Altsheymer xəstəliyi

75

 

Altsheymer xəstəliyi yavaş başlayan, lakin hər gün sürətlə inkişaf edən xronik bir neyrodegenerativ (neyronların ölməsi anlamına gəlir)xəstəlikdir. Bu xəstəlik 60-70% hallarda demensiya ilə müşahidə olunur. Xəstəliyin ilkin simptomu yenicə baş vermiş hadisələrin xatırlana bilməməsidir. (yəni belə xəstələrdə qısamüddətli yaddaş olur) xəstəlik kəskinləşdikcə oriyentasiya qabiliyyəti itir(belə xəstələr tez-tez evlərinin yolunu tapa bilmir, oriyentasiyanı xarakterizə edən zaman ,məkan kimi anlayışlardan məhrum olurlar) həmçinin danışıq qabiliyyətinin itməsi, tez-tez əhval -ruhiyyənin dəyişməsi, özünü idarə edə bilməmək, gündəlik ehtiyaclarını qarşılaya bilməmək(sidiyi qaçırtmaq kimi ) və davranış pozğunluqları da müşahidə olunan simptomlardır  Belə xəstələrdə tədricən  bədən bir sıra funksiyalarını yerinə yetirə bilmir və xəstə ölümə məhkum olur .Xəstəliyin inkişaf sürəti hər fərd üçün fərqli olsa da, adətən belə xəstələr 3 ildən 9 ilə qədər ömür sürürlər .

Xəstəliyin tam olaraq səbəbi bilinməsə də 70% hallarda genetikamızla bağlıdır. Beyin zədələnmələri ,təzyiqin yüksək olması ,həmçinin depressiya kimi amillər də xəstəliyə asanlıqla yol açır. Xəstəlik proses olaraq beyində yaranan amyloid plaques(beynin boz maddəsində beta amyloid zülal ehtiyatı toplanır) və tangleslarla bağlıdır.  Xəstəliyin dəqiq diaqnozu üçün zəka testi (məsələn belə xəstələrə ilin aylarını əvvəl ardıcıl bir şəkildə saymalarını sonra isə bunu tərsinə etmələrini deyirlər və çox vaxt ardıcıllıqla saydıqları bir şeyi tərsinə edə bilmirlər) MRT (maqnit rezonans tomoqrafiyası) qan analizi verilir.

 

 

Altsheymerli xəstələrin yanında daim onların qayğısına  qalan biriləri olur, belə ki onlar başqalarının köməyinə möhtac olurlar . Onlarla daim məşqlər etmək , gündəlik prosesləri təkrarlamaq faydalı olur, yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi belə xəstələrdə davranış problemləri olur və bunun antipsixotik dərman vasitəsilə müalicəsi xəstəni bir müddətə sakitləşdirsə də onun erkən ölümünə yol açır .

2015 ci ilin statistikasına əsasən dünyada 48 milyon Altsheymer xəstəsi var, xəstəlik adətən 65 yaşdan yuxarı müşahidə olunur, lakin 4-5% hallarda gənc yaşlarda da başlaya  bilər . Alman psixiatrı Alois Altsheymer  1906-cı ildə bu xəstəliyi kəşf etdi, bu gün Altsheymerdən dünyasını dəyişən bir çox xətələr var və maliyyə cəhətdən xəstəliyin müalicəsi çox baha başa gəlir.

Yaş artdıqca Altsheymerin hər 100 nəfərdə rast gəlinmə tezliyi

Əlamətləri və simptomları

Altsheymerin mərhələləri

1.Demensiyadan öncə

yaşla bağlı yaddaş itkisi

tez-tez əşyaların yerini unutmaq

qısa müddətli yaddaş itkisi

konkret olan hadisələri xatırlaya bilməmək

2Altsheymerin erkən mərhələsi

dostların və ailə üzvlərinin adını xatırlaya bilməmək

cəmiyyətdə özünü idarə edə bilməmək

  1. Altsheymerin orta mərhələsi

yuxu ilə bağlı problemlər

məkan anlayışının itməsi

  1. Altsheymerin axırıncı mərhələsi

nitqdə problemlər

narahatlıq,  əsəbilik və paranoid halların yaşanması

Altsheymer xəstəliyinin genetika ilə bağlılığı

Altsheymer autosom xromosomlarda yaranan və dominant genlə ötürülən  bir xəstəlikdir .APP(amyloid precursor protein) presenilin 1 və 2 zülallarını kodlaşdıran genlərin mutasiyası nəticəsində xəstəlik törənir APP və presenilin genləri amyloid lövhələrin əsas komponenti olan 42,zülalının sintezini artırır .

Ən geniş yayılmış. genetik risk faktoru isə  apoe-nin(apolipoprotein e)  ε4  allelinin irsən keçməsidir. Altsheymerli xəstələrin 40-80% də bu gendən ən az 1 dənə vardır. APOE ε4 alleli heteroziqot fərdlərdə xəstəliyin riskini 3 dəfə, homoziqot fərdlərdə isə 15 dəfə artırır .

Bundan başqa TREM2 genində olan mutasiya da xəstəliyin inkişafını sürətləndirir, bu zaman beyində olan ağ qan hüceyrələri beta amyloid zülalının miqdarına nəzarət edə bilmir .

Xolinergik hipotez

Ən qədim olan bu hipotezə görə , Altsheymerin asetilxolinin sintezinin azalması ilə bağlı olduğu güman olunur .

Amyloid hipotezi

1991 ci ildə hüceyrəxarici beta amiloidin xəstəliyin ilkin səbəbi olması hipotezi irəli sürüldü. Bu hipotezə dəstək kimi 21ci xromosomda yerləşən APP(amyloid precursor protein) və həmçinin Daun xəstəliyində 21 ci xromosomda olan bir gen nüsxəsinin artıq olmasını misal göstərmək olar, çünki xromosomda olan gen artıqlığı da Altsheymerin inkişafına təkan verir.

Tau hipotezi

Bu hipotezə görə həddindən artıq fosforlaşmış tau zülalları digər zülallarla birləşir və onlar neyron cismlərində neyrolifli tanglelar (maneələr) əmələ gətirirlər bu da neyronların bir birilə əlaqəsinin pozulmasını stimulasiya edir.

Neyropatologiya

Altsheymer beyin qabığı və bəzi qabıqaltı nahiyələrdə neyronların və onlar arasındakı sinapsların itməsi ilə xarakterizə olunur bu itki həmin nahiyələrin atrofiyası, gicgah, təpə paylarının alın qabığının hissələri və qurşaq qırışığının degenarasiyası ilə müşahidə olunur

Şəkildən də gördüyümüz kimi sağlam insanın beyninə nisbətən Altsheymerli xəstələrin beyni büzüşmüş formada olur .Danışıq prosesi  və informasiyanın analizi  mərkəzi olan  beyin qabığı da balacalaşmış ,düşünmə, xatırlama ilə bağlı yerlər zədə almışdır. Mədəciklər beyin –onurğa beyin mayesi ilə dolmuş və normal beyinlə müqayisədə genişlənmişdir.Yeni baş vermiş hadisələrin yadda saxlanması ilə əlaqədar olan hippocampusun (dəniz atının) da ciddi sürətdə büzüşdüyü görünür

Həyat tərzinin Altsheymerlə əlaqəsi

Daim mütaliə edən, krosvord həll edən, musiqi alətlərində ifa edən ,daim cəmiyyətlə əlaqədə olan insanlarda bu xəstəlik nisbətən az müşahidə olunur və Altsheymerin ən yaxşı profilaktikalarından biri də ikinci bir dil öyrənməkdir .Həmçinin fiziki işlə məşğul olmaq da riski azaldan faktorlardandır .

