K.Marks’ın iqtisadi tsikli nədir? Böhran necə ortaya çıxır?

93

İqtisadi artım(dövlətdə adam başına düşən gəlirin artması), məşğulluq(insanların aqazanc gətirən hər hansı fəaliyyətidir), qiymətlərin səviyyəsi problemlərinin həlli hər bir iqtisadi sistemin məqsədləri içərisində mühüm yer tutur. Bu problemlər bir- biri ilə sıx əlaqədardır və birində olan dəyişiklik, digərlərində də müəyyən dəyişikliyə yol açır. Tarixi təcrübə göstərir ki, iqtisadi artımın yüksəlişi qeyri-bərabər, qeyri-sabit səviyyədə olmuşdur. Bu qeyri-sabitlik ayrılıqda götürülmüş bir ölkənin daxilində, həm də ölkələrin inkişafının müqayisəsində özünü göstərir. Makroiqtisadi(dövlət iqtisadiyyatı səviyyəsində)qeyri-sabitlik daha çox aşağıdakılarda öz əksini tapır:

1)İqtisadi tsikldə

2)İşsizlikdə

3)İnflyasiyada

 

Bu yazıda iqtisadi tsikllərdən danışacağıq. Digər nəticələr isə növbəti yazıların mövzusudur.

 

Tsikl iqtisadi inkişafda elə zaman kəsiyindən ibarətdir ki, bu dövrdə əmtəə və xidmətlərin istehsal həcminin artması baş verir, sonradan azalma, enmə, durğunluq, canlanma və sonda yenidən artım başlanır. Tsiklin gedişində oxşar hadisələrin vaxtaşırı təkrarlanması müşahidə olunur ki, bu da tsikl dövründə fazaları ayırmağa əsas verir. İqtisadi inkişafın qeyri-sabitliyi vaxtaşırı, müntəzəm, proqnozlaşdırılan xarakter alırsa, iqtisadi tsikl adlanır.q

 

İqtisadi tsikl – milli iqtisadiyyatın bir makroiqtisadi tarazlıqdan digərinə doğru hərəkətidir; – bir iqtisadi böhranın başlanğıcından digər iqtisadi böhranın başlanğıcına qədər keçən dövrdür. Tsiklikliyin xarakterik xüsusiyyəti inkişafın spiralvari olmasıdır.

 

Karl Marksın nəzəriyyəsinə görə iqtisadi tsikl aşağıdakı fazalardan keçir:

 

  1. Zirvə
  2. Enmə
  3. Böhran
  4. Canlanma

 

 

 

Zirvə

 

İqtisadiyyatın bütün sahələrində işgüzar fəaliyyətin dayanıqlı inkişafı iqtisadi yüksəliş fazasını təşkil edir. İqtisadi yüksəliş öz yüksək nöqtəsinə çatdıqda inkişafın “tsiklik yüksəlişinin zirvəsinə” və ya iqtisadi “bum”-a yetişir. Bu zaman istehsal maksimum səviyyədə olur, işçi qüvvəsi başda olmaqla bütün məhsuldar qüvvələr milli məhsulun inkişafına cəlb olunur. Sənaye yüksəlişi zamanı tətbiq olunan yeni texnika və texnologiyalar tam qüvvəsi ilə işləyir, işçi qüvvəsinin məhsuldarlığı artır, işçilərin və kapital sahiblərinin gəlirləri maksimuma çatır.

 

 

 

Enmə

 

Təbii ki, yüksəliş daimi ola bilməz. Belə ki, məhsuldar qüvvələrin gücü tədricən zəifləyir. İstehsal elə səviyyəyə çatır ki, istehsalçı istehsalın nəticələrini, yəni əmtəə və xidmətləri öz xərcini bərpa edəcək, üstəlik mənfəət qazanacaq qiymətə sata bilmir. Bu, zirvə dövrünün yaşandığı müddətdə həddindən artıq istehsalın nəticəsində bazarda əmtəə və xidmətlərin, malların ani artması ilə əlaqədardır. Mənfəətin aşağı düşməsi investorun iqtisadiyyata kapital qoymaq istəyini azaldır. İnvestisiyaların azalması ilə istehsalda enmə başlayır. Bu prosesin nəticəsi kimi işçilərin işdən çıxarılması, işsizliyin artması, əhali gəlirlərinin azalması müşahidə olunur. İstehsalda enmə prosesi daha kəskin formaya keçir – iqtisadi böhran başlanır.

 

 

Böhran

 

Böhran, iqtisadi tsiklin ən “məşhur” fazasıdır. İqtisadi tsiklin heç bir fazasını bilməyən insan belə iqtisadi böhran haqqında müəyyən informasiyaya malikdir (istər öz təcrübəsi ilə qazandığı, istərsə də haradansa eşitdiyi) Elə həyatımıza ən böyük təsiri göstərən də məhz odur. Böhran əvvəlki dövrlə müqayisədə istehsalın əhəmiyyətli dərəcədə enməsi ilə səciyyələnir. Müəssisələrin çoxu bağlanır və ya daha qısa iş gününə keçir, işçilər işdən azad olunur. Müqavilələr yerinə yetirilmir, pozulur, kreditlər qaytarılmır, müəssisə və banklar müflisləşir, ticarətdə satılmamış məhsulların kəmiyyəti artır. Böhran tsiklin ən ağır fazasıdır, o, iqtisadiyyatda ciddi dağıntılara, vətəndaşların rifah halının ağırlaşmasına səbəb olur.

Əgər böhran vəziyyəti aylar, bəzən illərlə uzanırsan, bu, iqtisadiyyatın depressiya-durğunluq halına keçməsi, böhranın bəzi səciyyələrinin xroniki hal alması deməkdir. Bu halın tarixdəki nümunələrindən biri məşhur alman yazarı H.Böll’ün və bir çox başqa yazıçıların qələmə aldığı əsərlərdə cəmiyyətə təsirini dəqiqliklə müşahidə edə biləcəyimiz 1929-1933 illərdəki “böyük durğunluq” hadisəsidir.

Canlanma

Müəyyən müddətdən sonra iqtisadiyyatda canlanma başlayır. Böhranı nisbətən “ağrısız” keçirən müəssisələr istehsalı bərpa edib modernləşdirir, yeni işçi qüvvəsi cəlb edir və yeni müəssisələr yaranır. Gəlirlərin artımı tədricən tələbi genişləndirir və iqtisadiyyatda canlanma müşahidə olunur. Canlanma dövründə böhran zamanı dağılmış istehsal potensialı bərpa olunur, köhnəlmiş texnologiyalar yeniləri ilə əvəzlənir. Canlanma fazası özündən sonra yüksəliş və zirvəni doğurur, bu da bütün proseslərin təkrarlanmasına gətirib çıxarır.

 

Ümumiyyətlə, iqtisadi tsikllərin 1380’dən artıq növü məlumdur. Bu növlər hər biri müxtəlif müddətləri əhatə edir və hər birində fazaların bir-birini əvəz etmə səbəbi müxtəlifdir. Təsnifatın strukturunu anlamaq üçün bir-neçə tsiklə baxaq:

 

TOFFLER tsiklləri- 1000-2000 ili əhatə edir. Yaranma səbəbi sivilizasiyaların inkişafı və dəyişməsidir. Misal olaraq Şumerləri göstərmək olar. Şumerlərdə sivilizasiya çox-çox əvvəl inkişafa başlasa da, sonralar çökməyə başlayır, iflas edir.

 

FORRESTER tsiklləri- təqribən 200 ili əhatə edir. Yaranma səbəbi yeni enerji və materiallar balansında baş verən dəyişikliklərdir. Buna misal olaraq neftin sənayedə istifadə olunduğu vaxtdan bu günə qədər istifadə miqyasına görə keçdiyi yolu göstərmək olar. Artıq neft sənayesi enməkdədir. Bir-neçə ildən sonra o,  çöküşünü yaşayıb, öz yerini tamamilə onu əvəz edəcək digər enerji mənbəyinə-elektrik enerjisinə verəcək. Sonra isə, neftin keçdiyi mərhələlərdən elektrik enerjisi də keçəcək və onu əvəz edəcək yeni mənbə tapılanda o da öz çöküşünü yaşayıb dövriyyədən çıxacaq. Bu proseslərin iqtisadiyyata təsiri həmin anda mövcud enerji mənbəyinin əsas istehsalçısı olan dövlətlərin iqtisadiyyatında müşahidə olunur.

Müəllif: Ayxan Osmanlı

Leave a Reply

93 Comments on "K.Marks’ın iqtisadi tsikli nədir? Böhran necə ortaya çıxır?"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
original site
Guest

I simply want to mention I am just all new to blogging and site-building and seriously liked your website. Most likely I’m planning to bookmark your blog post . You really come with beneficial posts. Kudos for sharing with us your website page.

Fashion
Guest

Normally I do not read post on blogs, however I wish to say that this write-up very compelled me to try and do so! Your writing style has been surprised me. Thanks, very nice post.

Emery EPS
Guest

I simply hope to tell you that I am new to wordpress blogging and completely cherished your article. More than likely I am most likely to bookmark your blog post . You seriously have amazing article blog posts. Love it for swapping with us your favorite url report

News
Guest

I’m writing to make you know of the extraordinary encounter my cousin’s princess enjoyed going through your web page. She noticed so many pieces, which included what it is like to possess a marvelous giving mood to let the rest easily understand selected complicated topics. You truly did more than my expectations. Many thanks for imparting such warm and friendly, trusted, educational and unique tips about this topic to Evelyn.

@Faytech North AmeriCa
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

metroClick*
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

great points altogether, you just won a brand new reader. What might you suggest about your publish that you simply made a few days ago? Any positive?

SEO
Guest

Somebody necessarily help to make seriously articles I’d state. This is the first time I frequented your website page and to this point? I surprised with the analysis you made to make this particular submit incredible. Great activity!

John Deere Technical Manuals
Guest

There are a couple of fascinating points with time on this page but I don’t know if these center to heart. There’s some validity but Let me take hold opinion until I look into it further. Great post , thanks and then we want a lot more! Combined with FeedBurner too

Pozycjonowanie Stron Internetowych Gorzow
Guest

I view something genuinely special in this web site.

News
Guest

I have not checked in here for a while as I thought it was getting boring, but the last few posts are great quality so I guess I’ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

News
Guest

Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is excellent blog. An excellent read. I’ll definitely be back.

News
Guest

You have mentioned very interesting points! ps decent internet site.

Zwrot Podatku z Zagranicy Lublin
Guest

I like what you guys are up too. Such clever work and reporting! Carry on the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my site :).

Fashion
Guest

Thank you for sharing superb informations. Your web site is very cool. I’m impressed by the details that you have on this blog. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this website page, will come back for more articles. You, my friend, ROCK! I found simply the info I already searched everywhere and just couldn’t come across. What a perfect web-site.

John Deere Technical Manuals
Guest

Hiya, I’m really glad I’ve found this info. Today bloggers publish only about gossips and internet and this is actually annoying. A good website with exciting content, this is what I need. Thanks for keeping this site, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Can’t find it.

best online shopping sites
Guest

I and my buddies have already been checking the good guides from your web page then all of the sudden came up with a horrible suspicion I had not expressed respect to the web blog owner for those secrets. Those young boys are actually for that reason stimulated to see all of them and have truly been having fun with these things. Appreciation for indeed being indeed kind as well as for making a choice on varieties of exceptional subject areas millions of individuals are really needing to discover. My honest apologies for not expressing gratitude to earlier.

News
Guest

Very interesting topic , thanks for posting . “What passes for optimism is most often the effect of an intellectual error.” by Raymond Claud Ferdinan Aron.

News
Guest

you are actually a just right webmaster. The website loading velocity is amazing. It sort of feels that you’re doing any distinctive trick. Moreover, The contents are masterwork. you’ve performed a excellent job on this matter!

Ciagniki Maszyny Rolnicze
Guest

I haven’t checked in here for a while because I thought it was getting boring, but the last several posts are good quality so I guess I’ll add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

News
Guest

you are actually a good webmaster. The website loading pace is incredible. It sort of feels that you are doing any unique trick. In addition, The contents are masterwork. you have performed a fantastic task in this topic!

aoflibrary.net
Guest

Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you! However, how could we communicate?

Fashion
Guest

I do believe all of the concepts you’ve presented to your post. They’re really convincing and can definitely work. Still, the posts are too short for beginners. Could you please prolong them a bit from next time? Thank you for the post.

automotive industry
Guest

Wonderful site. A lot of useful info here. I am sending it to some pals ans additionally sharing in delicious. And obviously, thank you to your sweat!

Home Improvement
Guest

Wow, fantastic blog layout! How long have you been blogging for? you made blogging look easy. The overall look of your site is magnificent, as well as the content!

Pozycjonowanie Cena
Guest

I like this post, enjoyed this one thankyou for putting up.

Home Improvement
Guest

Only a smiling visitor here to share the love (:, btw great layout.

Treppengeländer Polen
Guest

Absolutely indited content, regards for selective information. “He who establishes his argument by noise and command shows that his reason is weak.” by Michel de Montaigne.

shoes
Guest

Thanks , I have recently been looking for information about this topic for ages and yours is the greatest I have found out so far. But, what in regards to the bottom line? Are you certain concerning the supply?

zgrzewarka do rur allegro
Guest

What i do not realize is in reality how you’re now not actually a lot more well-favored than you may be right now. You are so intelligent. You already know therefore significantly in the case of this subject, made me in my view consider it from numerous numerous angles. Its like women and men are not involved except it is one thing to accomplish with Woman gaga! Your individual stuffs nice. All the time handle it up!

http://www.columbusgis.com
Guest

Hello. excellent job. I did not anticipate this. This is a remarkable story. Thanks!

consultarnumero.com
Guest

Whats up very cool site!! Guy .. Beautiful .. Superb .. I’ll bookmark your blog and take the feeds also¡KI’m satisfied to search out numerous useful info right here within the post, we’d like work out more techniques on this regard, thank you for sharing. . . . . .

Home Improvement
Guest

Thanks for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such excellent info being shared freely out there.

bhp sklep gorzow
Guest

You are my inspiration , I have few blogs and very sporadically run out from to post .

http://gshguide.com
Guest

Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your site, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

News
Guest

obviously like your web site however you have to take a look at the spelling on quite a few of your posts. Several of them are rife with spelling problems and I to find it very troublesome to tell the truth on the other hand I will certainly come again again.

TripCheck
Guest

Very nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I’ve truly enjoyed browsing your blog posts. In any case I will be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!

MakeupReviews
Guest

I’m still learning from you, while I’m improving myself. I definitely enjoy reading everything that is posted on your blog.Keep the posts coming. I liked it!

Home Interior Design
Guest

As a Newbie, I am always exploring online for articles that can benefit me. Thank you

SportsPhysical
Guest

Wonderful goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are just too great. I actually like what you have acquired here, really like what you are saying and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it wise. I can not wait to read much more from you. This is really a great site.

Home Improvement
Guest

Definitely believe that which you stated. Your favorite justification seemed to be on the internet the simplest thing to be aware of. I say to you, I definitely get annoyed while people consider worries that they just don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

Home Improvement
Guest

I dugg some of you post as I cogitated they were very helpful very useful

TownhouseForRent
Guest

I am very happy to read this. This is the kind of manual that needs to be given and not the random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this greatest doc.

KidsEducational
Guest

Whats Happening i am new to this, I stumbled upon this I have found It positively useful and it has helped me out loads. I am hoping to contribute & help other users like its helped me. Good job.

FinancialAccounting
Guest

I like the helpful info you provide in your articles. I will bookmark your blog and check again here regularly. I am quite certain I’ll learn lots of new stuff right here! Best of luck for the next!

Buty Jeansowe Kozaczki
Guest

great points altogether, you simply gained a logo new reader. What would you recommend in regards to your submit that you made some days ago? Any positive?

Health
Guest

you’re in point of fact a excellent webmaster. The website loading speed is incredible. It kind of feels that you’re doing any unique trick. Furthermore, The contents are masterpiece. you have performed a excellent process in this matter!

resistive
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

FinancialAdvisor
Guest

Wow! Thank you! I always needed to write on my site something like that. Can I take a fragment of your post to my website?

ProductMarketing
Guest

It is appropriate time to make some plans for the future and it’s time to be happy. I have read this post and if I could I want to suggest you some interesting things or tips. Perhaps you could write next articles referring to this article. I wish to read even more things about it!