Mutasiyalar haqqında

93

Ara keçidlər bir sonrakı və bir öncəki canlının xüsusiyyətlərini ehtiva etdikləri üçün yeni canlı növlərindən ibarətdirlər (bu yazımızı oxumaqda fayda var). Əslində, ara keçidlərin atası olan canlılar da onlardan əvvəlki canlılarla arakeçidlər arasında bir ara keçiddirlər. Eyni misalla izah etsəm, sizin ulu babanızla sizin aranızda yaşamış bütün fərdlər ara keçiddir və bir-birlərindən fərqləndikləri qədər ortaq xüsusiyyətlərə də sahibdirlər. Hər nə qədər bənzəsələr də yeni bir fərddirlər. Eynilə ara keçidlər də belədir.

 

Hər bir canlını özündən bir öncəki canlıdan kiçik fərqliliklər ayırır, lakin bu birdən-birə, bir nəsil müddətində deyil, uzun zaman ərzində baş verir. Yəni yeni bir növ bir ara keçiddir və bir anda siçanın filə çevrilməsi və ya dənizdə yaşayan canlının quruya çıxıb qaçmağa başlaması bir anda baş vermir. Növləşmə Bioloji Növ Tərifi daxilində sonradan “ortaq əcdad” olaraq xatırlanacaq olan bir qrup canlının müxtəlif mexanizmlər daxilində bir-birləriylə cütləşə bilməyəcək qədər dəyişmələri nəticəsində, öz içlərində cütləşə bilən ancaq digər canlı qruplarıyla məhsuldar döllər verə bilməyən, iki və ya daha çox yeni canlı qrupunun meydana gəlməsi deməkdir. Bu növyaranma mexanizmlərinə Allopatrik növləşmə (fiziki baryerlərlə ayrılma), Simpatrik növləşmə (mühit xüsusiyyətlərinə görə fərqliləşmə – çox xromosomluluq (polyploidy) deyilən yanlış kopiyalanma kimi genetik bir faktordan qaynaqlanır), Peripatrik növləşmə (köç etmək), Parapatrik növləşmə (heterozigot fitness kimi səbəblərdən qaynaqlanan populyasiyaların qarışmaması) daxildir.

 

 

Daha spesifik olaraq yeni növlərin əmələ gəlməsində isə Təbii Seçmə, Süni Seçmə, Cinsi Seçmə, Qohum Seçməsi, Qrup Seçməsi, Gen Axışı, Genetik Sürüklənmə, Mutasiyalar, Xromosomal Gen Dəyişikliyi, Transpozonlar, Plazmidlər, Üfiqi Gen Köçürülməsi kimi 20-dən çox təkamül mexanizmi məsuldur. Lakin nədənsə bu mexanizmlərdən xəbərsizmiş kimi sadəcə mutasiyalar üzərində durulur və “Baxın, təkamülçülər hər şeyin təsadüf olduğunu deyir!”, “Təkamül mutasiya deməkdir!” kimi boş iddialarla öz fikirlərincə Təkamül nəzəriyyəsini “çürüdürlər”. Bilməniz lazımdır ki, mutasiyalar təkamül prosesinin çox kiçik bir hissəsini ehtiva edir və təkamül nəzəriyyəsi sadəcə mutasiyalara bağlı deyil, mutasiyalardan daha funksional mexanizmlər vardır.

 

 

Mutasiyalar təkamülə səbəb olmurlar, sadəcə, çeşidlilik yaradan mexanizmlərdən biridir. Digər mexanizmlər isə Genetik sürüklənmə və Gen axışıdır. Mutasiyaların qısavədəli ən böyük təsiri müşahidə olunan fakt isə variyasiyadır. Mutasiyalar, xromosom rekombinasiyaları və krosingover(Krosingover-meyoz bölünmə zamanı xromosom hissələrinin dəyişməsidir) variyasiyanın səbəbləridir. Variyasiya isə öz növbəsində təkamül üçün xammal sayılır. Mutasiyalar neytral (70-90%), zərərli (8-25%) və xeyirli (2-5%) olmaq üzrə üç yerə bölünür və fərdin mühitə uyğunlaşma müvəffəqiyyətinə təsir edir. Bir çox mutasiya neytral olsa belə zamanla bu neytral mutasiyalar yığılaraq fərdlərdə dəyişiklərə səbəb olur. Yararlı mutasiyaların adətən, 5-10%-lik təsiri olsa da faydalarının sərhəddi yoxdur, zərəli mutasiyaların bir sərhəddi var: ölüm. Yararlı mutasiyalar 1600%-lik təsirə malik ola bilsə də zərərli mutasiyalarda bu maksimum 100%-dir ki, bu da ölümlə nəticələnir. Mutasiyaların populyasiya daxilində təsiri və yayılması Herdi-Veynberq tənliyi ilə riyazi olaraq modellənir.

 

 

Hər nə qədər mutasiyaların 90%-nin zərəli olduğu fikri ilə yanaşı çox nadir olaraq baş verdiyini eşitsək də bu ifadə doğru və tam deyil. Doğru ifadə “Nukleotid sayına uyğun baş verən mutasiya sayı çox azdır” formasındadır. İnsanda milyonlarca hüceyrə və bu hüceyrələrin daxilində nukleotidlər (3200000000 ədəd) vardır. İnsanlarda tək nukleotid üzərində mutasiya baş verməsi üçün hüceyrənin 4000000 dəfə mitoz bölünməsi lazımdır. Halbuki, bir insanda bu say 10 katrilyondur. Hesablamar göstərir ki, bir insanda ortalama ömür müddəti boyunca 100 milyon – 10 milyard arası sayda mutasiya baş verir. Bunların çoxu gen düzəltmə mexanizmləri vasitəsi ilə düzəldilsə də bəzi mutasiyalar gözdən qaçır və dəyişikliklərə səbəb olur.

 

Dəyişiklərin nəsildən-nəsilə ötürülməsini isə kəpənək efekti kimi ələ ala bilərik. Bir nukleotiddə baş vermiş və gen mexanizmləri tərəfindən gözdən qaçırılmış mutasiya digər baş verəcək mutasiyalarla birlikdə uzun zaman dilimində dəyişikliklərə səbəb olur. Yəni ani bir mutasiyaya uğradığımız anda 5 başımız, 8 ayağımız çıxmayacaq. Valideynlərimizdən 56-160 mutasiya qədər fərqlənirik və bu, heç də baş vermiş kimi görünmür. Əgər mutasiyaların çoxu zərərli olsaydı, bu gün insan deyə canlı növü yaşamazdı. Faydalı mutasiya olaraq isə tetraxromasiyaya malik olaraq digər insanlardan daha çox rəng çalarını görməyi arzu edə bilərsiniz.

 

Bəs mutasiyaların təsirlərini zamanda geriyə doğru baxaraq necə təyin edirik? Məsələn, bizi şimpanzelərlə, qorilllarla, neandertallarla ortaq atamızdan ayıran mutasiyalar hansılar idi? Bunun üçün molekulyar saatadlı metod istifadə edilir. Molekulyar saat müəyyən edilmiş bir protein ailəsinin (məsələn, ribosom) içində sabit nisbətdə amin turşusu yaranmasından yola çıxır və iki növ arasındakı dissosiasiya dərəcəsinimüəyyən etmək üçün istifadə edilən molekulyar təkamül analizi üsuludur. Zülalları yaradan amin turşularının genlərdəki kodlarına baxaraq baş vermiş mutasiyalardan qaynaqlanan genetik fərqliliklərə əsaslanaraq bir növün digər növdən nə zaman ayrıldığı, bu növlərin nə qədər fərqləndiyi və oxşar olduğu müəyyən edilir.

 

 

Misal üçün, genlər alfa-qlobin zülalını (hemoqlobinin bir komponenti) kodlayır və hər milyard ildə hər bağ cütü (DNT və RNT üzərində olan və bir-birlərinə hidrogen rabitəsi ilə bağlanan nukleobağlar) 56 dəyişikliyə məruz qalır. Bu nisbəti və genetik kodlamadakı dəyşiklikləri nəzərə alaraq növlərin nə zaman ortaq atadan təkamül etdiklərini, yəni ayrıldıqlarını deyə bilərik. Təsəvvür edin ki, hər hansı iki növdə olan DNT zəncirində ümumilikdə 4, hər bir növün DNT zəncirində isə 2 fərqli  bağ var və bu genlərin üzərində aparılmış genetik araşdırmalar nəticəsində bilirik ki, bir bağın dəyişmə müddəti 25 milyon illik zaman dilimində baş verir. Bu o deməkdir ki, bu DNT-lər 100 milyon illik təkamül prosesi nəticəsində formalaşıb, fərqliləşiblər və onların ortaq atası 50 milyon il öncə yaşayıb.

 

Müəllif; Ilkin Cəfərov

Leave a Reply

93 Comments on "Mutasiyalar haqqında"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
reference
Guest

I simply want to say I am just beginner to blogging and absolutely savored you’re web blog. Very likely I’m likely to bookmark your blog . You surely come with exceptional posts. Thank you for sharing your website.

This Site
Guest

I just want to say I am just beginner to blogging and really loved your blog. Very likely I’m want to bookmark your site . You certainly have excellent writings. Many thanks for sharing with us your website page.

Metroclick:
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Fashion
Guest

obviously like your web site but you need to check the spelling on several of your posts. Many of them are rife with spelling problems and I to find it very bothersome to tell the truth however I will certainly come again again.

Emery EPS;
Guest

I simply need to notify you that I am new to putting up a blog and pretty much adored your report. Most likely I am inclined to remember your blog post . You undoubtedly have stunning article blog posts. Get Pleasure From it for giving out with us your favorite site write-up

News
Guest

Simply wanna remark that you have a very decent site, I love the style and design it actually stands out.

@Faytech North America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

John Deere Service Manuals
Guest

After study a few of the websites on your own site now, and I truly such as your technique for blogging. I bookmarked it to my bookmark web site list and will be checking back soon. Pls look at my internet site in addition and let me know how you feel.

News
Guest

I truly appreciate this post. I have been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You’ve made my day! Thank you again!

Tworzenie Stron Internetowych Gorzow
Guest

Wow! This could be one particular of the most helpful blogs We have ever arrive across on this subject. Basically Magnificent. I’m also an expert in this topic therefore I can understand your effort.

Gorzow
Guest

But a smiling visitor here to share the love (:, btw outstanding pattern .

News
Guest

wonderful points altogether, you just won a new reader. What might you suggest in regards to your publish that you just made some days ago? Any sure?

News
Guest

Very interesting topic, appreciate it for putting up.

John Deere Service Manuals
Guest

You made some respectable points there. I looked on the internet for the issue and found most people will go along with with your website.

News
Guest

Thanks for sharing excellent informations. Your site is so cool. I am impressed by the details that you have on this site. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this web page, will come back for extra articles. You, my pal, ROCK! I found simply the information I already searched everywhere and simply couldn’t come across. What a perfect web site.

KDF
Guest

I do agree with all the concepts you have presented in your post. They are really convincing and will definitely work. Still, the posts are too brief for starters. May just you please extend them a bit from next time? Thank you for the post.

Fashion
Guest

I have been browsing on-line more than three hours as of late, yet I by no means discovered any attention-grabbing article like yours. It’s beautiful worth enough for me. Personally, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the internet will be much more useful than ever before. “I thank God for my handicaps, for through them, I have found myself, my work and my God.” by Hellen Keller.

online shopping
Guest

Hello my friend! I want to say that this article is awesome, great written and include almost all vital infos. I would like to see extra posts like this .

News
Guest

You could certainly see your skills within the work you write. The arena hopes for even more passionate writers such as you who aren’t afraid to say how they believe. Always go after your heart. “In order to preserve your self-respect, it is sometimes necessary to lie and cheat.” by Robert Byrne.

Maszyny Rolnicze Nowe
Guest

Nice read, I just passed this onto a friend who was doing a little research on that. And he actually bought me lunch because I found it for him smile Thus let me rephrase that: Thank you for lunch! “He who walks in another’s tracks leaves no footprints.” by Joan Brannon.

News
Guest

I do agree with all of the ideas you’ve offered for your post. They are very convincing and will definitely work. Still, the posts are too quick for novices. May you please extend them a bit from subsequent time? Thanks for the post.

News
Guest

Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you! By the way, how could we communicate?

blogcabinca.org
Guest

Of course, what a fantastic blog and informative posts, I surely will bookmark your website.All the Best!

www.5aswiss.com
Guest

I do agree with all of the concepts you’ve presented on your post. They’re very convincing and can certainly work. Still, the posts are too short for beginners. May just you please extend them a bit from subsequent time? Thanks for the post.

News
Guest

I like this blog so much, saved to bookmarks. “American soldiers must be turned into lambs and eating them is tolerated.” by Muammar Qaddafi.

aoflibrary.net
Guest

Normally I don’t read post on blogs, but I would like to say that this write-up very pressured me to take a look at and do it! Your writing taste has been surprised me. Thank you, very nice article.

health clinic
Guest

Hello. Great job. I did not anticipate this. This is a splendid story. Thanks!

Home Improvement
Guest

Hey, you used to write excellent, but the last several posts have been kinda boring… I miss your tremendous writings. Past several posts are just a bit out of track! come on!

Internet Plus Pozycjonowanie Opinie
Guest

I really appreciate this post. I’ve been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again!

Pozycjonowanie Supremum SEO
Guest

Appreciate it for helping out, good info. “Considering how dangerous everything is, nothing is really very frightening.” by Gertrude Stein.

Home Improvement
Guest

As soon as I observed this website I went on reddit to share some of the love with them.

Gartentore Aus Polen
Guest

I like this post, enjoyed this one thank you for posting. “What is a thousand years Time is short for one who thinks, endless for one who yearns.” by Alain.

klejenie rur pp
Guest

Hi my family member! I want to say that this post is awesome, great written and come with approximately all significant infos. I’d like to look more posts like this.

internet shopping
Guest

I¡¦ll right away seize your rss as I can not in finding your e-mail subscription link or e-newsletter service. Do you have any? Please let me know so that I may just subscribe. Thanks.

Home Improvement
Guest

Thanks, I’ve recently been searching for info about this topic for a long time and yours is the best I’ve came upon till now. However, what in regards to the bottom line? Are you sure in regards to the source?

www.chanelpascher.com
Guest

wonderful issues altogether, you simply received a new reader. What could you suggest about your put up that you simply made a few days ago? Any sure?

brandsfavor.com
Guest

Very well written post. It will be supportive to everyone who employess it, as well as yours truly :). Keep doing what you are doing – i will definitely read more posts.

http://www.columbusgis.com
Guest

Thanks , I’ve recently been looking for information about this subject for ages and yours is the greatest I’ve came upon so far. But, what about the conclusion? Are you certain in regards to the source?

detectaplast
Guest

Some truly nice and useful information on this internet site, as well I conceive the layout has got wonderful features.

gshguide.com
Guest

Wow! Thank you! I continually wanted to write on my website something like that. Can I take a portion of your post to my blog?

http://historicdowntownmocksville.com
Guest

Awsome article and right to the point. I am not sure if this is really the best place to ask but do you guys have any ideea where to employ some professional writers? Thanks 🙂

crammonduk.com
Guest

Thank you for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do a little research about this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such fantastic info being shared freely out there.

http://healthexpo2015.net
Guest

I¡¦ve learn several excellent stuff here. Definitely price bookmarking for revisiting. I surprise how so much attempt you put to create this kind of great informative web site.

News
Guest

Some really prize articles on this web site , saved to favorites .

TravelAdvisor
Guest

You could certainly see your enthusiasm in the work you write. The arena hopes for more passionate writers like you who aren’t afraid to say how they believe. At all times go after your heart.

Interior Decorating
Guest

I have not checked in here for some time since I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I¡¦ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

Home Improvement
Guest

You are my inspiration , I have few blogs and infrequently run out from to post .

Home Improvement
Guest

Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I have truly enjoyed browsing your blog posts. After all I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again soon!

FinanceCharge
Guest

I just could not leave your web site before suggesting that I extremely loved the usual info a person provide to your guests? Is gonna be again steadily in order to inspect new posts

Buty z Dzinsu
Guest

I’ve been absent for a while, but now I remember why I used to love this web site. Thank you, I will try and check back more frequently. How frequently you update your web site?