Qidanın Altsheymer xəstəliyinə təsiri

Yapon və  Aralıq dənizi məhsulları ilə qidalanan insanlarda xəstəlik az yayılmışdır .Yəni mümkün olduğu qədər tərəvəz lobya balıq qida rasionumuzdan əksik olmamalıdır şirniyyat isə mümkün qədər istifadə olunmamalıdır  Yağlı və karbohidratlarla zəngin mətbəxi olan ölkələrdə isə bu çox geniş yayılmışdır. Altsheymer xəstəliyinin statistikasına nəzər saldıqda bu xəstəliyin ən çox Amerikada olduğu görülür, şübhəsiz bu həm piylənmə  həm də oturaq həyat tərzi ilə bağlıdır. Bu xəstəlik hal –hazırda ABŞ-da döş xərçənginin statistikası ilə eynidir, hətta qabaqlayır belə deyə bilərik. Qafqaz ölkələri də Altsheymer geniş yayılmış ərazilərindəndir.

 

Yuxarıda sadaladığımız profilaktik tədbirlər riski azaltsa da tam bu problemə həll yolu deyildir .Ingiltərənin ilk qadın baş naziri Margaret Thatcher, Amerika Birləşmiş Ştatlarının 40-cı prezidenti olan Ronald Uilson Reyqan ,Çarlton Heston kimi məşhur insanlar ömürlərinin sonlarına yaxın Altsheymerdən əziyyət çəkiblər.

 

 

75 ŞƏRH

  1. I simply want to say I am beginner to blogs and actually enjoyed you’re blog. More than likely I’m likely to bookmark your site . You amazingly have great articles. Kudos for revealing your web page.

  2. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  3. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  4. I just desire to show you that I am new to blogging and undeniably adored your work. Most likely I am likely to save your blog post . You seriously have wonderful article blog posts. Value it for sharing with us the best web article

  5. Attractive section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently fast.

  6. Thank you a lot for providing individuals with such a brilliant opportunity to read critical reviews from here. It’s always very amazing and also stuffed with a lot of fun for me and my office mates to search the blog at least 3 times every week to see the fresh tips you have. And lastly, I’m just at all times astounded concerning the amazing tricks served by you. Certain 3 areas in this article are particularly the most impressive we have all ever had.

  7. I simply couldn’t go away your website prior to suggesting that I actually loved the usual info an individual provide to your visitors? Is gonna be again regularly to inspect new posts.

  8. fantastic points altogether, you simply received a emblem new reader. What could you suggest about your put up that you made some days in the past? Any sure?

  9. Heya i am for the first time here. I found this board and I find It really useful & it helped me out much. I hope to give something back and help others like you helped me.

  10. I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this website. I am hoping the same high-grade website post from you in the upcoming as well. In fact your creative writing abilities has inspired me to get my own blog now. Actually the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a great example of it.

  11. Thank you for sharing superb informations. Your web site is so cool. I am impressed by the details that you have on this web site. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this website page, will come back for extra articles. You, my friend, ROCK! I found simply the information I already searched all over the place and simply could not come across. What a perfect web-site.

  12. Pretty nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I have really enjoyed surfing around your blog posts. After all I’ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  13. Good – I should certainly pronounce, impressed with your web site. I had no trouble navigating through all the tabs and related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, site theme . a tones way for your client to communicate. Excellent task.

  14. I just couldn’t depart your site prior to suggesting that I extremely enjoyed the standard info a person provide to your visitors? Is going to be again steadily in order to investigate cross-check new posts.

  15. I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this blog. I am hoping the same high-grade site post from you in the upcoming also. In fact your creative writing skills has inspired me to get my own website now. Really the blogging is spreading its wings fast. Your write up is a good example of it.

  16. I think other web-site proprietors should take this site as an model, very clean and excellent user friendly style and design, let alone the content. You are an expert in this topic!

  17. Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I’ll be sure to bookmark it and return to read more of your useful information. Thanks for the post. I’ll certainly comeback.

