Kainatın simulyasiya olduğu fikri nə dərəcədə elmidir?

81

Hər gün həqiqi hesab etdiyimiz hər şeyi olduğu kimi qəbul edirik. Əslində isə bu “həqiqilik” hər hansı bir obyektiv reallığın əksi, onun, filtrlərimizdən keçərək təhrif olunmuş formasıdır. Bu reallıq nədir? Bədənimizi təşkil edən atom və molekullar həqiqətən mövcuddur; bizimlə qarşılıqlı əlaqələrə girən fotonlar enerji və impulsa malikdir; bədənimizi “dəlib-keçən” neytronlar – bütün bunlar kvant hissəciklərdir. Kainat isə kiçik subatom hissəciklərdən tutmuş nəhəng qalaktikalara qədər fiziki obyekt kimi mövcud olmaya bilər – daha dəqiq ifadə olunsa, digər bir reallığın simulyasiyası ola bilər.

 

XXI əsrin dini və ya texnomifi olmağa layiq bu mövzunu irəli sürən mütəxəssislər iki yerə bölünür: bəziləri ideyanı maraqlı hesab etsə də, skeptik yanaşır, digərləri isə bunun həddindən artıq diqqətəlayiq olduğunu vurğulayaraq, sübutları aşkara çıxarmaq üçün əlindən gələni edir.

 

Virtual reallığın və kainat simulyasiyası ideyasının nə olduğunu sadə şəkildə anlamaq üçün The MatrixThe Thirteenth Floor kimi elmi-fantastik filmləri izləməyiniz bəs edər. Lakin maraqlısı budur ki, bu ideya təkcə fantastikadan ibarət deyil, əksinə yaxşı elmi əsasa malikdir.

 

Təbiətin ən əsas müəmmalarından biri budur ki, niyə təbiət qanunları təbiət qanunlarıdır. Niyə ancaq qeydə alınmış elementar hissəciklər, fundamental konstantlar və qarşılıqli fiziki əlaqələr var – hansılar ki, kainatı izah edir. Əlimizdə kainatın nədən formalaşmalı olduğunu müəyyən edən və ya fundamental olaraq əslində nəyin mövcud olduğunu aydınlaşdırmaq şansı verən heç bir riyazi və fiziki prinsip yoxdur. Biz özlüyümüzdə kainatın içərisindəyik və öz məhdud bacarıqlarımızla onun yalnız məhdud bir hissəsini müşahidə edə bilirik. Bir qədər texniki imkanlarımız bunun üçün kifayət etmir, bir qədər də fundamental məhdudiyyətlər.

 

Biz, 46 milyard işıq ilindən aralı məsafəni görə bilmərik, çünki Böyük Partlayış anından sonraki zaman miqdarı işıq sürətilə birlikdə bundan uzağını görməyimizi mümkünsüz edir. Texniki məhdudiyyətlər ucbatından 10-19 metrdən o yana məsafəni araşdıra bilmirik. Hətta hədsiz inkişaf etmiş texnologiyalarla belə kainatın fundamental kvant hüdudunu aşmaq qeyri-mümkündür. Müxtəlif parametrlərin hesablanması cəhdləri eyni zamanda heç vaxt dəf edə bilməyəcəyimiz qeyri-müəyyənliklər ortaya çıxarır ki, bunlara da kvant hüdudlar deyilir.

 

“Niyə kainatın bu və ya digər qanunları məhz belədir?” – ehtimal ki, daha çox fəlsəfəyə aid olan bu sualı cavablandıran fiziki izahlar var və biz hələlik bunu anlamaq üçün çox gerilərdəyik. Bununla yanaşı bir də belə bir versiya var ki, kainat qanunlarının bu formada kodlaşdırılmış olduğunu irəli sürür – məcazi mənada yox, elə eşitdiyiniz kimi, həqiqi mənada – yəni, simulyasiyadır. Son 70 ildə hesablama gücümüz dəhşətli dərəcədə artıb və bunun nümunəsi göz qabağındadır – biz, sayılı dəqiqələr ərzində trilyonlarla hissəciklərdən simulyasiya yaradırıq. Böyük kalkulyatorlardan kiçik superkompüterlərə qədər böyük bir proqres yolu keçmişik.

 

Əgər hesablama gücümüz daha artıq inkişaf edib, lazımi qüvvəyə çatsaydı, prinsip etibarilə bütöv kainatın hər bir dövrünün hər bir hissəciyini simulyasiyaya çevirə biləcəkdik. Əgər yaradacağımız kompüter kvant olsaydı və hər ayrı hissəciyi qeyri-müəyyənlik vəziyyətində dəstəkləyə bilsəydi, simulyasiyamızda kainata məxsus kvant qeyri-müəyyənlik iştirak edə bilərdi. Və əgər bu simulyasiya daxilində formalaşmış planetlərdə həyat inkişaf etsəydi, hətta bu həyat intellektual mərhələrə keçsəydi, onlar bir gün simulyasiya içərisində yaşadıqlarını anlaya bilərdilərmi? Əlbəttə ki, “xeyr” cavabı verən alimlər çoxluq təşkil edir.

 

“Hətta müəyyən ölçüsü və uzunluğu olduğunu hesab etdiyimiz zaman, enerji, məkan, həcm kimi anlayışlar da məhduddur. Belə olduqda eyni zamanda bizim kainat da hesablanmış və məhdud olmalıdır. Bu kimi xüsusiyyətlər kainata simulyasiya olmağa şərait yaradır”, – NASA-dan olan Riç Terril belə hesab edir.

 

Fizika nöqteyi-nəzərindən bu fikir yanlış da ola bilər. Kvant qeyri-müəyyənliyi real ola bilər, amma bu məkan və zamanın kvantlaşdığı və ya foton enerjisinin istənilən qədər kiçik ola biləcəyi mənasını vermir. Müşahidə oluna bilən kainatın bir sonu, həddi-hüdudu ola bilər, lakin əgər müşahidə olunmamış kainat da işin içinə qatılsa o, sonsuz da ola bilər. Modellərimizin hesablama yükünü azaltmaq üçün mümkün bütün hiylələrə gedirik, lakin kainatın da belə fəndlərə əl atdığının sübutu əldə edilsə belə, bu dəlillər əsaslı olmayacaq, çünki biz kosmik məkanın həddindən artıq az bir hissəsini araşdırmış olacağıq.

İnformasiya nəzəriyyəsinin nəticələri nəzəri fizikanın qabaqcıl tədqiqatlarında ortaya çıxır, bu isə buna görədir ki, hər iki sahə sistematik riyaziyyata tabedir. Bəzi arqumentlər irəli sürülür: “gələcəkdə şüuru yamsılamaq asan başa gələcək, demək ki üzvi şüuru da simulyasiya etmək mümkün olacaq, bu isə bizim də şüur simulyasiyası olduğumuz mənasını verir.” Bu arqumentlər o dərəcədə zəif, dayanıqsız və tənqidə qapalıdır ki, arqument olduqlarını belə düşünmək çətindir. Bir neçə ay əvvəl müzakirə obyekti bu mövzu idi ki, bütov bir kainatı yarada bilmiş hər hansı bir şüur niyə anidən insan şüurunu da buraya əlavə etmək qərarına gəlib?

 

Yaxından baxsaq bu nəzəriyyənin insan ağlını uğurlu şəkildə “iştahlandırdığı” aydın olur. Kainatın simulyasiyadan ibarət olduğu fikri sadə və komfortlu olsa da, bu sualın bir daha meydana gəlməsini labüd edir: onda elm nəyə gərəkdir? Kainatın simulyasiya olduğu versiyasının bir qədər fərqli formasını əsrlərdir din də təklif edir. Beləcə anlamaq olar ki, bu fikir sadə və komfortlu olsa da, saxtadır.

 

Diqqətəlayiq başqa bir məsələ də budur ki, hətta əgər, məsələn, kosmik şüalarda məkan-zamanın diskret (çöxölçülü) olduğuna dair sübutlar əldə edilsə və bu sayədə kainat haqda biliklərimiz inanılmaz səviyyədə artsa belə, bu, kainatın modelləşdirilməsi hipotezini təsdiq etmiş olmayacaq. Çünki bunu təsdiq etməyin hər hansı bir üsulu yoxdur. Tapdığımız və ya tapmadığımız hər hansı bir kosmik “defekt” yaradıcılarımızın buraxdığı səhvlər ola bilər, amma kainatın öz xüsusiyyəti də ola bilər ki, bu daha elmi səslənir.

