Kvant fizikası.

98

Kvant fizikası (Latınca:Quantum Physics) – kəşf edilənə qədər qəbul edilən ənənəvi Nyuton fizikasının təməli işığın zərrəcik yığını olduğuna söykənirdi. XIX əsr fizikaçılarından Ceyms Klerk Maksvell isə işığın dalğa davranışı göstərdiyini irəli sürdü. Kvant nəzəriyyəsi fizikanın bu ən böyük mübahisəsini uzlaşdırdı.
1905-ci ildə Albert Eynşteyn işığın kvantalara, yəni enerji porsiyalarına sahib olduğu iddiasını ortaya atdı. Bu enerji porsiyalarına foton adı verilirdi. Zərrəcik olaraq adlandırılsalar da fotonlar 1860-cı illərdə Ceyms Maksvellin iddia etdiyi kimi dalğa hərəkətinə bərabər şəkildə müşahidə edilə bilirdi. Bu səbəbdən işıq, dalğa və zərrəcik arasında keçid kimi idi . Ancaq bu vəziyyət, Nyuton fizikası baxımından olduqca böyük ziddiyyət kəsb edirdi.
Eynşteyndən sonra alman əsilli fizik Maks Plank, işıq üzərində çalışmalar apararaq işığın həm dalğa, həm də zərrəcik halında olduğunu söylədi və bütün elm dünyasını təəcübləndirdi. Kvant nəzəriyyəsi adı altında ortaya atdığı bu nəzəriyyəyə görə enerji düz və davamlı deyil, kəsik, qopuq və nöqtəvari porsiyalar halında yayılırdı. Bu düşüncə Plank sabiti olaraq riyaziyyata köçürüldü. Kvant hadisəsində işıq həm maddə, həm də dalğa xüsusiyyəti göstərirdi. Foton deyilən maddəyə kosmosda dalğa yoldaşlıq edirdi. Yəni işıq kosmosda dalğa kimi, qarşısına maneə çıxdıqda isə aktiv zərrəcik kimi davranırdı. Başqa sözlə işıq, qarşısına maneə çıxana qədər enerji şəklinə bürünür, maneə ilə qarşılaşdığında isə sanki maddi varlığı varmış kimi qum dənələrinə oxşar şəkildə zərrəciklər formasını alırdı. Bu nəzəriyyə Planck’dan sonra Albert Eynşteyn, Nils Bor, Louis De Broglie, Ervin Şrödinger, Verner Heyzenberq, Paul Adrian Maurica Dirac və Wolfgang Pauli kimi elm adamları tərəfindən inkişaf etdirildi. Hər birinə bu böyük kəşfdən ötrü Nobel mükafatı verilib.

Elm adamları, artıq maddənin cansız, kor və anlaşılmaz zərrəciklər olduğuna inanmırdılar. Başqa sözlə desək kvant fizikası materialist məna daşımırdı. Çünki maddənin özündə maddi olmayan bir şeylər vardı. Einstein, Phillip Lenard və Compton işığın dənəcik quruluşunu araşdırarkən, Luis De Broglie də dalğaların quruluşunu araşdırmağa başladı. Broglie’nin kəşfi isə fövqəladə idi. Apardığı çalışmalar nəticəsində atom altı zərrəciklərin də dalğa xüsusiyyətləri göstərdiklərini müşahidə etmişdi. Elektron, proton kimi zərrəciklər də özlərini dalğa kimi aparırdılar. Yəni materializmin mütləq maddə olaraq təyin etdiyi atomun içində materialistlərin inancının əksinə maddə deyil, əslində var olmayan enerji dalğaları vardı. Atomun içindəki bu kiçik zərrələr eynilə işıq kimi istədikləri zaman dalğa kimi davranır, istədikləri zaman da zərrəcik xüsusiyyəti göstərirdilər. Yəni materialist şərhə görə atomun içində “mütləq şəkildə var olan maddə”, materialistlərin proqnozlarının əksinə bəzən görünən olur, bəzən də yox olurdu. Bu mühüm kəşf gerçək dünya zənn etdiyimiz görüntülərin kölgə varlıq olduğunu, maddənin fizikadan tamamilə uzaqlaşdığını və metafizikaya yönəldiyini göstərirdi.
Fizik Richard Feynman, atom altı zərrəciklər və işıqla bağlı bu maraqlı gerçəyi bu sözlərlə açıqlayır: “Elektronların və işığın necə davrandıqlarını artıq bilirik. Necə davranırlar? Zərrəciklər kimi davrandıqlarını söyləsəm səhv təəssürata gətirib çıxarmış olaram. Dalğa kimi davranırlar desəm, yenə eyni şey. Onlar özlərinə xas, bənzəri olmayan şəkildə hərəkət edirlər. Texniki olaraq buna “kvant mexaniki davranış forması” deyə bilərik. Bu, daha əvvəl gördüyünüz heç bir şeyə bənzəməyən davranış formasıdır… Ən azından belə bir sadələşdirmə edə bilərik: elektronlar müəyyən mənada eynilə fotonlar kimi davranırlar; ikisi də eyni şəkildə “əcaibdir”. Necə davrandıqlarını qəbul etmək təxəyyül tələb edir; çünki qəbul edəcəyiniz şey bildiyiniz hər şeydən fərqlidir… Bunun niyə belə olduğunu heç kim bilmir. Bütün bunları yekunlaşdırsaq, kvant mexanikaçılarının söylədikləri obyektiv (həqiqi) dünyanın bir illuziya olduğu idi. Max Planck Institude of Physics (Max Planck Fizika İnstitutu) idarəçisi prof. Hans-Peter Dürr bu gerçəyi belə təqdim edir: “Maddə hər nədirsə, maddədən hazırlanmamışdır” 1920-lərdə ən məşhur fiziklər Paul Diracdan Niles Bora, Albert Einsteindən Werner Heisenbergə qədər hamı kvant təcrübələrinin nəticələrini açıqlamaq üçün çalışırdı

Nəticədə, 1927-də Brüsseldəki beşinci Solvay Fizika Konqresində bir qrup fizik – Bohr, Max Born, Paul Dirac, Werner Heisenberg və Wolfgang Pauli- Kvant Mexanikasının Kopenhagen Şərhi olaraq adlandırılan yekun nəticəyə gəldilər. Bu ad, qrupun liderliyindəki Borun çalışdığı yerin adı idi. Bor, kvant nəzəriyyəsinin nəzərdə tutduğu fiziki həqiqətin, bir sistemə dair bizim sahib olduğumuz məlumat olduğunu və bu məlumata söykənərək ortaya atdığımız təxminlər olduğunu söylədi. Ona görə bizim beynimizdəki bu “təxminlər”, “zahirdəki” (outside) gerçək ilə əlaqəsiz idi. Yəni “içimizdəki dünya”, Aristoteldən bu tərəfə fizikaçıların maraqlandığı başlıca mövzu olan “zahirdəki gerçək” dünya ilə əlaqədar deyildi. Fizikaçılar, bu görüş ilə bağlı köhnə düşüncələrini bir kənara atmışlar və kvant anlayışının fiziki sistem üzərində yalnız “bizim məlumatımızı” təmsil etdiyi barədə həmfikir olmuşdular. Başqa sözlə desək, bizim qəbul etdiyimiz maddi dünya, yalnız bizim beynimizdəki məlumatlar ilə var olurdu. Yəni zahirdəki maddənin əsli ilə heç bir zaman əlaqədə ola bilmirdik.

Jeffrey M. Schwartz, Kopenhagen şərhinə görə ortaya çıxan nəticəni bu şəkildə izah edirdi: Fizikaçı John Archibald Wheelerin söylədiyinə görə: “Heç bir hadisə, müşahidə edilmədən hadisə deyil. ” Xülasə etsək, kvant mexanikasının bütün ənənəvi şərhi “qavrayanın” varlığına bağlı idi.

