İnsan niyə düşünən bir varlıqdır?

95

İnsan niyə düşünən bir varlıqdır? Düşünmək nə deməkdir? Düşüncə necə təkamül edib?

 

Bu əslində başa düşülməyəcək bir fakt deyil. Təkcə lazım olan şey, başdakı düşüncə imicinin silinməsidir. Bizə, düşünmək anlayışını min illərdir elə yeridiblər ki, bizdə çox dərin və xüsusi bir gücü olduğu təəssüratı yaradır. Düşüncə dediyimiz anlayış, beyindəki hüceyrələrə çatan elektrokimyəvi siqnallara verilən biokimyəvi reaksiyaların bütünüdür. Yəni əslində bir canlı düşünməz. Düşünmə əməliyyatını edənlər, bu mövzuda xüsusiləşmiş hüceyrələr birliyidir. Bildiyiniz kimi hüceyrələr bir yerə gələrək toxumaları və orqanları meydana gətirərlər. Biz bu düşünmək və daha bir sıra əhəmiyyətli işləri edən hüceyrələr birliyinə (orqana) beyin deyirik. Beynimizdə milyardlarla sinir hüceyrəsi var. Bu say ağla sığmaz kimi görünsə də, onsuz da hüceyrə anlayışından bəhs edildiyi zaman, bizim vərdişlərimizin kənarındakı uzunluq ölçülərinə baxsaq (mikrometr, nanometr), bu böyük ədədlər çox da maraqlı bir hal əks etdirmir.

 

 

Bədəniniz, xüsusiləşmiş başqa hüceyrə qruplarının vasitəsilə, ətrafınızda məlumat toplayırlar. Göz, qulaq, burun, dəri, dil vasitəsiylə. Ətrafdan gələn məlumatlar, elektrokimyəvi təsirlərə (pulse) çevrilərək, beyinə ötürülür. Beyində, gələn elektrokimyəvi təsirlərə görə xüsusiləşmiş hüceyrələr vardır və gələn təsirin şiddətinə, tipinə, formasına, uzunluğuna, və s. dəyişikliyinə görə hüceyrələr müəyyən biokimyəvi reaksiyaları əmələ gətirirlər. Məsələn düşünün ki, burnunuza gözəl bir yemək qoxusu gəlir. Əvvəlcə burundakı duyğu sinirləri bunu, qoxunun tip, növ, kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə qəbul edib, buna uyğun və bu qoxunu təyin edəcək siqnallara çevirirlər. Bu elektrokimyəvi sinirlər beynin qəbul edən hissəsinə ötürülür. Bu hadisə də tamamilə biokimyəvidir və reaksiya hara gedəcəyini bilməz, ancaq onsuz da açar-kilid əlaqələri kimi hər reaksiyanın gedəcəyi yer milyardlarla illik təkamül nəticəsində təyin olunmuşdur. Hətta bəzən tanınmadığımız təsir qarşısında hisslərimizin qarışması buna görədir. Qəbul edilən hissədə, bir sıra biokimyəvi reaksiya reallaşar (CASCADE deyirik buna) və bu reaksiyalar nəticəsində bəzi kimyəvi məhsullar əldə edilir. Bu məhsullar da bir çox müxtəlif nəticələr yarada bilər. Bunlardan biri ağzın sulanmasının xəbərdar edilməsidir. Bu da Təbii seçim ilə əldə edilmiş bir xüsusiyyətdir, çünki ağzın əvvəldən sulanması tüpürcək istehsalını artırar və qidanın parçalanmasını asanlaşdırır. Bu yalnızca nümunələrdən biridir.

 

 

Düşünmək hissəsinə gəldiyimiz zaman eynilə qoxuda olduğu kimi bizə ekoloji olaraq gələn siqnallardan qəbul etdiklərimizə görə bir nəticə çıxarmaqdır. Bu, A və B’dən birini seç şəklində gələn məlumata verdiyimiz reaksiyadır. Bu da, bizim istər genetik, istərsə də ekoloji olaraq əldə etdiyimiz arxa planımız (background) daxilində hüceyrələrimizin verdiyi kollektiv reaksiyayla qiymətləndirilər. Bəzi hüceyrələr keçmişin yaratdığı təsirləri ağlımızda saxlamaq və bənzər reaksiyalar vermək üzərinə ixtisaslaşmışdır. Yaddaş dediyimiz bu fakt, beynimizdəki elektrokimyəvi reaksiyaların cəmindən başqa bir şey deyil. Yaddaşın müqəddəs və ya elmdən kənar bir hadisə olmadığı, yaddaş itkisi hadisəsi incələndikcə bilinir. Heyvanların çox böyük bir qisimində yaddaş faktına rast gəlinir, balıqlardan quşlara, məməlilərdən sürünənlərə qədər …
Düşüncə yaratmaq isə bir heyvan növü olan Homo sapiensin 5 milyon illik təkamülü nəticəsində sahib ola bildiyi bir xüsusiyyətdir. Bunun üçün bir çox səbəb sayıla bilər, ancaq əvvəlcə “co-evolution” (qarşılıqlı təkamül) prinsipi incələnməlidir. Buna görə bəzi xüsusiyyətlərimiz, digər bəzi xüsusiyyətlərimiz ilə birlikdə bir-birlərini qarşılıqlı olaraq dəstəkləmək üçün təkamülləşmişdir. Məsələn insanın təbiətdəki ən üstün xüsusiyyəti olan ünsiyyət mövzusunda ən inkişaf etmiş növ olmasıdır. Bu hadisə təxminən 7 milyon il əvvəl atalarımız daha çox meymuna bənzər olduğu zaman reallaşmışdır. Ancaq ictimai heyvanlarda ünsiyyət çox vacibdir. Çünki ünsiyyət qurulduğu müddətcə həyatda qalma ehtimalını artırır. Buna görə də insan üçün ünsiyyəti inkişaf etdirmək zəruri olmuşdur. Təbii seçim və hətta Cinsi seçim ilə dəstəklənən bu fakt (dişilər ünsiyyət mövzusunda ən yaxşı olan erkəkləri tərcih edirlər), “co-evolution” anlayışı çərçivəsində təkamülləşmişdir. Ünsiyyətin inkişafı üçün, daha böyük bir beyinə ehtiyac vardır. Çünki daha çox siqnal alıb, daha çox reaksiya vermək lazımdır. Həmçinin 4-ayaqdan (quadreped, tetrapod) 2-ayaqlı (biped) hala gələn insanoğlu üçün tarazlıq və duyğu orqanları da əhəmiyyət qazanmışdır. Bax bütün bunların kollektiv birləşməsi, beyini böyüməyə məcbur etmişdir və Təbii seçim ilə ən böyük beyinə sahib olan fərdlər seçilmişdir.

Beynin böyüməsinin yan təsirlərindən biri olaraq (ünsiyyətin və sosiallığın inkişafıyla), canlılar daha ağıllı hala gəlməyə başlamışlar. Çünki artıq ətraflarını daha yaxşı qəbul edəcək şəkildə xüsusiləşmiş hüceyrələrdən daha çox yararlana bilirlər

Leave a Reply

95 Comments on "İnsan niyə düşünən bir varlıqdır?"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
Kemran
Guest

Kaş ki, düşünə bilməsəydik 🙁

website here
Guest

I simply want to tell you that I am just beginner to blogs and certainly liked you’re web blog. Probably I’m want to bookmark your website . You surely come with outstanding posts. Appreciate it for sharing your webpage.

Fashion
Guest

I like what you guys are up also. Such clever work and reporting! Carry on the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my web site :).

~Metroclick
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

Some really wonderful articles on this web site, appreciate it for contribution. “We are always in search of the redeeming formula, the crystallizing thought.” by Etty Hillesum.

Faytech North America$
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

^emery eps
Guest

I simply hope to show you that I am new to writing and extremely cherished your review. More than likely I am probably to remember your blog post . You simply have amazing article material. Appreciate it for swapping with us the best blog document

News
Guest

Wonderful beat ! I wish to apprentice while you amend your web site, how could i subscribe for a blog web site? The account aided me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered bright clear idea

Strony WWW
Guest

certainly like your web site however you have to check the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling problems and I in finding it very troublesome to tell the reality on the other hand I’ll surely come back again.

John Deere Diagnostic and Test Manuals
Guest

consumer electronics these days are mostly composed of gadgets that are more into phones and internet connection*

Tworzenie Stron Gorzow
Guest

Some truly nice and utilitarian information on this web site, also I believe the design and style has got good features.

News
Guest

I and my guys were taking note of the excellent ideas from your web blog while all of a sudden came up with a horrible feeling I never thanked the website owner for those strategies. All of the guys had been as a result very interested to read them and now have without a doubt been having fun with those things. We appreciate you getting very accommodating and also for using some fantastic themes millions of individuals are really desirous to be informed on. Our own sincere regret for not expressing appreciation to you sooner.

Aktualizacja Stron
Guest

I really enjoy studying on this internet site , it has great content . “Heavier-than-air flying machines are impossible.” by Lord Kelvin.

News
Guest

Really nice design and superb content , very little else we want : D.

News
Guest

Hello, i think that i saw you visited my weblog thus i came to “return the favor”.I am trying to find things to improve my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!

Zwrot Podatku z Zagranicy Olsztyn
Guest

I think you have remarked some very interesting details , thankyou for the post.

Fashion
Guest

I gotta favorite this internet site it seems very useful very helpful

John Deere Repair Manuals
Guest

most broadband services are crappy, they can’t maintain high data transfer rates;;

flight discount
Guest

Hello, Neat post. There’s an issue along with your site in web explorer, would test this¡K IE nonetheless is the marketplace chief and a good element of other people will omit your excellent writing due to this problem.

home design
Guest

I am very happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this best doc.

News
Guest

I have learn some excellent stuff here. Certainly worth bookmarking for revisiting. I wonder how a lot effort you place to make this sort of great informative web site.

News
Guest

Just wanna comment that you have a very decent website , I the design and style it actually stands out.

Najnowsze Maszyny Rolnicze
Guest

Hi my friend! I wish to say that this post is awesome, nice written and come with almost all vital infos. I would like to peer more posts like this.

News
Guest

We’re a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your website offered us with valuable information to work on. You have done an impressive job and our whole community will be grateful to you.

Fashion
Guest

Wow! This can be one particular of the most helpful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Actually Magnificent. I’m also an expert in this topic so I can understand your hard work.

homeopathic medicine
Guest

You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I would never understand. It seems too complex and very broad for me. I am looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it!

Home Improvement
Guest

certainly like your web site but you have to test the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling issues and I find it very troublesome to inform the reality on the other hand I’ll surely come again again.

Strony Internetowe Cennik
Guest

Its superb as your other blog posts : D, appreciate it for posting . “Always be nice to people on the way up because you’ll meet the same people on the way down.” by Wilson Mizner.

Home Improvement
Guest

Hello, Neat post. There’s a problem together with your web site in web explorer, would check this… IE still is the market leader and a large component to people will omit your fantastic writing due to this problem.

Metallzaun Polen
Guest

I truly appreciate this post. I have been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again!

women's clothing
Guest

Excellent post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Extremely helpful information specifically the last part 🙂 I care for such info much. I was seeking this particular info for a long time. Thank you and good luck.

brandsfavor.com
Guest

I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this site. I’m hoping the same high-grade blog post from you in the upcoming also. In fact your creative writing skills has encouraged me to get my own site now. Actually the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a great example of it.

http://consultarnumero.com
Guest

Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how could we communicate?

zgrzewarka do rur pp obi
Guest

I dugg some of you post as I cogitated they were very helpful very beneficial

Home Improvement
Guest

I have not checked in here for a while as I thought it was getting boring, but the last few posts are good quality so I guess I will add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

odziez robocza hurtownia
Guest

You have observed very interesting points ! ps decent web site . “Become addicted to constant and never-ending self improvement.” by Anthony D’Angelo.

historicdowntownmocksville.com
Guest

I get pleasure from, cause I found exactly what I was taking a look for. You’ve ended my four day long hunt! God Bless you man. Have a great day. Bye

http://healthexpo2015.net
Guest

Good write-up, I am normal visitor of one¡¦s site, maintain up the excellent operate, and It is going to be a regular visitor for a long time.

News
Guest

I’ve learn several just right stuff here. Definitely worth bookmarking for revisiting. I surprise how so much effort you set to create such a wonderful informative web site.

BeautyBrands
Guest

I have been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my view, if all web owners and bloggers made good content as you did, the internet will be much more useful than ever before.

Home Improvement
Guest

What i don’t understood is in truth how you’re now not actually a lot more smartly-liked than you might be right now. You’re very intelligent. You understand thus considerably relating to this subject, produced me individually imagine it from so many varied angles. Its like men and women are not involved unless it is one thing to do with Girl gaga! Your personal stuffs great. At all times maintain it up!

Home Improvement
Guest

I like the helpful information you provide in your articles. I will bookmark your weblog and check again here regularly. I’m quite sure I’ll learn a lot of new stuff right here! Best of luck for the next!

ImportedFurniture
Guest

Thank you, I have just been searching for info approximately this subject for a while and yours is the greatest I’ve found out till now. However, what concerning the conclusion? Are you sure about the source?

OptimalHealth
Guest

I really appreciate this post. I¡¦ve been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You’ve made my day! Thanks again

EducationCommission
Guest

There is apparently a lot to realize about this. I suppose you made certain nice points in features also.

CareerServices
Guest

I have been absent for a while, but now I remember why I used to love this web site. Thanks , I¡¦ll try and check back more often. How frequently you update your website?

Lanqier Allegro
Guest

Good – I should definitely pronounce, impressed with your website. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related information ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, site theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task.

Health
Guest

Merely wanna remark that you have a very decent website , I love the pattern it actually stands out.

DomesticFlights
Guest

I am extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it is rare to see a great blog like this one today..

Mustang Obuv
Guest

I really appreciate this post. I have been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again!