 

Hipotez adamı cəlb edir, lakin bu ideyanı elmi olaraq qiymətləndirə, bunun ehtimal payını hesablaya bilmirik. Məsələn, fizikanın cəlbedici xüsusiyyəti bundan ibarətdir ki, hərdən ağlasığmaz fikirlər ortaya çıxarsa da, çox güclü proqnozlaşdırma alətidir. Hətta əgər simulyasiyada yaşayırıqsa belə, təbiət qanunları və əsaslarını axtarma prosesimiz dəyişməyəcək – niyə fundamental konstantlar fundamental konstantlardır kimi əlavə suallara üz tutmayacağıq. “Niyə təbiət qanunları təbiət qanunlarıdır?” sualının cavabı “Çünki biz simulyasiyada yaşayırıq” ola bilməz.

Material Hi-News portalının məlumatı əsasında hazırlanıb

 

Mənbə: yasilelm

Leave a Reply

81 Comments on "Kainatın simulyasiya olduğu fikri nə dərəcədə elmidir?"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
page
Guest

I just want to mention I am just new to blogs and definitely loved you’re blog. Almost certainly I’m going to bookmark your site . You certainly come with superb writings. Many thanks for sharing your webpage.

^Emery EPS
Guest

I merely desire to reveal to you that I am new to online blogging and incredibly liked your page. Most likely I am most likely to remember your blog post . You really have memorable article materials. Acknowledge it for telling with us all of your url article

#FayteCh North America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

Fashion
Guest

Normally I do not read post on blogs, however I wish to say that this write-up very forced me to take a look at and do it! Your writing taste has been surprised me. Thanks, quite great post.

Metroclick+
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

My brother recommended I might like this website. He was entirely right. This post actually made my day. You cann’t imagine just how much time I had spent for this info! Thanks!

John Deere Technical Manuals
Guest

Howdy! Would you mind if I share your blog with my twitter group? There’s a lot of people that I think would really enjoy your content. Please let me know. Thanks

Pozycjonowanie Stron Internetowych Wroclaw
Guest

Thank you for sharing excellent informations. Your website is very cool. I am impressed by the details that you’ve on this web site. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this web page, will come back for more articles. You, my friend, ROCK! I found just the info I already searched all over the place and simply couldn’t come across. What a great web-site.

Strony Internetowe Gorzow
Guest

Dead composed subject matter, thankyou for selective information .

News
Guest

Good – I should certainly pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all the tabs and related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, site theme . a tones way for your client to communicate. Excellent task.

News
Guest

Thanks for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more clear from this post. I am very glad to see such wonderful info being shared freely out there.

Kindergeld 2018 Zmiany Dla Polakow
Guest

hi!,I like your writing so a lot! percentage we be in contact extra approximately your post on AOL? I require a specialist on this area to solve my problem. Maybe that’s you! Taking a look forward to see you.

Fashion
Guest

Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how could we communicate?

John Deere Repair Manuals
Guest

disaster movie is hilarious, i laugh for hours just watching that movie;

mountain
Guest

I have not checked in here for some time because I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I¡¦ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

News
Guest

Hello my friend! I want to say that this post is awesome, nice written and come with approximately all important infos. I would like to see more posts like this.

Maszyny Fabrycznie Nowe
Guest

Some truly wonderful info , Gladiolus I observed this. “Treat your friends as you do your pictures, and place them in their best light.” by Jennie Jerome Churchill.

News
Guest

You have noted very interesting details! ps decent web site.

blogcabinca.org
Guest

It is perfect time to make some plans for the future and it is time to be happy. I have read this post and if I could I wish to suggest you some interesting things or advice. Maybe you could write next articles referring to this article. I desire to read more things about it!

Fashion
Guest

obviously like your web-site but you have to check the spelling on quite a few of your posts. Many of them are rife with spelling problems and I in finding it very bothersome to tell the truth nevertheless I’ll certainly come again again.

health articles
Guest
I needed to post you one little bit of remark in order to give thanks the moment again for all the wonderful tips you have provided in this case. It has been simply surprisingly open-handed with people like you to offer openly what numerous people could have distributed as an e book to help with making some cash for their own end, most importantly given that you might have done it in the event you decided. The pointers in addition served like the great way to understand that the rest have similar passion like my own to see a little… Read more »
Home Improvement
Guest

Some truly choice articles on this internet site , saved to favorites .

Pozycjonowanie Stron SEO
Guest

I like what you guys are up also. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I’ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my site :).

Home Improvement
Guest

Hi, Neat post. There is a problem along with your web site in web explorer, would test this… IE nonetheless is the market chief and a large portion of folks will omit your magnificent writing because of this problem.

Metallzäune
Guest

F*ckin’ remarkable issues here. I am very glad to peer your article. Thanks so much and i’m looking ahead to touch you. Will you kindly drop me a e-mail?

application
Guest

Hi, Neat post. There’s an issue with your site in web explorer, may check this¡K IE still is the marketplace leader and a good component to folks will pass over your great writing because of this problem.

zgrzewanie rur pe
Guest

I really enjoy examining on this internet site , it holds superb blog posts. “It is easy to be nice, even to an enemy – from lack of character.” by Dag Hammarskjld.

www.chanelpascher.com
Guest

Excellent web site. Plenty of helpful info here. I am sending it to some buddies ans additionally sharing in delicious. And obviously, thanks to your effort!

Home Improvement
Guest

I like this site very much, Its a real nice position to read and get info . “You have to lead people gently toward what they already know is right.” by Philip.

consultarnumero.com
Guest

Hello. excellent job. I did not expect this. This is a fantastic story. Thanks!

zgrzewarka do rur leroy merlin
Guest

Hello, Neat post. There’s an issue together with your web site in web explorer, could check this… IE still is the marketplace leader and a big component of folks will omit your excellent writing because of this problem.

odziez bhp gorzow
Guest

Somebody necessarily help to make significantly posts I would state. This is the first time I frequented your web page and to this point? I amazed with the research you made to make this actual post extraordinary. Fantastic job!

http://gshguide.com
Guest

Pretty nice post. I just stumbled upon your weblog and wished to say that I have truly enjoyed browsing your blog posts. After all I’ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

News
Guest

I gotta bookmark this internet site it seems very useful invaluable

zgrzewarka do rur
Guest

Just wanna comment on few general things, The website design and style is perfect, the content material is really wonderful. “Some for renown, on scraps of learning dote, And think they grow immortal as they quote.” by Edward Young.

HawaiiVacation
Guest

I want to show my passion for your kindness giving support to visitors who actually need help on that study. Your very own commitment to getting the message across came to be exceptionally powerful and have all the time enabled folks just like me to realize their goals. This warm and friendly guidelines entails much a person like me and even more to my mates. With thanks; from everyone of us.

ArcheryRange
Guest

It’s the best time to make some plans for the future and it is time to be happy. I have read this post and if I could I wish to suggest you few interesting things or tips. Maybe you can write next articles referring to this article. I want to read even more things about it!

Home Improvement
Guest

hi!,I like your writing so so much! share we keep in touch more approximately your post on AOL? I need a specialist in this space to solve my problem. Maybe that is you! Taking a look forward to look you.

Home Improvement
Guest

certainly like your website however you have to take a look at the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling problems and I find it very bothersome to tell the reality however I will definitely come again again.

LivingRoomDesign
Guest

Thanks for sharing excellent informations. Your site is very cool. I’m impressed by the details that you¡¦ve on this site. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this website page, will come back for extra articles. You, my friend, ROCK! I found just the information I already searched everywhere and simply could not come across. What a great site.

HealthAnxiety
Guest

Thanks for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do some research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I am very glad to see such magnificent information being shared freely out there.

SecretaryEducation
Guest

Hello, Neat post. There is an issue with your web site in web explorer, may test this¡K IE nonetheless is the market leader and a big part of folks will miss your fantastic writing due to this problem.

ManagementAccounting
Guest

Great remarkable issues here. I am very satisfied to peer your post. Thanks so much and i am having a look forward to touch you. Will you kindly drop me a e-mail?

Buty Jeansowe
Guest

Some genuinely select articles on this web site , saved to bookmarks .

signages
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

LawType
Guest

Super-Duper blog! I am loving it!! Will be back later to read some more. I am bookmarking your feeds also

BusCompanies
Guest

I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

Topánky Mustang Panske
Guest

As soon as I observed this site I went on reddit to share some of the love with them.

Home Improvement
Guest

You have noted very interesting points ! ps decent site. “Where can I find a man governed by reason instead of habits and urges” by Kahlil Gibran.

display
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214