Big Bang haqqında

67

İnsan düşüncəsinə sığmayacaq qədər böyük bir kainatda yaşayırıq. Lakin çox insan sakini olduğu bu kainatdan xəbərsiz bir şəkildə normal həyatlarına davam edir, normal həyat qayğıları ilə ömrünü başa vurur. Onlar kainatın durğun olduğunu, həmişə var olduğunu və var olacağını fikirləşirlər. Amma bu heç də belə deyil. Biz bu gün BİG BANG haqqında danışaraq insan ağlının sərhədlərini aşmağa çalışacağıq. Əvvəlcə isə Big bang nəzəriyyəsinin nə üçün əhəmiyyətli olduğunu açmaq istərdik.

 

Biz hər bir elmin yaranmasında bir məqsəd güdmüşük. Məsələn, kimya elminin yaranma səbəbi insanların dəmiri qızıla çevirmək xəyalları olub. Fizika elminin yaranmasının kökündə də insanın kainatı, təbiəti, onun qanunlarını başa düşmək arzusu durur.

 

Bəs kainat necə yaranıb? Bu prosesi necə izah edə bilərik?

 

Kainatın yaranması ilə bağlı verilən bütün suallara cavab vermək üçün bir sıra nəzəriyyələr irəli sürülmüşdür. Kainatın yaranma nəzəriyyəsi olan Big Bang  məhz bu suallara cavab verməyə çalışır.

13.8 milyard il əvvəl böyük bir partlayışla kainatın genişlənməsi başladı. Bu partlayış Big Bang kimi tanınır. Bu zaman kosmosun bütün maddə və enerjisi bir nöqtədə toplanmışdı.  Başlanğıcın on üstü mənfi qırx üç saniyə sonrasında kainat soyumağa və sahə zərrəcikləri yaranmağa başladı. Bu zərrəciklər sürətlə sahədə hərəkət edərək kütlə qazandılar və ilkin maddə zərrəciklərini yaratdılar. Bu maddə zərəcikləri  birləşərək proton, elektron, neytron yaratdılar. Protonun yaranması ilk kimyəvi element olan hidrogenin yaranması demək idi. Digər bütün elementlər də məhz bundan sonra yaranmağa başlamışdı.

Kainat yarandığı andan bəri genişlənir. Bunun sübutunu verən şəxs məhz Edvvin Hubble olmuşdur. 1929-cu ildə o, ulduzlardan gələn şüalarda baş verən rəng dəyişikliklərinə əsaslanaraq digər qalaktikaların bizim “Süd Yolu” qalaktikamızdan get-gedə uzaqlaşdıqlarını söylədi.  Məlum fizika qanunlarına görə, əgər müşahidə edilən işığın mənbəyi müşahidəçiyə yaxınlaşırsa, onda bu işıq şüası bənövşəyi rəngə doğru, yox əgər uzaqlaşırsa qırmızı rəngə doğru meyl edir. (Bu qanun avstriyalı fizikaçı Doppler tərəfindən verilmişdir. Müşahidəçidən uzaqlaşan qatarın fit səsinin getdikcə zəifləməsi  hadisəsi də bu qanunauyğunluğa əsasən baş verir).  Həmin qanuna uyğun olaraq Hablın müşahidəsi göy cisimlərinin bizdən uzaqlaşdığını göstərirdi. Müşahidələrin davamında qalaktikaların təkcə bizim qalaktikadan deyil, fəzanın hansı istiqamətinə baxılmasından asılı olmayaraq bütün qalaktikaların bir-birindən uzaqlaşdığını öyrənildi.

Əslində genişlənmə hadisəsini Habldan 8 il əvvəl iki alim nəzəri olaraq hesablamışdılar.”Statik Kainat”modelində yanlışlıq hiss edən Aleksandr Freydman və Corc Lematr bir-birindən xəbəri olmadan eyni ildə həqiqətən kainatın başlanğıcının olduğunu, həmçinin başlayandan bəri  genişləndiyini nəzəri olaraq hesabladılar. Qeyd edək ki, hər iki alimin  apardığı hesablamalar Eynşteynin nəzəriyyələrinə əsaslanırdı. Nyutonu özünə üstad kimi qəbul edən Eynşteyn “Statik Kainat” modelini mənimsəmişdi.Buna görə də hesablamaların doğru olduğuna inanmadı,nəzəriyyələrindəki genişlənməni nəticə verəcək sabitləri dəyişdirdi və bunu “həyatının səhvi” adlandırdı. Lakin 8 il sonra 1929-cu ildə Edvin Hablın apardığı müşahidə Eynşteynin yanıldığını(ilkin nəzəriyyələrinin doğru olduğunu), kainatın həqiqətən də genişləndiyini sübut etdi.

“Big Bang”-in tək sübutu genişlənən kainat deyildi.  Elm adamlari “Big Bang” nəzəriyyəsini təsdiqləyən yeni kəsflər edirdilər.  Corc Qamov bu elm adamlarindan biri idi.  1948-ci ildə Qamov, Corc Lamatrın (Georges Lemaitre) hesablamalarini təkmilləşdirdi və “Big Bang”-ə aid olan yeni fərziyyə irəli sürdü.  Buna görə kainatin böyük partlayış ilə meydana gəlməsi nəticəsində, kainatda bu partlayışdan sonra radiasiya olaraq adlandırılan bəzi qalıqların olması labüd idi.

1965-ci ildə Arno Penzias və Robert Vilson adlı iki  fizika alimi bu qalıqları ehtiva edən dalğaları kəşf etdilər.  “Relikt Şüalanma” adlandırılan bu radiasiyanın “Big Bang”-in ilk dövrlərindən qaldığı məlum olmuşdu. Penzias və Vilson, “Big Bang”-i təcrübi olaraq ilk göstərən alimlər olduqları üçün Nobel Mükafatina layiq görülmüşdülər.

1989-cu ildə isə Corc Smut (George Smoot) və birlikdə işlədiyi NASA qrupu, COBE adlı süni peyki kosmosa göndərdilər.  Bu peykə yerləşdirilən həssas radarların Penzias və Vilsonun hesablamalarini təsdiqləməsi isə yalniz səkkiz dəqiqə çəkdi.  Radarlar qətiliklə kainatin başlanğıcındakı böyük partlayışın isti, sıx vəziyyətinin qalıqlarını sübut edirdi. Bir çox elm adamı COBE-nin müvəffəqiyyətini “Big Bang”-in möhtəşəm zəfəri olaraq şərh etmişdi.

Big Bang-in digər dəlili isə elementlərin miqdarı ilə bağlıdır. Fəzadakı elementlərin hansı nisbətdə olduğunu Fraunhofer difraksiyası metodu ilə öyrənilmişdir. Fraunhofer difraksiyası sayəsində, kainatın 73%-nin hidrogendən, 25%-nin isə heliumdan ibarət olduğu hesablanmışdır. Elmi araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, fundamental zərrəciklərdən hidrogen atomu əmələ gəlməsi üçün çox yüksək temperatulu mühit lazımdır. Hal hazırda ulduzların malik olduğu temperaturda hidrogenin yaranması mümkün deyildir. Yəni, hidrogen atomunun necə əmələ gəldiyini və hansı miqdarda mövcud olduğunu ancaq Big Bang nəzəriyyəsi ilə izah etmək mümkündür.

 

Big Bang-dan sonra kainatın genişləməsi zamanı onun tərkibindəki maddələr də genişləyən həcmə yayılmışdır. Buna görə də hidrogen və heliumun nisbəti kainatın hansı hissəsinə baxılırsa baxılsın təxminən eyni olmalıdır. Teleskoplarla aparılan müşahidələrə əsaslanan bir sıra astronom həqiqətən də bu nisbətin kainatın hansı hissəsinə baxılmasından asılı olmayaraq eyni olduğunu hesablamışlar. Son dövrlədə çox uzaq qalaktika və qaz buludlarının müşahidə olunması nəticəsində həmin yerlərdə hidrogen,helium,deyterium və litium kimi elementlərin olduğu anlaşıldı ki bu da eyni “Big Bang” kimi kainatın ilkin anlarından etibarən bu elementlərin mövcud olduğunu ispatlayır.

 

67 ŞƏRH

  1. I simply want to tell you that I am all new to blogging and truly loved you’re blog site. More than likely I’m going to bookmark your blog . You absolutely come with perfect writings. Cheers for revealing your website page.

  2. I merely wish to share it with you that I am new to putting up a blog and utterly adored your page. More than likely I am going to save your blog post . You indeed have impressive article material. Truly Appreciate it for expressing with us your internet site webpage

  3. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  4. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  5. I do agree with all the ideas you’ve presented to your post. They’re very convincing and will certainly work. Nonetheless, the posts are too short for newbies. May you please lengthen them a bit from next time? Thank you for the post.

  6. Definitely believe that which you said. Your favorite justification seemed to be on the web the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people think about worries that they plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side-effects , people could take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

  7. I have been exploring for a bit for any high-quality articles or weblog posts on this kind of house . Exploring in Yahoo I eventually stumbled upon this website. Studying this information So i¡¦m happy to convey that I have a very good uncanny feeling I came upon exactly what I needed. I so much undoubtedly will make certain to don¡¦t omit this website and give it a look regularly.

  8. Thanks for sharing excellent informations. Your website is very cool. I am impressed by the details that you’ve on this website. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this web page, will come back for extra articles. You, my friend, ROCK! I found simply the info I already searched all over the place and just couldn’t come across. What a great site.

  9. Wonderful goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you’re just too excellent. I actually like what you’ve acquired here, certainly like what you’re stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it wise. I can not wait to read far more from you. This is actually a wonderful web site.

  10. I am also commenting to let you understand of the notable discovery my cousin’s child encountered visiting your web site. She noticed numerous things, which include what it’s like to possess a great helping mood to make folks smoothly fully understand chosen extremely tough subject areas. You actually surpassed visitors’ expected results. Many thanks for churning out the helpful, dependable, revealing and in addition easy tips about this topic to Jane.

  11. Good – I should definitely pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all tabs and related info ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your client to communicate. Nice task.

  12. I think this is one of the most significant info for me. And i am glad reading your article. But should remark on few general things, The web site style is wonderful, the articles is really nice : D. Good job, cheers

  13. A person essentially help to make severely posts I would state. That is the very first time I frequented your website page and so far? I amazed with the analysis you made to create this particular put up incredible. Great activity!

  14. Many thanks for the information contained and the pictures, we were trying to find particular things today and handled to locate your blog site, we are leaving these remarks to ensure that you maintain creating more information like this

  15. Someone essentially assist to make critically posts I would state. This is the very first time I frequented your web page and thus far? I amazed with the research you made to create this particular publish extraordinary. Fantastic process!

  16. Good site! I really love how it is simple on my eyes and the data are well written. I am wondering how I could be notified when a new post has been made. I have subscribed to your RSS feed which must do the trick! Have a nice day!

  17. Hey, you used to write magnificent, but the last several posts have been kinda boring… I miss your super writings. Past several posts are just a little out of track! come on!

  18. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I have truly enjoyed surfing around your blog posts. In any case I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!

  19. Simply wish to say your article is as astonishing. The clearness in your post is simply cool and i can assume you are an expert on this subject. Fine with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the enjoyable work.

  20. Keep up the good work , I read few content on this site and I think that your website is real interesting and has lots of fantastic information.

  21. I needed to draft you a little bit of observation so as to thank you so much over again regarding the breathtaking suggestions you’ve contributed in this case. It has been simply shockingly open-handed of people like you to offer publicly exactly what most of us could have offered for sale as an ebook to make some bucks on their own, primarily considering that you could possibly have done it in case you decided. The tips likewise served to provide a good way to be certain that the rest have similar fervor really like my personal own to see somewhat more concerning this matter. Certainly there are millions of more fun sessions up front for those who read through your blog post.

  22. Thanks for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such great information being shared freely out there.

  23. I just couldn’t depart your website prior to suggesting that I actually enjoyed the standard info a person provide to your guests? Is going to be again continuously to inspect new posts.

  24. Definitely believe that which you stated. Your favorite reason appeared to be on the web the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get annoyed while people consider worries that they plainly do not know about. You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without having side effect , people could take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  25. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  26. I think other website proprietors should take this web site as an model, very clean and excellent user genial style and design, as well as the content. You are an expert in this topic!

  27. A lot of thanks for your own labor on this site. My mother delights in working on research and it is obvious why. My partner and i notice all regarding the dynamic means you give very important information via this web site and therefore improve response from others on the matter while our favorite simple princess is without question discovering a lot. Have fun with the rest of the new year. You are performing a wonderful job.

  28. I really want to inform you you that I am new to blog posting and totally liked your webpage. Very possible I am most likely to remember your blog post . You certainly have stunning article blog posts. Acknowledge it for share-out with us your very own site document

  29. Hello very cool site!! Guy .. Excellent .. Wonderful .. I will bookmark your web site and take the feeds additionally…I’m happy to seek out so many useful info here in the publish, we need work out extra strategies in this regard, thanks for sharing.

  30. I definitely wanted to make a remark in order to thank you for all the remarkable secrets you are placing on this website. My rather long internet lookup has finally been rewarded with really good details to exchange with my colleagues. I would express that we website visitors are extremely fortunate to exist in a decent place with very many outstanding professionals with helpful tips and hints. I feel very much grateful to have used the web page and look forward to so many more brilliant minutes reading here. Thanks a lot again for a lot of things.

  31. Hi there, just became aware of your blog through Google, and found that it’s really informative. I’m gonna watch out for brussels. I’ll be grateful if you continue this in future. Numerous people will be benefited from your writing. Cheers!

  32. A person necessarily assist to make severely articles I’d state. This is the very first time I frequented your website page and up to now? I amazed with the analysis you made to create this particular publish amazing. Fantastic task!

  33. Just desire to say your article is as astounding. The clearness in your post is just great and i could assume you are an expert on this subject. Fine with your permission let me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

  34. I must point out my appreciation for your kind-heartedness supporting persons that must have guidance on this important concern. Your real dedication to passing the solution along ended up being extraordinarily beneficial and have in most cases made men and women like me to arrive at their desired goals. Your new insightful advice can mean a whole lot a person like me and much more to my office workers. Thank you; from each one of us.

  35. Thanks for sharing excellent informations. Your site is so cool. I am impressed by the details that you have on this blog. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this website page, will come back for more articles. You, my friend, ROCK! I found just the info I already searched all over the place and simply couldn’t come across. What an ideal website.

  36. I’ve been absent for some time, but now I remember why I used to love this website. Thanks , I will try and check back more frequently. How frequently you update your web site?

  37. My brother suggested I might like this web site. He was totally right. This post truly made my day. You cann’t imagine simply how much time I had spent for this information! Thanks!

  38. Somebody essentially assist to make critically articles I would state. That is the first time I frequented your web page and up to now? I amazed with the analysis you made to create this actual put up amazing. Excellent task!

  39. Attractive section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently fast.

  40. Thanks a lot for providing individuals with remarkably superb possiblity to read articles and blog posts from this site. It is often so lovely plus packed with amusement for me personally and my office co-workers to search your website no less than 3 times in one week to learn the newest things you have got. And lastly, I’m just usually happy with your good techniques you serve. Some 1 facts in this article are clearly the most impressive I’ve ever had.

  41. Very nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I have really enjoyed surfing around your blog posts. In any case I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!

  42. Nice blog here! Also your website loads up very fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my website loaded up as quickly as yours lol

  43. Hi, Neat post. There’s an issue along with your web site in internet explorer, could check this… IE nonetheless is the marketplace chief and a large portion of other people will pass over your wonderful writing due to this problem.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin