Kainatın yaşı necə hesablanır?

91

Populyar elmlə məşğul olan hər kəs Kainatımızın təxminən 13.82 milyard il yaşında olduğunu biləcəklər. Müqayisə edilməsi üçün Günəş Sisteminin yaşı 4.6 milyard il, Dünyanın yaşı 4.53 milyard il, canlılığın yaşı 3.9 milyard il, çoxhüceyrəli həyatın yaşı 1 milyard il, ilk onurğalıların yaşı 375 milyon il, ilk primatların yaşı 47 milyon il, ilk insansının yaşı 6 milyon il, ilk insan növünün (Homo sp.) yaşı 2 milyon il, növümüzün yaşı isə 200.000 ildir.

 

Ancaq Kainatın yaşının necə hesablandığı bir çoxlarının bilmədiyi bir mövzudur. Hər nə qədər yenə məşhur səviyyədə fizikayla maraqlanan biri, Kainatın yaşının hesablanmasında “qırmızıya sürüşmə” və ya “Kainatın genişlənmə sürəti” kimi anlayışlara müraciət etmiş olsalar da, bunların riyazi olaraq hesablanmasının necə istifadə edildiyini bir çox adam bilməyəcək. Bu yazımızda, hesablamaların çox səthi bir versiyasını sizlərə göstərməyə çalışacağıq.

 

İlk olaraq, Kainatın yaşını hesablaya bilmək üçün Kainatımızın genişlənməkdə olan bir quruluş sahib olduğunu qəbul etməliyik. Bu, əlimizdəki bütün müşahidələrlə uyğun bir iddiadır və Habl Qanunu, qalaktik çoxluqların bir-birindən uzaqlaşmış olmasını birbaşa isbatlamağımızı təmin edir. Ayrıca bu məlumat parçası, Kainatımızın keçmişdə bu günə nisbətən daha kiçik olduğunun göstəricisidir. Bu vacibdir, çünki hesablarımızı buna istinad etmək məcburiyyətindəyik.

 

Kainatın yaşını hesablaya bilmək üçün kainatın görünən genişlənmə sürətinin (bu anda qalaktika çoxluqlarının bir-birindən uzaqlaşma miqdarının) Kainatın tarixi boyunca sabit olduğunu güman edə bilərik. Əlbəttə ki, bu doğru deyil və belə bir fərziyyə hesabımıza bir miqdar səhv qatacaq, ancaq yenə də hesabları asanlaşdırması baxımından faydalı bir fərziyyə olduğunu deyə bilərik. Onsuz da görəcəyiniz kimi nəticəsi də elə ciddi dəyişməyəcəkdir.

 

Əgər ki qalaktika çoxluqlarının bir-birindən uzaqlaşma sürətini Kainatın genişlənmə sürəti olaraq qəbul etsək, qalaktikaların bir-birindən nə qədər müddət əvvəl ayrılmağa başladığını da hesablaya bilərik, çünki aralarında məsafəni də dəqiq olaraq bilirik. Bu da, ilk genişləmənin nə vaxt başladığını, bu səbəbdən Böyük Partlamanın nə zaman baş verdiyini və buna görə də Kainatın yaşını verəcək.

 

Əlbəttə ki, Kainatın genişlənmə sürəti, onun yaşına da birbaşa təsir edir. Əgər ki Kainat çox sürətli bir şəkildə genişləyirsə, günümüzdəki genişliyinə nisbi olaraq qısa bir müddətdə çata biləcək və buda gənc bir Kainat da yaşamış olduğumuza səbəb olacaqdır. Ancaq əgər ki genişlənmə nisbi olaraq yavaşdırsa,buda yəqin ki, çox yaşlı bir Kainat içərisində yaşayırıq deməkdir. Çünki indiki vaxtda müşahidə etdiyimiz qalaktikalar arası məsafələrin meydana gəlməsi üçün həddindən artıq uzun bir müddət lazım olacaqdır.

 

Habl Teleskopundan əldə etdiyimiz vizual məlumatlarla mütəxəsislər tərəfindən aparılan təhlillər sayəsində Kainatın genişlənmə sürətinin Habl Sabit (H0) ilə əlaqəli olduğunu bilirik. Bu sabit, bir-birindən uzaqlaşan qalaktikalardan birindən digərinə gələn işığın “qırmızıya sürüşmə” miqdarına bağlı olaraq müəyyənləşdirilir. Bu hadisə, müəyyən bir dalğa boyuna sahib olan işığın qət etdiyi yolun Kainatın genişlənməsi səbəbindən “uzanması”, buna görə də dalğanın sanki bir spagetti kimi uzanaraq tezliyinin düşməsi və buna görə də daha qırmızımtıl bir dalğa boyuna sürüşməsinə verilən addır. Bunun nə qədər sürətli yaşandığına bağlı olaraq, Kainatın genişlənmə sürətini təyin edə bilirik.

 

Habl Qanunundan istifadə edərək, Kainatın təxminən yaşını hesablamaq mümkündür. Deyək ki, müşahidə etdiyimiz iki qalaktika arasındakı məsafə “D” olsun. Bu ikisinin bir-birindən görünən uzaqlaşma sürəti “v” olsun. Bu vəziyyətdə, bu qalaktikalar bir zamanlar bir-birlərinə “dəyəcək qədər” yaxın məsafədə olduğu halda Kainatın genişlənməsi səbəbiylə indiki vaxtda bir-birlərindən “v” sürətiylə, “D” qədər uzaqlaşmışdırlar. Əgər ki sadə bir şəkildə D’ni, v’yə bölsək, bu uzaqlaşmağın hansı müddətdə yaşandığını təyin edə bilərik ki, bu da bizə Kainatın yaşını verəcəkdir. Bunu başa düşməyin ən asan bir yolu budur: Əgər ki Bakı ilə Balakən arasındakı 471 kilometrlik məsafəni saatda 100 kilometr ilə qət etdiyimizi biliriksə, bu vəziyyətdə 471’i 100-ə bölərək 4.71 saat müddətini əldə edə bilərik. Bax edəcəyimiz də eynilə budur. İndi, bildiklərimizi bir yerə gətirək:

t = D / v

Bu tənliyin bizə Kainatın yaşını verəcəyini demişdik. Bununla birlikdə, Habl Qanunu genişlənmə sürətinin Habl sabit ilə qalaktikalar-arası məsafə qədər olduğunu ifadə edir. Bunu belə ifadə edə bilərik:

v = H0 * D

Bu vəziyyətdə, bu ikinci tənliyi birinci tənliyə yerləşdirəcək olsaq, “D” deyişkəninin bir-birini sadələşdirdiyini görərik. Bu vəziyyətdə geriyə qalan budur:

t = 1 / H0

İndiki vaxtda müşahidə məlumatlarına əsaslanaraq əldə etdiyimiz ən yaxşı Habl sabiti megaparsek (30.800 katrilyon kilometr) başına və saniyə başına 73 kilometrdir (H0 = 73 km / s / Mpc). Burda megaparsek ilə kilometri sadələşdirsək, Habl sabitinin eyni zamanda belə də ifadə edilə biləcəyimizi görərik:

H0 = 2.37 x 10-18 1 / s

Bu vəziyyətdə, bu sabiti bir əvvəlki tənlikdə yerinə yazıb hesablamanı etsək, qarşımıza çıxan müddət 421.94 katrilyon saniyədir. Bu zaman miqdarını ilə çevirəcək olsaq:

t = 13.4 milyard il

qarşımıza çıxacaqdır.

Göründüyü kimi əldə edilən bu ədədin üzərində 420 milyon il qədər səhv var, çünki burda sizə çox sadə bir hesablama təqdim etdik. Lakin əgər ki həm Habl sabit üzərindəki inkişaf etdirmələri hesaba qatıb, həm də Kainatın genişlənmə sürətinin xüsusilə də ilk başlarda sabit bilməyəcəyini nəzərə alsanız, 13.82 milyard il sayını əldə etməyiniz mümkün olacaq. İndiki vaxtda Avropa Kosmos Agentliyi tərəfindən həyata keçirilən Planck işlərindən gələn məlumatları istifadə edərək daha məqsədəuyğun hesablamalar aparılır. Kainatımızın yaşını sadə şəkildə hesablaya bilirik.

Leave a Reply

91 Comments on "Kainatın yaşı necə hesablanır?"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
pop over to this website
Guest

I just want to tell you that I am newbie to weblog and honestly loved your web-site. Likely I’m planning to bookmark your blog post . You amazingly come with very good articles and reviews. Thank you for sharing with us your website.

Fashion
Guest

You have remarked very interesting details ! ps nice site. “We simply rob ourselves when we make presents to the dead.” by Publilius Syrus.

`Faytech North AmericA
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

metRoclick-
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

Thanks for helping out, excellent information.

John Deere Service Manuals
Guest

Excellent! Your blog has a ton readers. How did you get all of these readers to look at your site I’m jealous! I’m still getting to know all about blogs on the net. I’m going to look around on your website to get a better understanding how to get more visable. Thanks for the assistance!

Emery EPS
Guest

I just want to inform you that I am new to posting and thoroughly liked your information. Very likely I am probably to bookmark your blog post . You truly have great article content. Be Grateful For it for sharing with us your internet site page

News
Guest

F*ckin’ remarkable issues here. I’m very glad to look your article. Thank you a lot and i’m taking a look forward to touch you. Will you kindly drop me a mail?

Pozycjonowanie Stron WWW Gorzow
Guest

It’s really a great and useful piece of info. I’m happy that you shared this useful info with us. Please keep us informed like this. Thanks for sharing.

Pozycjonowanie Stron Gorzow
Guest

I reckon something truly special in this website.

News
Guest

I do consider all the ideas you have offered on your post. They are really convincing and will certainly work. Nonetheless, the posts are too quick for newbies. Could you please lengthen them a bit from next time? Thanks for the post.

News
Guest
I definitely wanted to post a simple comment in order to express gratitude to you for these awesome tips and hints you are placing here. My extensive internet lookup has at the end of the day been recognized with awesome strategies to go over with my company. I ‘d claim that many of us visitors actually are unequivocally fortunate to live in a really good site with very many lovely individuals with interesting methods. I feel very much privileged to have seen your entire website page and look forward to plenty of more entertaining times reading here. Thanks once more… Read more »
John Deere Service Manuals
Guest

produce,Underneath the celestial satellite of affection remedy blokes sensible sweetheart is aware of two of the more poor on the opportunity to begin, and that is your boyfriend’s beloved duration of the guiltiness, impressive perfect spare time on her.

News
Guest

Wow, fantastic blog layout! How long have you been blogging for? you made blogging look easy. The overall look of your site is fantastic, let alone the content!

Zwrot Podatku z Zagranicy Szczecin
Guest

A person necessarily assist to make significantly articles I would state. This is the first time I frequented your web page and up to now? I amazed with the research you made to create this particular submit extraordinary. Excellent process!

Fashion
Guest

Some truly excellent info , Glad I found this. “What we want is to see the child in pursuit of knowledge, and not knowledge in pursuit of the child.” by George Bernard Shaw.

vacation secret
Guest

I like the valuable information you provide in your articles. I will bookmark your blog and check again here regularly. I’m quite certain I will learn plenty of new stuff right here! Best of luck for the next!

News
Guest

I have been absent for some time, but now I remember why I used to love this site. Thanks, I’ll try and check back more frequently. How frequently you update your website?

Maszyny Rolnicze Dolnoslaskie
Guest

Some truly prime articles on this website , saved to favorites .

News
Guest

I gotta bookmark this site it seems invaluable invaluable

News
Guest

I was looking at some of your posts on this site and I believe this website is really informative ! Retain putting up.

blogcabinca.org
Guest

hi!,I love your writing very a lot! percentage we keep up a correspondence extra about your post on AOL? I require an expert on this space to unravel my problem. May be that is you! Looking forward to see you.

http://bestresearchpapers.net
Guest

I happen to be writing to make you know of the outstanding experience my friend’s daughter went through studying your webblog. She mastered so many issues, including what it is like to have a marvelous teaching mindset to get men and women quite simply learn certain specialized subject areas. You actually did more than my desires. Thank you for offering those necessary, dependable, explanatory and also easy thoughts on that topic to Julie.

News
Guest

I was reading some of your content on this site and I conceive this internet site is rattling instructive! Retain putting up.

new electronics
Guest

Great tremendous things here. I am very satisfied to see your post. Thank you a lot and i’m looking forward to touch you. Will you please drop me a mail?

Home Improvement
Guest

Dead composed written content , thankyou for information .

Jak Pozycjonowac Strone
Guest

Keep up the superb piece of work, I read few posts on this site and I think that your web site is rattling interesting and has got sets of excellent information.

Czy Pozycjonowanie Ma Wplyw Na Rozwoj Firmy
Guest

Very interesting details you have mentioned , thanks for posting . “The biggest fool may come out with a bit of sense when you least expect it.” by Eden Phillpotts.

Home Improvement
Guest
I would like to express some thanks to the writer for rescuing me from this particular crisis. As a result of exploring throughout the search engines and getting techniques that were not pleasant, I assumed my entire life was well over. Being alive without the answers to the issues you’ve solved by means of your write-up is a crucial case, and the ones which might have negatively damaged my entire career if I had not encountered your web page. Your main skills and kindness in maneuvering all things was important. I don’t know what I would have done if I… Read more »
Zaun Aus Polen
Guest

I simply couldn’t leave your site before suggesting that I really loved the standard info a person supply on your visitors? Is gonna be back ceaselessly in order to check out new posts.

klejenie rur pp
Guest

I really appreciate this post. I have been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thanks again!

cap
Guest

I am continually invstigating online for articles that can help me. Thanks!

http://brandsfavor.com
Guest
I want to show my appreciation to you just for bailing me out of this particular difficulty. Right after surfing around throughout the online world and coming across suggestions which are not productive, I believed my life was gone. Living without the solutions to the difficulties you’ve solved by means of your good short post is a crucial case, and the kind that would have in a negative way damaged my career if I had not come across the website. Your good expertise and kindness in dealing with all the stuff was vital. I’m not sure what I would’ve done… Read more »
Home Improvement
Guest

Real nice style and fantastic subject matter, absolutely nothing else we require : D.

columbusgis.com
Guest

Heya i am for the first time here. I found this board and I find It truly useful & it helped me out much. I hope to give something back and help others like you aided me.

odziez robocza bhp
Guest

You have mentioned very interesting points ! ps decent internet site . “Never take the advice of someone who has not had your kind of trouble.” by Sydney J. Harris.

http://www.crammonduk.com
Guest

Great blog right here! Additionally your web site loads up very fast! What web host are you the usage of? Can I get your affiliate hyperlink on your host? I want my site loaded up as fast as yours lol

http://gshguide.com
Guest

I have read a few just right stuff here. Definitely value bookmarking for revisiting. I wonder how a lot effort you place to make the sort of magnificent informative web site.

News
Guest

You can certainly see your skills within the work you write. The sector hopes for more passionate writers like you who aren’t afraid to mention how they believe. All the time follow your heart. “A simple fact that is hard to learn is that the time to save money is when you have some.” by Joe Moore.

TripInsurance
Guest

I simply couldn’t leave your website prior to suggesting that I actually loved the standard info a person supply in your guests? Is gonna be back frequently in order to investigate cross-check new posts

CareerSource
Guest

Hi, i think that i saw you visited my web site so i came to “return the favor”.I’m attempting to find things to improve my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!

SkinCare
Guest

Fantastic beat ! I would like to apprentice while you amend your website, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

Contemporary Bedroom
Guest

I am no longer sure the place you’re getting your information, but great topic. I needs to spend some time studying more or working out more. Thanks for great information I used to be in search of this info for my mission.

BasketballCourt
Guest

I and my friends were viewing the great hints on your website and at once developed a terrible suspicion I never expressed respect to the website owner for them. All the people happened to be consequently joyful to read them and already have extremely been using those things. Many thanks for getting considerably thoughtful and also for pick out certain useful subject areas most people are really desperate to know about. My very own honest apologies for not expressing gratitude to sooner.

Home Improvement
Guest

I consider something truly special in this site.

Home Improvement
Guest

Rattling nice design and style and excellent content material , absolutely nothing else we need : D.

RealEstateInvesting
Guest

Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I’ve truly enjoyed browsing your blog posts. In any case I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!

HomeImprovement
Guest

You could certainly see your expertise within the work you write. The sector hopes for more passionate writers like you who aren’t afraid to say how they believe. All the time follow your heart.

HealthHistory
Guest

It¡¦s truly a great and helpful piece of info. I am glad that you just shared this helpful information with us. Please stay us informed like this. Thank you for sharing.

ParentingEducation
Guest

What i don’t realize is in fact how you are no longer really a lot more well-liked than you might be now. You are very intelligent. You recognize therefore considerably with regards to this subject, produced me for my part believe it from so many various angles. Its like men and women are not involved except it¡¦s one thing to accomplish with Lady gaga! Your personal stuffs excellent. At all times handle it up!