Amit Goswami, bu gerçəyi belə təqdim etmişdi: Bunu soruşduğumuzu fərz edək: Yuxarıya baxmadığımızda da Ay hələ yerindədirmi? Ay, nəticədə kvant obyekti olduğu üçün (tamamilə kvant obyektlərindən meydana gəldiyi üçün), fizikaçı David Mermin’in də ifadə etdiyi kimi buna xeyr deməliyik. Bəlkə də ən əhəmiyyətli və uşaqlığımızda mənimsədiyimiz ən hiyləgər zənn, zahirdə (outside) var olan obyektlərin maddi dünyasının, müşahidə edənlərin meydana gətirdiyi obyektlərdən müstəqil olduğudur. Bu zənnin lehində dolaylı dəlillər var. Məsələn, biz Aya baxdığımızda onun klassik olaraq hesablanmış orbitində olduğu (bizim gözlədiyimiz) yerdə tapırıq. Təbii olaraq, biz ona baxmasaq belə zaman-məkan anlayışı içində Ayın mütləq orada olduğunu zehinimizdə hazırlayarıq. Kvant fizikası isə buna xeyr deyir. Biz Aya baxmadığımızda hər nə qədər çox kiçik miqdarlarda da olsa Ayın mümkün dalğaları yayılır. Biz ona baxdığımızda, dalğa dərhal sönür və dalğa artıq zaman məkan anlayışı içində olmaz. İdealist bir metafizik fərziyyəni ifadə etmək daha aydın olacaq: Əgər ona (yəni Aya) baxan şüurlu bir adam yoxdursa, zaman məkan anlayışı içində heç bir obyekt yoxdur.

Bu əlbəttə bizim qavrayış (perception) dünyamız üçün etibarlıdır. Əlbəttə, xarici dünyada Ayın varlığı aşkardır. Amma biz baxdığımızda, ancaq Ayın öz qavrayış dünyamızdakı varlığı ilə qarşılaşırıq. Kaliforniya Universitetindən nevrologiya və psixiatriya professoru Jeffrey M. Schwartz isə müxtəlif fizikaçıların mövzuyla əlaqədar şərhlərini bu şəkildə qeyd edir: Jacob Bronowski’nin “The Ascent of Man” kitabında ifadə etdiyi kimi: “Fizika elmlərinin bir məqsədi, maddi dünyanın tam bir görüntüsünü vermək idi. 20-ci əsrdə fizikadakı ən böyük müvəffəqiyyətlərdən biri isə bu məqsədin əlçatmaz olduğunu sübut etmək oldu.” Heisenberg’ə görə isə obyektiv həqiqət “buxar olub ucmuşdur”. 1958-ci ildə bunları etiraf etmişdir: “Kvant nəzəriyyəsində riyazi olaraq düstura saldığımız təbiətin qanunları artıq birbaşa zərrəciklərlə əlaqədar deyil, zərrəciklər haqqındakı məlumatımızla əlaqədardır.” Bohr isə, “Fizikanın vəzifəsinin ‘təbiətin necə olduğunu tapa bilmək’ olduğunu düşünmək səhvdir. Fizika, təbiət haqqında bizim nə söyləyəcəyimizlə bağlıdır.” demişdir. Bir çox ölkədə nümayiş etdirilən “What the Bleep Do We Know” (Nə Bilirik ki?) sənədli filmindəki fizikaçılardan Fred Alan Wolf isə bu gerçəyi belə ifadə edir: Obyektləri meydana gətirənlər, daha çox obyektlər deyil. Obyektləri meydana gətirənlər fikirlər, anlayışlar və məlumatdır.

80 il davam edən insan zəkasının reallaşdıra biləcəyi ən maraqlı və həssas təcrübələrdən sonra qəti və elmi cəhətdən isbat edilmiş olan kvant fizikasının əleyhinə heç bir görüş yoxdur. Aparılmış təcrübələrdən alınan nəticələrin əleyhinə təklif edilən görüş də yoxdur. Kvant nəzəriyyəsi, yüzlərlə fərqli istiqamətdən mümkün olan hər cür təcrübəyə salınmış və elm adamlarının inkişaf etdirdiyi hər cür testi keçmişdir. Bir çox elm adamına Nobel mükafatı qazandırmışdır və hələ qazandırmaqdadır. Şərtsiz, tək gerçək şəklində qəbul edilmiş Newton fizikasının gətirdiyi ən fundamental anlayışı- mütləq maddə anlayışını ortadan qaldırmışdır. Köhnə fizikanın müdafiəçiləri, maddənin tək və gerçək varlıq olduğuna inanan materialistlər, kvant fizikasının gətirdiyi “maddəsizlik” gerçəyi qarşısında həqiqi tərəddüdlər yaşamışlar.

Kvant mexanikasının bizlərə göstərmiş olduğu nəticə belədir: Maddə, materialistlərin iddia etdikləri kimi mütləq və sonsuz deyil. Maddə əzəli və ya əbədi olmadığı kimi ətrafımızda gördüyümüz varlıqlar da yalnız bir atom yığını deyillər. Kvant fizikasına görə maddə, materialistlərin heç hesaba qatmadığı ölçülər içində xüsusiyyət dəyişdirmiş və maddənin təməlinin yalnız bir enerji şəkli olduğu elmi cəhətdən sübut edilmişdir. . İlk əvvəl, Newton’un məkan və zaman barəsindəki təxminlərini ortadan qaldıran nisbilik nəzəriyyəsi gəldi… və daha sonra kvant nəzəriyyəsi ortaya çıxdı və bizim maddə görüntümüzü tamamilə dəyişdirdi.

98 ŞƏRH

  1. I just want to say I’m beginner to blogging and site-building and absolutely enjoyed you’re web page. Most likely I’m planning to bookmark your blog post . You actually come with remarkable articles. Thanks for revealing your webpage.

  2. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  3. Hiya very nice blog!! Man .. Beautiful .. Superb .. I’ll bookmark your blog and take the feeds also…I am happy to seek out numerous helpful info right here in the publish, we’d like develop more strategies on this regard, thanks for sharing.

  4. I really hope to reveal to you that I am new to blog posting and genuinely enjoyed your site. Likely I am prone to save your blog post . You literally have lovely article materials. Love it for telling with us your favorite internet information

  5. Good write-up, I’m regular visitor of one’s blog, maintain up the nice operate, and It’s going to be a regular visitor for a long time.

  6. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  7. Thank you for helping out, superb info. “Considering how dangerous everything is, nothing is really very frightening.” by Gertrude Stein.

  8. I am really impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Either way keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one today..

  9. It is truly a great and useful piece of info. I’m glad that you shared this useful information with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

  10. I must express my respect for your kindness supporting men and women that should have help with that niche. Your special dedication to passing the solution all around was quite functional and has specifically empowered women like me to achieve their ambitions. This warm and helpful guide entails a lot to me and extremely more to my office workers. Best wishes; from everyone of us.

  11. Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with a few pics to drive the message home a little bit, but instead of that, this is great blog. An excellent read. I will definitely be back.

  12. you are in point of fact a excellent webmaster. The site loading speed is incredible. It kind of feels that you are doing any unique trick. Moreover, The contents are masterwork. you’ve done a excellent task on this matter!

  13. Hello very cool website!! Guy .. Excellent .. Superb .. I will bookmark your web site and take the feeds also…I am happy to search out so many useful information here in the post, we’d like develop more techniques on this regard, thank you for sharing.

  14. I’ll right away take hold of your rss as I can not in finding your email subscription link or e-newsletter service. Do you have any? Please let me know in order that I may subscribe. Thanks.

  15. Howdy very nice blog!! Guy .. Beautiful .. Wonderful .. I’ll bookmark your site and take the feeds additionally…I’m glad to search out a lot of helpful info right here in the post, we want work out more strategies on this regard, thank you for sharing.

  16. I think this is one of the most vital information for me. And i’m glad reading your article. But should remark on few general things, The site style is ideal, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

  17. Someone necessarily help to make severely posts I might state. That is the very first time I frequented your website page and so far? I surprised with the analysis you made to create this particular publish amazing. Magnificent job!

  18. I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Carry on the excellent works guys I¡¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my website 🙂

  19. Thank you so much for giving everyone an extremely splendid chance to read critical reviews from this website. It really is very sweet and also jam-packed with a great time for me and my office co-workers to search the blog nearly thrice per week to see the newest guidance you have got. And definitely, I’m also usually fascinated with all the good concepts you serve. Certain 3 points in this posting are unquestionably the most suitable we’ve ever had.

  20. Howdy very cool website!! Guy .. Excellent .. Amazing .. I’ll bookmark your blog and take the feeds also…I’m glad to seek out a lot of useful information here in the put up, we want work out extra strategies on this regard, thanks for sharing.

  21. I was just looking for this information for some time. After 6 hours of continuous Googleing, finally I got it in your site. I wonder what’s the lack of Google strategy that do not rank this type of informative websites in top of the list. Usually the top websites are full of garbage.

  22. Someone necessarily lend a hand to make seriously posts I would state. This is the very first time I frequented your website page and up to now? I amazed with the analysis you made to make this particular post extraordinary. Magnificent job!

  23. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such wonderful info being shared freely out there.

  24. You are my inhalation , I have few web logs and sometimes run out from to brand.I conceive this web site has got some real superb info for everyone. “Only the little people pay taxes.” by Leona Helmsly.

  25. I have been exploring for a little bit for any high-quality articles or weblog posts on this sort of house . Exploring in Yahoo I finally stumbled upon this website. Reading this info So i am glad to express that I’ve a very good uncanny feeling I discovered just what I needed. I most undoubtedly will make certain to don¡¦t disregard this web site and provides it a look regularly.

  26. We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your web site offered us with valuable information to work on. You have done a formidable job and our entire community will be grateful to you.

  27. Nice post. I was checking constantly this blog and I’m impressed! Very useful information particularly the last part 🙂 I care for such info a lot. I was looking for this particular info for a long time. Thank you and good luck.

  28. Attractive section of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts. Anyway I’ll be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.

  29. I¡¦ll right away clutch your rss as I can’t in finding your e-mail subscription link or newsletter service. Do you’ve any? Please let me know in order that I could subscribe. Thanks.

  30. I think this web site has got some really great info for everyone :D. “Years wrinkle the skin, but to give up enthusiasm wrinkles the soul.” by Samuel Ullman.

  31. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  32. My husband and i got very cheerful that Albert managed to deal with his reports from your ideas he discovered from your web page. It is now and again perplexing to just find yourself freely giving helpful hints some others may have been selling. And we take into account we have got the website owner to be grateful to because of that. The most important explanations you’ve made, the simple website navigation, the relationships you will make it easier to instill – it’s got mostly astonishing, and it’s really making our son in addition to our family do think this issue is interesting, which is highly essential. Many thanks for the whole lot!

  33. I was just looking for this information for a while. After 6 hours of continuous Googleing, at last I got it in your website. I wonder what’s the lack of Google strategy that don’t rank this type of informative websites in top of the list. Generally the top web sites are full of garbage.

  34. I got what you mean , appreciate it for putting up.Woh I am happy to find this website through google. “Since the Exodus, freedom has always spoken with a Hebrew accent.” by Heinrich Heine.

  35. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  36. Wow! This can be one particular of the most helpful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Basically Wonderful. I’m also an expert in this topic therefore I can understand your effort.

  37. I think other site proprietors should take this website as an model, very clean and great user friendly style and design, as well as the content. You are an expert in this topic!

  38. I have been browsing online greater than three hours lately, but I never found any fascinating article like yours. It¡¦s beautiful worth sufficient for me. Personally, if all website owners and bloggers made excellent content material as you probably did, the net can be much more helpful than ever before.

  39. I cling on to listening to the newscast lecture about receiving boundless online grant applications so I have been looking around for the most excellent site to get one. Could you tell me please, where could i get some?

  40. I’ll immediately snatch your rss feed as I can’t in finding your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you have any? Please allow me realize in order that I may just subscribe. Thanks.

  41. Thank you for every other informative site. The place else could I get that kind of info written in such a perfect approach? I have a project that I am simply now running on, and I’ve been on the glance out for such info.

  42. I’ve been surfing on-line greater than three hours nowadays, yet I never found any attention-grabbing article like yours. It¡¦s beautiful worth sufficient for me. Personally, if all webmasters and bloggers made excellent content as you did, the internet will likely be a lot more helpful than ever before.

  43. I was just looking for this info for a while. After six hours of continuous Googleing, at last I got it in your website. I wonder what is the lack of Google strategy that don’t rank this type of informative websites in top of the list. Usually the top web sites are full of garbage.

  44. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I would never understand. It seems too complicated and very broad for me. I’m looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it!

  45. I will right away grasp your rss as I can’t to find your e-mail subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you have any? Please permit me recognise in order that I may subscribe. Thanks.

  46. I think other site proprietors should take this web site as an model, very clean and magnificent user friendly style and design, as well as the content. You’re an expert in this topic!

  47. Great paintings! That is the type of information that are supposed to be shared across the internet. Disgrace on the seek engines for now not positioning this put up upper! Come on over and seek advice from my web site . Thanks =)

  48. I have been browsing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. In my view, if all site owners and bloggers made good content as you did, the internet will be a lot more useful than ever before.

  49. I have not checked in here for a while because I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I¡¦ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

  50. Hello, Neat post. There’s an issue together with your website in web explorer, might test this… IE nonetheless is the market leader and a good portion of people will miss your magnificent writing due to this problem.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin