İbtidai İqtisadiyyatın Təkamülü

70

İlk iqtisadi fəaliyyətlər.

 

Bu gün iqtisadiyyat dedikdə, ağlımıza qəliz bank əməlləri, baş açılması mümkünsüz görünən məsələlər və s. gələ bilər. Bəs ilk iqtisadi fəaliyyətlər də belə idimi? Təbii ki, yox. İlk iqtisadi fəaliyyət dedikdə nəzərdə tutduğum qədim dövlətlərin, qurumların iqtisadi məsələləri deyil. Sözün əsl mənasında ilk iqtisadi fəaliyyət insanın “Bu gün doydum, bəs sabah nə yeyəcəyəm?” dediyi anda başlayır. Hansı ki, bu, bir çox canlıda instinkt halını almışdır. Məsələn, sincablar fındığı, arılar balı, quşlar müxtəlif meyvələri və s. stoklayır. Məhz bu stoklama qabiliyyətinin meydana çıxması nəticəsində insanlar getdikcə artır. Hər il qışdan “sağ” çıxanların sayı daha çox olur. Sonra, mezolit(e.ə. 12000-8000 illərini əhatə edir) dövründə, bu stoklama prosesi qismən formasını dəyişdirir və insanlar təbiətdən topladıqlarını deyil, öz bəslədiklərini və ya becərdiklərini stoklamağa başlayırlar. Bunlar bəşəriyyətin e.ə. 8. minilliyə qədər yaşadıqlarının çox qısa tarixçəsi idi. Lakin əsas “həngamə” bundan sonra başlayır.

 

 

 

Sağ qalmaq uğrunda mübarizədən ibtidai sənətkarlıq və mədəniyyətə.

 

İnsanların ilkin istehsala başladıqları mezolit dövründə əkinçilik, heyvandarlıq və sənətkarlıq paralel yaranmış və inkişaf etmişdir. Belə ki, ilk dəfə ox və kamanın ixtirası nəticəsində heyvan ovlamaq asanlaşmış, ovlanan heyvanların sayı çoxalmışdır. Nəticədə isə ələ keçirilən heyvanların bir qismi damazlıq olaraq saxlanılmış, heyvan südü əlçatan olmuşdur. Eyni zamanda bunu toxanın ixtirasına da şamil etmək mümkündür. İlk baxışdan, toxa, sopanın nisbətən dəyişdirilmiş, təkmilləşdirilmiş və əkinçiliyə uyğunlaşdırılmış formasıdır. Lakin bu primitiv alət insanlığın inkişafında sıçrayışa səbəb olmuşdur.

Mezolit dövründən Eneolit(e.ə. 6000-4000 illər) dövrünə qədər əkinçilikdə istifadə olunan toxalar bu və ya buna bənzər formada olmuşdur.

Misal göstərdiyimiz ox, kaman və toxa sənətkarlığın ilk nümunəsidir. İnkişafın sonrakı tarixində, fərdi əkinçilik sahələri yarandığı vaxtlarda ilk dəfə ölçmə işlərinin, yazının və qeydiyyatın da əsası qoyuldu. Belə ki, zamanı ölçə bilən dəqiq vasitələr olmadığından əkinin, biçinin, suvarmanın vaxtını bilmək üçün səmanı müşahidə edəcək insanlar təyin edildi. Bu insanlar ilk nücumçular, astronomlar idilər. Onların işi səmanı tədqiq etmək, bacardıqca çox məlumat toplamaq və qeyd etmək idi. Bu şəxslər həmçinin anbarlara nəzarət edir, ölçmə işlərini aparırdılar. Sonradan bu insanların tanrılarla əlaqəsi olduğu düşünülmüş və onlar rahib adlandırılmışdır. Həmin müşahidə məntəqələri məbədlərə çevrilmişdir. Təsadüfi deyildir ki, ilk böyük mədəniyyətlər də münbit torpağa malik və əkinçiliyi yetərincə inkişaf etmiş Misirdə, Şumerdə və s. yaranmışdır. Çünki, əgər əkinçiliklə məşğul olursunuzsa, məlumatsız iş görə bilməzsiniz. Mütləq işləri əvvəlcədən planlaşdırmalı, mümkün olduqca dəqiq çalışmalısınız. Yoxsa, öz səhvlərinizin və səriştəsizliyinizin üzündən il boyu qıtlığa düçar olan bilərsiniz. Həm də unutmaq olmaz ki, əkinçiliklə məşğul olan cəmiyyətlərdə, qıtlıq, köçəri tayfalara nisbətdə daha faciəvi olur. Çünki, köçəri tayfalarda qıtlıq müddəti daha azdır. Və icma üzvlərinin də sayı əkinçi toplumda daha çox olduğundan, bir illik qıtlıq bütöv bir şəhəri silə bilər. Əlavə məlumat olaraq: ingilis dilindəki culture-mədəniyyət və cultivate-becərmək sözləri eyni kökdən gəlir.

Ilk astronomik qurğular, eyni zamanda müşahidə və hesablama üsulları Şumerdə yaradılmışdır.
Ilk astronomik qurğular, eyni zamanda müşahidə və hesablama üsulları Şumerdə yaradılmışdır.

 

 

Güc birliyi məcburiyyəti

 

Mədəniyyətin əsasının qoyulduğu ilk çağlarda bütün cəmiyyətlərdə kortəbii komunizm hökm sürürdü. Çünki, insanların yaşamaq üçün bir-birinə ehtiyacı var idi. Onlar qruplar halında ov edir, üç qrupdan ikisinin bəxti gətirir, biri uğursuz olurdusa belə, ələ keçən qənimət tərəddüdsüz bərabər bölünürdü. Eyni şəkildə əkin sahələri birlikdə becərilir, hasil edilən bəhrə tələbata görə bölünürdü. Bu adət, mahiyyət etibarilə çox az dəyişmiş və digər insanlardan təcrid olunmuş qəbilələrdə günümüzədək qorunub və qorunur. Məsələn, 18. əsrdə yaşamış Conatan Karyera Şimali Amerika qızıldərililəri haqda demişdir ki, şəxsi ehtiyacları üçün istifadə etdikləri əşyalardan başqa mülkiyyət onlara yaddır. Bir-birlərinə qarşı son dərəcə comərd davranırlar, özlərində artıq olan əşyanı ehtiyacı olana verirlər. Bənzər ənənələri günümüzdə də varlığını qoruyan Afrikanın yerli qəbilələrində görmək mümkündür. Maraqlı burasıdır ki, bu münasibətlər yalnız qəbilə daxilində deyil, qəbilələr arasında da özünü göstərir. Belə ki, davamlı hərəkətdə olan ovçu qəbilələr və çobanlar, köç vaxtı ərzaqları tükənəndə, qıtlığa düşəndə və ya çətinliklə üz-üzə gələndə keçdikləri ərazinin yerlilərindən ərzaq və yardım ala bilirdilər.

 

Müəllif: Ayxan Osmanlı

Leave a Reply

70 Comments on "İbtidai İqtisadiyyatın Təkamülü"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
you could check here
Guest

I just want to say I am newbie to blogs and really liked you’re page. More than likely I’m want to bookmark your blog . You amazingly come with fabulous article content. Thanks for sharing your web site.

Fashion
Guest

A lot of thanks for all your valuable efforts on this web site. Kim enjoys going through investigation and it’s easy to understand why. A number of us learn all regarding the lively medium you present precious tricks by means of the web site and welcome response from the others about this area of interest plus our own child is truly understanding a lot of things. Enjoy the remaining portion of the year. You’re the one carrying out a good job.

mEtroclick^
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

EmerY EPS$
Guest

I just wish to share it with you that I am new to writing and thoroughly adored your page. Very likely I am prone to bookmark your blog post . You literally have superb article material. Appreciate it for discussing with us your site post

Faytech North America;
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

News
Guest

Only wanna input on few general things, The website style is perfect, the content material is rattling excellent. “Earn but don’t burn.” by B. J. Gupta.

John Deere Technical Manuals
Guest

Hi there! I could have sworn I’ve been to this website before but after reading through some of the post I realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely glad I found it and I’ll be book-marking and checking back often!

Projektowanie Stron Internetowych Krakow
Guest

Generally I don’t learn post on blogs, but I wish to say that this write-up very pressured me to take a look at and do it! Your writing taste has been surprised me. Thank you, quite nice article.

Tworzenie Stron WWW Gorzow Wlkp
Guest

I conceive this web site holds some really wonderful information for everyone :D. “We rarely think people have good sense unless they agree with us.” by Francois de La Rochefoucauld.

News
Guest

You have brought up a very good details , regards for the post.

John Deere Service Manuals
Guest

You, my pal, ROCK! I found exactly the info I already searched everywhere and simply couldn’t find it. What an ideal website.

Wyplaty Kindergeld 2018
Guest

I see something truly special in this site.

Zwrot Podatku z Zagranicy Raciborz
Guest

I’ll right away take hold of your rss feed as I can’t to find your email subscription link or newsletter service. Do you have any? Kindly permit me recognise in order that I may subscribe. Thanks.

mountain
Guest

As a Newbie, I am continuously browsing online for articles that can aid me. Thank you

News
Guest

I like what you guys are up too. Such intelligent work and reporting! Keep up the excellent works guys I’ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my web site :).

Zwrot Podatku z Zagranicy Kalkulator
Guest

I have learn several just right stuff here. Certainly worth bookmarking for revisiting. I wonder how much attempt you put to make such a magnificent informative website.

News
Guest

I really like your writing style, excellent info, thank you for putting up :D. “Freedom is the emancipation from the arbitrary rule of other men.” by Mortimer Adler.

Maszyny Rolnicze Uzywane Malopolska
Guest

fantastic issues altogether, you just won a new reader. What might you recommend in regards to your post that you just made a few days ago? Any sure?

News
Guest

Only a smiling visitant here to share the love (:, btw great design. “Reading well is one of the great pleasures that solitude can afford you.” by Harold Bloom.

bestresearchpapers.net
Guest

excellent issues altogether, you just gained a new reader. What may you suggest about your publish that you just made some days in the past? Any positive?

aoflibrary.net
Guest

I truly appreciate this post. I have been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You’ve made my day! Thanks again

http://www.5aswiss.com
Guest

Thank you for some other informative web site. The place else may I am getting that kind of information written in such an ideal means? I’ve a undertaking that I’m just now running on, and I have been on the look out for such information.

auto market
Guest

As a Newbie, I am constantly searching online for articles that can benefit me. Thank you

Pozycjonowanie i Optymalizacja Stron
Guest

Hi, Neat post. There is an issue together with your web site in web explorer, could check this… IE nonetheless is the market leader and a good section of other people will pass over your wonderful writing due to this problem.

Home Improvement
Guest

I simply wanted to write a remark to appreciate you for some of the fabulous solutions you are sharing at this site. My extended internet lookup has at the end been compensated with beneficial concept to talk about with my colleagues. I would believe that most of us website visitors actually are undoubtedly endowed to exist in a good place with many wonderful individuals with interesting suggestions. I feel rather fortunate to have used your web pages and look forward to some more amazing moments reading here. Thank you once more for everything.

Metallzäune
Guest

Utterly written subject matter, appreciate it for information .

montaz rur pex
Guest

Some truly prize articles on this web site , bookmarked .

http://brandsfavor.com
Guest

What i don’t realize is if truth be told how you are not actually a lot more smartly-favored than you might be right now. You’re very intelligent. You know therefore considerably in the case of this matter, produced me in my opinion believe it from a lot of varied angles. Its like women and men are not fascinated unless it is one thing to accomplish with Woman gaga! Your individual stuffs outstanding. All the time deal with it up!

http://www.columbusgis.com
Guest

Keep working ,great job!

www.chanelpascher.com
Guest

You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something which I think I would never understand. It seems too complicated and very broad for me. I’m looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it!

www.crammonduk.com
Guest

Good info and straight to the point. I am not sure if this is in fact the best place to ask but do you people have any ideea where to get some professional writers? Thank you 🙂

http://historicdowntownmocksville.com
Guest

Hello, Neat post. There’s an issue together with your web site in web explorer, would test this¡K IE nonetheless is the marketplace chief and a big component of other people will pass over your excellent writing due to this problem.

sklepy bhp gorzow
Guest

Only wanna state that this is handy , Thanks for taking your time to write this.

BusinessCasual
Guest

Excellent site. Plenty of helpful information here. I¡¦m sending it to several buddies ans also sharing in delicious. And of course, thanks on your sweat!

Garden Ideas
Guest

Nice weblog right here! Additionally your web site rather a lot up fast! What host are you using? Can I get your affiliate hyperlink for your host? I desire my website loaded up as fast as yours lol

Home Improvement
Guest

Thank you so much for providing individuals with an exceptionally spectacular possiblity to read from this website. It really is very enjoyable plus packed with a good time for me personally and my office peers to search your blog a minimum of thrice per week to read the newest issues you have got. Not to mention, I am certainly astounded with the remarkable thoughts you give. Selected 4 facts in this post are in fact the most impressive I have ever had.

Home Improvement
Guest

I went over this site and I conceive you have a lot of good information, saved to bookmarks (:.

FurnitureSale
Guest

I have been examinating out a few of your stories and it’s nice stuff. I will surely bookmark your blog.

Jeansowe Buty Na Koturnie
Guest

It is actually a nice and helpful piece of info. I am satisfied that you shared this useful information with us. Please keep us up to date like this. Thank you for sharing.

Health
Guest

I haven’t checked in here for some time since I thought it was getting boring, but the last few posts are great quality so I guess I’ll add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

SalesJobs
Guest

I have been examinating out a few of your stories and i can state pretty clever stuff. I will make sure to bookmark your blog.

FlightTickets
Guest

Thank you, I have recently been looking for info approximately this topic for a while and yours is the best I’ve discovered so far. However, what in regards to the conclusion? Are you sure concerning the supply?

Čižmy Mustang
Guest

You are my intake, I own few web logs and sometimes run out from brand :). “Truth springs from argument amongst friends.” by David Hume.

Home Improvement
Guest

I’m not sure where you are getting your info, but good topic. I needs to spend some time learning more or understanding more. Thanks for magnificent information I was looking for this information for my mission.

embedded
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

MakeupBrands
Guest

Hiya, I am really glad I’ve found this info. Today bloggers publish only about gossips and internet and this is really irritating. A good web site with interesting content, this is what I need. Thank you for keeping this web site, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Can’t find it.

photo booth
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Optimization
Guest

Hullo there, just started to be alert to your wordpress bog through Search engines like google, and have found that it’s truly useful. I will take pleasure in in the event you maintain this post.

Company
Guest

I really desire to notify you that I am new to blog posting and absolutely liked your write-up. Very likely I am most likely to store your blog post . You indeed have fabulous article blog posts. Appreciate it for share-out with us your favorite website webpage

Kozačky Mustang
Guest

of course like your web site however you have to check the spelling on quite a few of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I to find it very troublesome to tell the truth nevertheless I will certainly come again again.