  18. Hi, Neat post. There’s a problem together with your website in web explorer, could test this¡K IE nonetheless is the market leader and a huge element of folks will omit your magnificent writing because of this problem.

  19. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  20. It’s the best time to make some plans for the future and it is time to be happy. I have read this post and if I could I wish to suggest you some interesting things or suggestions. Perhaps you can write next articles referring to this article. I want to read even more things about it!

  21. Great goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you are just extremely wonderful. I really like what you’ve acquired here, really like what you are stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it sensible. I can’t wait to read much more from you. This is actually a tremendous web site.

  22. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  23. I simply had to say thanks all over again. I am not sure what I would’ve undertaken in the absence of the ideas provided by you directly on my concern. This was a very terrifying scenario in my view, however , coming across a new specialized tactic you processed that made me to weep for fulfillment. I am happier for your work and as well , hope you really know what an amazing job that you’re carrying out training people using your webblog. More than likely you have never got to know any of us.

  24. Hiya, I am really glad I have found this information. Nowadays bloggers publish just about gossips and net and this is actually irritating. A good site with interesting content, that’s what I need. Thank you for keeping this web-site, I will be visiting it. Do you do newsletters? Can not find it.

  25. What i don’t realize is actually how you’re no longer actually much more smartly-liked than you may be now. You are very intelligent. You already know therefore considerably in terms of this matter, produced me in my view consider it from a lot of varied angles. Its like men and women don’t seem to be interested unless it is one thing to do with Girl gaga! Your personal stuffs great. All the time deal with it up!

  26. What i do not understood is actually how you are no longer really a lot more neatly-appreciated than you might be right now. You are very intelligent. You recognize thus significantly when it comes to this subject, produced me in my opinion consider it from so many various angles. Its like women and men aren’t interested until it is one thing to do with Girl gaga! Your personal stuffs nice. Always take care of it up!

  27. I merely desire to share it with you that I am new to blogging and really adored your post. More than likely I am probably to remember your blog post . You definitely have extraordinary article materials. Truly Appreciate it for discussing with us your favorite website post

  28. Hello here, just turned aware about your blog page through Bing and yahoo, and have found that it is pretty entertaining. I’ll value if you decide to carry on this idea.

  29. hello!,I really like your writing so a lot! proportion we communicate extra about your article on AOL? I need an expert in this space to unravel my problem. May be that is you! Looking forward to see you.

  30. Wow! This could be one particular of the most helpful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Basically Magnificent. I am also a specialist in this topic so I can understand your effort.

  31. Wow! This can be one particular of the most beneficial blogs We have ever arrive across on this subject. Basically Magnificent. I’m also a specialist in this topic therefore I can understand your effort.

  32. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such wonderful info being shared freely out there.

  33. Generally I don’t learn article on blogs, however I would like to say that this write-up very pressured me to try and do it! Your writing style has been surprised me. Thanks, quite nice article.

  34. Thanks for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do a little research about this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such great info being shared freely out there.

  35. I think other web-site proprietors should take this web site as an model, very clean and fantastic user friendly style and design, as well as the content. You are an expert in this topic!

  36. I haven’t checked in here for some time as I thought it was getting boring, but the last several posts are good quality so I guess I’ll add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

  37. Hiya, I am really glad I’ve found this information. Nowadays bloggers publish only about gossips and web and this is actually annoying. A good website with interesting content, this is what I need. Thanks for keeping this website, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Cant find it.

  38. I was just searching for this info for a while. After 6 hours of continuous Googleing, finally I got it in your site. I wonder what’s the lack of Google strategy that do not rank this kind of informative web sites in top of the list. Normally the top web sites are full of garbage.

  39. you are in point of fact a good webmaster. The web site loading velocity is incredible. It seems that you are doing any unique trick. Furthermore, The contents are masterwork. you’ve performed a great activity in this matter!

  40. Thanks for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such fantastic information being shared freely out there.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin