That is the first time I frequented your web page and so far? I amazed with the analysis you made to make this particular put up amazing. Fantastic activity!

  7. magnificent issues altogether, you simply received a logo new reader. What could you suggest in regards to your put up that you just made some days ago? Any certain?

  8. You have remarked very interesting points ! ps nice web site . “Sutton lost 13 games in a row without winning a ballgame.” by Ralph Kiner.

  9. I like this post, enjoyed this one thank you for putting up. “He removes the greatest ornament of friendship, who takes away from it respect.” by Cicero.

  10. I¡¦ve been exploring for a little bit for any high-quality articles or blog posts on this sort of area . Exploring in Yahoo I ultimately stumbled upon this website. Studying this info So i am happy to exhibit that I’ve an incredibly excellent uncanny feeling I found out just what I needed. I most indisputably will make certain to do not put out of your mind this website and provides it a look regularly.

  11. What i do not understood is in truth how you are no longer actually a lot more well-liked than you may be right now. You are so intelligent. You realize thus considerably when it comes to this matter, made me in my opinion believe it from a lot of numerous angles. Its like women and men don’t seem to be involved unless it’s one thing to accomplish with Girl gaga! Your own stuffs excellent. All the time deal with it up!

  12. I just couldn’t depart your web site prior to suggesting that I really enjoyed the standard information an individual supply on your visitors? Is going to be again steadily to check up on new posts.

  13. Thank you a lot for sharing this with all people you actually know what you are talking approximately! Bookmarked. Please additionally consult with my web site =). We could have a link trade contract between us!

  14. Great paintings! That is the kind of information that are supposed to be shared across the net. Disgrace on Google for now not positioning this post higher! Come on over and visit my site . Thanks =)

  15. I like what you guys are up also. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I¡¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my web site 🙂

  16. Needed to draft you that little word to say thank you the moment again with your incredible strategies you have featured on this website. It has been pretty open-handed of you to supply extensively precisely what a lot of people could possibly have made available as an e book to make some cash for themselves, precisely given that you could have done it in the event you decided. Those concepts as well served like a good way to recognize that other people have a similar dreams similar to my very own to see very much more when it comes to this condition. I’m sure there are some more enjoyable occasions up front for individuals who scan through your blog.

  17. Thanks for sharing superb informations. Your website is so cool. I am impressed by the details that you¡¦ve on this site. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this web page, will come back for more articles. You, my friend, ROCK! I found simply the info I already searched everywhere and simply couldn’t come across. What a great website.

  18. Attractive section of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently quickly.

  19. you are actually a excellent webmaster. The website loading velocity is incredible. It kind of feels that you are doing any distinctive trick. Furthermore, The contents are masterpiece. you have performed a magnificent activity on this subject!

  20. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  21. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  22. I have to point out my admiration for your generosity giving support to men who absolutely need help with the idea. Your personal commitment to getting the message up and down became rather valuable and has surely permitted professionals just like me to attain their goals. Your own informative hints and tips denotes a lot a person like me and further more to my fellow workers. Best wishes; from all of us.

  23. I think other website proprietors should take this website as an model, very clean and great user genial style and design, as well as the content. You’re an expert in this topic!

  24. Thank you, I have just been looking for information about this subject for ages and yours is the greatest I have came upon till now. But, what in regards to the bottom line? Are you positive concerning the source?

  25. Hiya here, just started to be conscious of your blog page through Bing and yahoo, and have found that it’s pretty useful. I will appreciate should you carry on this informative article.

  26. I merely desire to share it with you that I am new to writing and really enjoyed your report. More than likely I am most likely to remember your blog post . You really have great article information. Admire it for swapping with us your url document

  27. I like this website very much, Its a really nice post to read and get information. “Misogynist A man who hates women as much as women hate one another.” by H.L. Mencken.

  28. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored subject matter stylish. nonetheless, you command get bought an edginess over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again since exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  29. Wonderful beat ! I wish to apprentice while you amend your web site, how can i subscribe for a blog site? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast provided bright clear concept

  30. I got what you mean , appreciate it for posting .Woh I am delighted to find this website through google. “The test and use of a man’s education is that he finds pleasure in the exercise of his mind.” by Carl Barzun.

  31. Pretty section of content. I just stumbled upon your weblog and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts. Anyway I’ll be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently rapidly.

  32. Thanks so much for providing individuals with an exceptionally splendid chance to read in detail from this website. It’s usually so kind plus packed with a lot of fun for me and my office co-workers to visit your site the equivalent of 3 times a week to read the newest things you will have. And lastly, I am just always fulfilled with your dazzling principles you give. Selected 2 points in this post are rather the very best we have all ever had.

  33. Somebody necessarily lend a hand to make severely articles I would state. This is the first time I frequented your web page and thus far? I amazed with the analysis you made to make this actual publish amazing. Excellent job!

  34. I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this site. I’m hoping the same high-grade blog post from you in the upcoming also. Actually your creative writing abilities has encouraged me to get my own website now. Actually the blogging is spreading its wings rapidly. Your write up is a great example of it.

  35. I am now not certain the place you are getting your information, however great topic. I needs to spend some time studying more or figuring out more. Thanks for fantastic information I was looking for this info for my mission.

  36. I really like your writing style, wonderful info, regards for posting :D. “Much unhappiness has come into the world because of bewilderment and things left unsaid.” by Feodor Mikhailovich Dostoyevsky.

  37. hello!,I like your writing so so much! share we keep in touch extra about your post on AOL? I require a specialist in this area to resolve my problem. May be that’s you! Taking a look ahead to peer you.

  38. I cling on to listening to the rumor speak about receiving boundless online grant applications so I have been looking around for the finest site to get one. Could you tell me please, where could i find some?

  39. I have been absent for a while, but now I remember why I used to love this website. Thank you, I’ll try and check back more often. How frequently you update your site?

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin