İnsan ilə digər canlıların genom müqayisəsi və bənzərlik faizi

60

İlk olaraq, genetik bənzərlik dərəcələri genom xəritəsi çıxarılan canlıların bütün genetik xüsusiyyətlərinin nukleotid-nukleotidə olan müqayisəsi nəticəsində əldə edilir. Proteogenom kimi zülalların genetik xüsusiyyətlərini araşdıran elm sahələri, zülallar arası bənzərlik dərəcələrini dərc edirlər. Bu məlumatlar canlıların ümumi olaraq müqayisə etmək üçün kafi deyil. Çünki konvergensiya amilləri (convergent evolution) dediyimiz bir hadisə var. Bu hadisəyə görə, bir-biriylə uzaq qohum olan növlər, bir-birindən müstəqil olaraq bənzər xüsusiyyətləri / molekulları təkamül etdirə bilər. Məsələn yarasalar ilə quşların sinifləri  eyni deyil, ancaq ikisi də bir-birindən müstəqil olaraq qanad təkamül etdirmişlər. Bax buna konvergensiya amilləri (convergent evolution) deyilir. Buna bir başqa nümunə olaraq bir-biriylə əlaqəsiz olan növlərin oxşar xüsusiyyətlər istiqamətində, oxşar zülal strukturları inkişaf etdirməkləri verilə bilər. Bu vəziyyətdə proteogenomik müqayisə nəticəsində, bu iki növ təkamül ağacı baxımından çox uzaq qohumlar olsa da, yaxın qohumlar kimi görünə bilər. Əlbəttə bu elm adamları arasında olmaz amma Təkamül əleyhdarları, həqiqətləri təhrif etmək məqsədiylə bu yola müraciət edə bilərlər. Sizə bilməyiniz lazım olan şey, iki növün genetik qohumluq dərəcələrinin bütün genetik xəritələrini yəni genomlarına baxılaraq təyin etməkdir.

 

Bax bu şəkildə edilən Genom müqayisəsi nəticəsində, nukleotid nukleotidə, bütün genlər bir-biriylə müqayisə edilir, harada, hansı mutasiyalar və dəyişmələrin olduğu ortaya çıxarılır. Sonra da bu dəyişən genlər ilə sabit qalan genlər hesablanır və növlər arası qohumluq əlaqələri və ortaq atadan nə qədər keçmiş zamanda ayrıldıqları ortaya çıxarılır.

 

İki növün Genom xəritələri bir-birlərinə çox bənzədiyi halda bu iki növ yaxın qohumdur deyilir və bu iki növün ortaq atası digər canlılarla olan ortaq atalarına görə daha yaxın bir zamanda yaşamışdır və bu iki növ bu ortaq atadan daha yaxın zamanda təkamülləşmişdir. Əgər ki, genetik xəritələrdə bənzərlik nisbəti zəifdirsə, onda bu iki növ qohumdur, ancaq uzaq qohumdur (unutmayın ki, bütün növlər bir-birləriylə yaxın ya da uzaq da olsa qohumdur və mütləq bir nöqtədə ortaq bir ataları var) deyilir və bu iki növün ortaq atası genetik bənzərliyi yüksək olan növ ilə yaşayan ortaq atadan çox daha qədim bir dövrdə yaşamışdır .

 

İndi, gəlin insan (Homo sapiens sapiens) ilə başqa növlərin genetik olaraq bənzərlik miqdarlarına baxaq:

 

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/homologene

 

Yuxarıdakı sayt Milli Biotexnologiya Məlumatları Mərkəzinin internet saytıdır. Bu saytda görə biləcəyiniz kimi hansı heyvanların genetik xəritələrinin çıxarıldığı və insan ilə müqayisə edildiyi bildirilir. İlk sıradakı ədədlər, o növdə olan ümumi gen sayıdır. Məsələn Homo sapiens (İnsan) növünün 19.943 geni olduğu halda, Zebra növünün 26.690 geni vardır. Yeri gəlmişkən ümumi gen sayının təkamülləşmək ya da inkişafla bir əlaqəsi yoxdur. Buna görə də birbaşa genom böyüklüyünə baxmaq doğru deyil. Cədvəldəki ikinci sıra, qruplanan (araşdırılan) genləri göstərir. Bir qisim gen nəzarət qrupu olduqlarına görə ya da fərqli bəzi səbəblərlə qruplaşdırılır. Bu, nəticəyə təsir etmir. Son sıra isə, qruplanan genlər daxilində homoloq (bənzər) olanları göstərir. Faiz tapa bilmək üçün, iki növü müqayisə edib aralarındakı oxşarlıq nisbətinə baxa bilərik. Məsələn Homo sapiens ilə Şimpanze növlərini müqayisə etmək üçün:

(15980/18431) * 100 əməliyyatı edilməlidir. Ortaya çıxan say bənzərlik nisbətini verir.

 Əsas lazım olan bir nöqtə budur: Hər araşdırma qrupu, fərqli üsullar izləyərək bənzərlik nisbətləri tapırlar. Buna görə də bənzərlik nisbətləri tək bir say ilə deyil, tədqiqatçıların xəta payları və üsulları nəzərə alınaraq ortaq olaraq verilir. Ayrıca oxşarlıqlar istifadə edilən alt növlərə görə də dəyişiklik göstərə bilir. Bu vəziyyət, tədqiqatçıların nə qədər həssas olduğuna bağlı olaraq dəyişər. Çox həssas olan araşdırmaçılar daha dəqiq nəticələr tapacaq. Yuxarıdakı nümunədə şimpanzelər ilə oxşarlığımız  86% çıxır. Onsuz da elmi olaraq insan və şimpanzenin bənzərlik nisbəti, 85-98% olaraq verilir. Bu nəticələrə görə, insanın bu növlərlə bənzərlik dərəcələri belədir:

Neandertal İnsanı: 98-99%

Şimpanze: 86-98%

Bonobo: 88-96%

İt: 86-90%

İnək: 75-87%

Ev siçanı: 70-85%

Toyuq: 57-68%

Zebra: 74-78%

Düyü: 45-62%

Ağcaqanad: 36-44%

Nərgiz çiçəyi: 25-35%

Yumru Soxulcan: 24-28%

Çörək Mayası: 21-24%

Malyariya paraziti: 1-5%

 

Gördüyünüz kimi, Təkamül Ağacı pillələrində aşağıya endikcə insan ilə digər növlərin arası uzaqlaşır. Çünki bir şimpanze ilə insan çox yaxın qohum olduğu halda, bir  malyariya paraziti ilə insanın ortaq atası bundan yüz milyonlarla il əvvəl yaşamışdır. Bu, insanın malyariya parazitindən təkamül keçirmiş bir növ olduğu demək deyil. Doğrusu budur: İnsana qədər gələcək olan qol (lineage) malyariya paraziti ilə olan ortaq bir atadan ayrılmışdır, ancaq arada yüzlərlə, minlərlə, milyonlarla növ müxtəlifləşib o qoldan ayrılaraq təkamül etmişdir. Yəni bu ata nə günümüzdə mövcud olan malyariya parazitinə nə də müasir insana bənzəyir, hətta əlaqəsi belə yoxdur. Təkamül Ağacı üzərində budaqlanan bu qollardan biri arada bəlkə də onlarca növdən keçərək və yüzlərlə yeni qola ayrılaraq müasir malyariya parazitinə gəlmişdir. Arada ayrılan budaqlar, fərqli növlərə doğru getmiş, kimisinin soyu tükənmiş, kimisi isə zamanımıza qədər gəlmişdir və malyariya parazitlərinin “əmisi uşaqları” olaraq bilinirlər. Digər qol isə yenə bir çox növləri meydana gətirəcək yüzlərlə, minlərlə yeni budaq meydana gətirmişdir və bu budaqlardan biri ən nəhayət insan növünə qədər gəlmişdir. Onsuz da ortaq əcdaddan təkamül dediyimiz anlayış budur və bu təkamülün hamısını göstərən sxemə Təkamül Ağacı deyilir.

 

 

Bax Genom müqayisəsi zamanı malyariya paraziti ilə bu qədər az genetik bənzərliyimizin olması ortaq atamızın digər növlərə görə çox qədim bir zamanda, bəlkə milyardlarla il əvvəl yaşadığını göstərir. Ancaq siyahının üzərindəki növlərə baxdığımız zaman və nəhayət şimpanzelər ilə bonobolara Neandertallara baxdıqda bənzərliklərin getdikcə artdığını və 100%-ə yaxınlaşdığını görürük. Bu, Təkamül Ağacında getdikcə daha yaxın budaqlara çatdığımız mənasını verir. Həqiqətən də insanlar ilə Neandertallar 200.000 il əvvəl, insanlar ilə şimpanzelər 6 milyon il əvvəl, insanlar ilə qorillər 8 milyon il əvvəl, insanlar ilə oranqutanların 12 milyon il əvvəl bir-birlərindən ayrılmışdılar. Təbii bu ayrılma nəticəsində hər səfərində “insan” növü formalaşmaz. Xronoloji ardıcıllıqla gəlsək, oranqutanlarla insanlar, şimpanzelər və qorillər üçlüyünün atası olan növ 12 milyon il əvvəl iki qola ayrılmışdır. Bu ata nə oranqutana bənzəyir, nə insana, nə şimpanzelərə, nə də qorillaya. Ancaq 12 milyon illik təkamül nəticəsində, populyasiyanın bölündüyü iki qoldan biri müasir oranqutanlara gedən qol olmuşdur. Ortaq atanın qalan qisimi isə fərqli bir istiqamətdə təkamül keçirmişdir.

 

 

Aradan 4 milyon il keçdikdən sonra təbii olaraq növ 4 milyon il əvvəlki atasından (oranqutanlarla ortaq olan atadan) olduqca fərqlənmişdir, onsuz da buna görə oranqutanların ayrıldığını deyirik. Ancaq 4 milyon il sonra, yəni günümüzdən 8 milyon il əvvəl yeni bir növləşmə başlamışdır. Yenə populyasiya bölünmüş, ya da Təkamül Mexanizmləri və Növləşmə açıqladığımız hadisələr nəticəsində populyasiya içərisindəki təkamül budaqlanaraq fərqli istiqamətlərə getməyə başlamışdır. Bax bu nöqtədə, qorilla ayrılmışdır. İki qoldan biri, 8 milyon il boyunca təkamül keçirərək və arada onlarla növ əvəz olunaraq günümüz qorillərinə təkamül etmişdir. Digər qol da yoluna davam etmiş və 2 milyon il sonra, yəni günümüzdən 6 milyon il əvvəl daha bir budaqlanma yaşamışdır. Bu şaxələnib budaqlanma nəticəsində populyasiya yenə ikiyə ayrılmış (və ya daha çoxuna, amma digər qolların nəsli kəsilmişdir) və şimpanzelər ilə insanlar bir-birindən ayrılmışdır. Təkamül 6 milyon il daha davam etmiş, şimpanze qolunda təxminən 2 milyon il əvvəl bir dəfə daha budaqlanaraq bonobolar ilə müasir şempanzeleri (buna görə də əslində bu ayrılmadan əvvəlki şimpanzelərə “şimpanze” demək doğru deyil, çünki onlar müasir şempanzelərin atasıdır) meydana gətirmişdir. Digər qol isə 6 milyon il boyunca bir çox dəfə budaqlanmış bildiyimiz qədəriylə 25 fərqli növ meydana gətirmiş və bunlardan biri 200.000 il əvvəl budaqlanaraq ayrılan Homo sapiens, yəni müasir insan növü olmuşdur. Bax bu, son 12 milyon illik təkamül tariximizin ümumi bir xülasəsidir.

 

Mənbələrlə oxuma;

1) http://www.ncbi.nlm.nih.gov

2) http://www.nature.com/nature/journal/v437/n7055/full/nature04072.html

3) http://www.sciencemag.org/content/328/5979/710

4) http://www.nature.com/nature/journal/v437/n7055/full/nature04072.html

5) http://en.wikipedia.org/wiki/Human_evolutionary_genetics

6) http://en.wikipedia.org/wiki/Bonobo

7) http://en.wikipedia.org/wiki/Neanderthal

 

Leave a Reply

60 Comments on "İnsan ilə digər canlıların genom müqayisəsi və bənzərlik faizi"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
click
Guest

I just want to mention I am just beginner to blogging and site-building and actually liked this web page. Likely I’m going to bookmark your website . You really come with remarkable article content. With thanks for sharing with us your website page.

faytech north america_
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

#Emery EPS
Guest

I simply intend to inform you you that I am new to blog posting and certainly enjoyed your post. Probably I am prone to store your blog post . You certainly have superb article material. Be Thankful For it for discussing with us all of your site post

metRoclick
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

Thank you so much for giving everyone such a brilliant chance to check tips from this blog. It is always very brilliant plus packed with a good time for me personally and my office mates to visit your web site at minimum thrice weekly to see the new things you have. And definitely, I’m also at all times motivated with the fantastic concepts you serve. Selected 1 facts in this post are in truth the most beneficial we’ve had.

SEO
Guest

I’ll right away clutch your rss as I can not in finding your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you have any? Kindly allow me recognise in order that I may just subscribe. Thanks.

John Deere Service Manuals
Guest

I truly appreciate this post. I’ve been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thanks again!

Stron
Guest

Some truly great blog posts on this internet site , thankyou for contribution.

KDF
Guest

I like this site so much, bookmarked. “To hold a pen is to be at war.” by Francois Marie Arouet Voltaire.

John Deere Technical Manuals
Guest

I think this internet site contains very fantastic written subject matter blog posts.

News
Guest

I have been absent for a while, but now I remember why I used to love this web site. Thanks, I’ll try and check back more frequently. How frequently you update your web site?

News
Guest

Simply want to say your article is as astonishing. The clearness in your post is simply great and i can assume you’re an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please carry on the rewarding work.

Allegro Maszyny Rolnicze
Guest

As soon as I detected this internet site I went on reddit to share some of the love with them.

News
Guest

Good day very nice website!! Man .. Excellent .. Amazing .. I’ll bookmark your blog and take the feeds also…I am glad to find numerous helpful info here in the submit, we want develop extra strategies on this regard, thank you for sharing.

http://aoflibrary.net
Guest

I have recently started a site, the info you provide on this website has helped me greatly. Thank you for all of your time & work.

5aswiss.com
Guest

Hey, you used to write excellent, but the last few posts have been kinda boring¡K I miss your great writings. Past few posts are just a little out of track! come on!

http://bestresearchpapers.net
Guest

I have been browsing online more than three hours nowadays, yet I by no means found any interesting article like yours. It¡¦s pretty worth sufficient for me. In my opinion, if all site owners and bloggers made excellent content as you did, the web might be a lot more helpful than ever before.

News
Guest

I like this post, enjoyed this one thanks for putting up.

automobile
Guest

Great write-up, I am regular visitor of one¡¦s site, maintain up the excellent operate, and It is going to be a regular visitor for a long time.

Pozycja Strony w Google
Guest

Some truly nice and utilitarian information on this web site, as well I conceive the design has got excellent features.

Metallzäune
Guest

Some genuinely excellent articles on this internet site , thanks for contribution.

brandsfavor.com
Guest

I like the helpful information you provide in your articles. I will bookmark your weblog and check again here frequently. I’m quite certain I’ll learn many new stuff right here! Best of luck for the next!

zgrzewarka do rur
Guest

Very interesting topic, thank you for posting.

http://consultarnumero.com
Guest

As a Newbie, I am permanently searching online for articles that can be of assistance to me. Thank you

www.columbusgis.com
Guest

I have not checked in here for a while as I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I will add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

Home Improvement
Guest

I’ve been absent for a while, but now I remember why I used to love this blog. Thank you, I’ll try and check back more frequently. How frequently you update your site?

odziez robocza sklep
Guest

You are my intake , I have few blogs and very sporadically run out from to brand.

http://healthexpo2015.net
Guest

I precisely wished to thank you so much yet again. I’m not certain the things that I could possibly have carried out without the type of hints provided by you over my concern. This has been an absolute terrifying matter in my opinion, but encountering your specialized style you resolved it made me to jump with delight. I will be happy for this information and even sincerely hope you really know what a great job you happen to be providing teaching other individuals via your site. I know that you’ve never come across all of us.

ArcheryRange
Guest
I would like to express some appreciation to the writer just for rescuing me from such a scenario. After scouting through the online world and finding tricks which are not helpful, I assumed my life was gone. Living without the presence of solutions to the problems you’ve fixed through your entire website is a critical case, as well as ones which could have in a negative way damaged my career if I hadn’t noticed the blog. Your own mastery and kindness in controlling almost everything was important. I don’t know what I would’ve done if I had not come upon… Read more »
Home Improvement
Guest

My brother recommended I might like this blog. He was totally right. This post actually made my day. You cann’t imagine simply how much time I had spent for this information! Thanks!

ApartmentFinder
Guest

I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Carry on the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my website 🙂

Health
Guest

Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to drive the message home a bit, but other than that, this is great blog. A great read. I will definitely be back.

Lanqier Buty Jeansowe
Guest

Merely a smiling visitant here to share the love (:, btw great design and style .

Divorce
Guest

Definitely believe that which you stated. Your favorite reason appeared to be on the net the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get annoyed while people think about worries that they just don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without having side effect , people could take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

MarketingStrategy
Guest

Someone necessarily help to make critically posts I would state. This is the very first time I frequented your web page and to this point? I surprised with the research you made to make this actual publish amazing. Excellent process!

DomesticFlights
Guest

We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your site offered us with valuable info to work on. You have done an impressive job and our entire community will be grateful to you.

Tenisky Mustang
Guest

You have mentioned very interesting details! ps decent internet site.

monitors
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

http://ircyb.org
Guest

Wow, awesome blog format! How long have you been blogging for? you make running a blog look easy. The full look of your website is magnificent, as neatly as the content!

Mustang Topanky
Guest

I think you have observed some very interesting points , thankyou for the post.

kenoshanow.com
Guest
Needed to create you the very small observation to be able to thank you once again for your wonderful suggestions you have contributed on this website. This is really incredibly generous with people like you giving easily exactly what some people could possibly have advertised for an electronic book to generate some dough for themselves, especially given that you could possibly have tried it if you considered necessary. The things additionally served like a good way to fully grasp some people have similar zeal just as my very own to see great deal more regarding this matter. I am certain… Read more »
villathalassa.com
Guest

Great blog here! Also your site loads up fast! What host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol

buy
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Dining Room Furniture
Guest

I do agree with all the ideas you have introduced in your post. They’re really convincing and can certainly work. Still, the posts are very brief for novices. May just you please prolong them a bit from next time? Thanks for the post.

VintageFashion
Guest

Keep working ,remarkable job!

Kozačky Mustang
Guest

Hello, you used to write fantastic, but the last few posts have been kinda boring… I miss your great writings. Past few posts are just a little bit out of track! come on!

Hotel Coupons
Guest

I have not checked in here for a while since I thought it was getting boring, but the last few posts are good quality so I guess I¡¦ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

solomon2crm.com
Guest

I¡¦ve read a few just right stuff here. Definitely worth bookmarking for revisiting. I surprise how much attempt you set to make any such excellent informative web site.

Fajerwerki Sklep
Guest

Thanks for sharing superb informations. Your website is so cool. I’m impressed by the details that you have on this site. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this website page, will come back for extra articles. You, my pal, ROCK! I found simply the info I already searched everywhere and just couldn’t come across. What a great web-site.

Health Books
Guest

Wow! Thank you! I continuously needed to write on my website something like that. Can I implement a fragment of your post to my website?