“Universe 25” təcrübəsi

50

Dünya  əhalisinin sayı hamımızın bildiyi kimi sürətlə artmağa davam edir. Yaxşı, bu artımın bir nəticəsi olmayacaqmı?   İndi sizə bu mövzu üzərində aparılan  bir təcrübədən bəhs edəcəyik : Universe 25.

Hər şey 1947-ci ildə heyvan davranışları üzərində iş görən Con Kelhunun (John B. Calhoun) bir təcrübə fikri ilə başlayıb.

Kelhun bu tarixdə siçanlar və siçovullar üzərində bir təcrübə apararaq İkinci dünya müharibəsindən  sonra sürətlə artmağa başlayan əhalinin dünya üçün nə nəticələr doğura biləcəyini görmək istəyirdi. Buna görə də o, heyvanları limitsiz  qida və su ilə təmin edərək  xarici təhlükələrdən tamamilə qorunan bir mühit hazırlamışdı.

İlk təcrübələrində Kelhun bir norveç siçanı koloniyasını 28 ay ərzində limitsiz qida ilə təmin edir və ovlanma təhlükəsini aradan qaldırır. Populasiyanın 5000  fərdə çatacağı düşünülərkən, siçan sayı çox maraqlı bir şəkildə heç vaxt 200- ü keçmir. Hətta bu koloniya içərisində siçanların qrup-qrup ayrıldığını görür, qruplardakı fərd sayı isə 12-ni  keçmir.

Bu nəticələrdən olduqca təsirlənən Kelhun öz laboratoriyasını qurur.

O, 1958-ci ildə bir tövlənin ikinci mərtəbəsində öz laboratoriyasında  yenə siçanlar və siçovullar üzərində təcrübələr aparmağa başlayır və  təcrübələrinə Kainatlar (ing. Universes) adını verir. Bu təcrübə sahələrində hər hansı bir ovlanma təhlükəsi yox idi, xəstəliklər dərhal müəlicə olunurdu,  qida isə tükənməz idi. Bəs nə baş verirdi?

Təkrarlanan  təcrübələrdə  populyasiyadakı fərdlərin sayı sürətlə artdıqdan sonra bir nöqtədə sabitləşirdi. Bu sabitləşmə zamanı siçan və siçovullarda fövqəladə davranışlar müşahidə olunmağa başlayır  və sonra bütün koloniya yox olana qədər bu hallar davam edirdi.

Bütün bu təkrarlanan təcrübələrdən sonra  Kelhunun bu silsilədən  olan məşhur Universe 25 (Kainat-25) başlayır.

Bu  təcrübədə Kelhun çox qüsursuz bir kainat yaradır. Bu kainat 2.7 kvadrat metrlik bir sahədə 4 ayrı böyük bölgədən ibarət idi. Bölgələrdə içində davamlı olaraq su , qida olan və sığınacaq rolunu oynayan 256 ev yerləşirdi. Hər ev 15 siçan üçün nəzərdə tutulmuşdu və bu evlərdən 16 tunel ayrılırdı.

Bir daha qeyd edək ki, bu mühitdə xəstəliklərə dərhal müdaxilə edilirdi,qida və su miqdarının azalmasına icazə verilmirdi. Yuvalar geniş və rahat  inşa edilmişdi və 4000-ə yaxın siçanın yerləşə biləcəyi qədər böyük idi. Mühitin temperaturu siçanlar üçün optimal olan 20 dərəcədə saxlanılır və dəyişməsinin qarşısı alınırdı. Siçanların hərəkət sahəsi heç bir şəkildə məhdudlaşdırılmırdı. Mühit davamlı olaraq təmiz saxlanılırdı.

Bütün bunları hazırladıqdan sonra Kelhun 4 dişi və 4 erkək siçanı təcrübə sahəsinə buraxır və hadisələrin gedişatını izləməyə başlayır.

İlk 104 gün ərzində siçanlar mühitə öyrəşməyə çalışırlar. Kelhun bu dövrü ”ilk mərhələ” adlandırır. Bu mərhələdə hər siçan öz sahəsini seçir və yuvasını nizamlayır. Bu mərhələdən sonra gözlənildiyi kimi sürətli bir artım başlayır. ”Partlayış mərhələsi” olaraq adlandırılan bu mərhələdə fərdlərin sayı təxminən  55 gündən bir 2 dəfə artır və 10.5 aydan sonra ərazidə 620 siçan olur.

Bu məqamda maraqlı bir şəkildə bəzi sahələrdə inanılmaz sıxlıq yaranır, doğum nisbəti isə normadan 3 dəfə aşağı düşür.

Vəziyyəti araşdıran alimlər müəyyən sahələrdə daha çox yemək yeyildiyini təyin edir. Bütün bölgələr bir-biri ilə eyni olduğu halda niyə müəyyən sahələrdə daha çox yemək yeyildiyi sualı hamını düşündürməyə başlayır. Sonra alimlər siçanların qidalanmanı digərləri ilə sosiallaşmaq üçün istifadə etdiklərini görürlər.  Siçanların çoxu tək başına heç vaxt yemək yemir, bu səbəblə yemək yemə prosesi  həmişə müəyyən bölgələrdə baş verirdi. Bəzi mənzillərdə çox  siçan olduğu halda, digərlərində  ya çox az, ya da ümumiyyətlə yox idilər.

Sosial baxımdan inkişaf edə bilməyən siçanların sayı, sosiallaşa bilən siçanların sayından  3 dəfə çox idi. Çünki siçanlar davamlı olaraq sıx mühitdə olduqlarına görə  ictimai bağ qurma qabiliyyətlərini itirirdilər.

315  gündən sonra maraqlı hallar meydana gəlməyə başlayır.

İzdihama görə cəmiyyət içində özlərinə yer tapa bilməyən bəzi erkək siçanlar get-gedə məqsədsizləşməyə başlayırlar və öz sahələrini ya da partnyorlarını müdafiə etmədən  yalnız əsas sahələrdə gəzib bəslənməyi gözləyirlər və bir tərəfdən də  bir-birlərinə hücum edirlər. Bu erkək siçanlar cinsiyyət və qohumluq fərqi qoymadan digər siçanlara təcavüz etməyə başlayırlar. Passiv qalan erkək siçanlar isə qarşılıq vermir və daha çox şiddətə məruz qalırlar. Hətta siçanlar  bir-birlərini öldürüb yeməyə  başlayırlar.

Erkək siçanlardan xeyir gəlməyəcəyini görən dişi siçanlar da aqressivləşməyə və öz balalarına hücum etməyə, hətta balalarının varlıqlarını belə unutmağa başlayırlar. Çox dişi siçan cütləşməkdən də imtina etməyə başlayır.

560-cı  günə doğru Kelhunun  ”ölüm mərhələsi”  adlandırdığı son dövr başlayır.

Bu günlərdə fərd artımı  az qala 0-a enir. Körpələrin ölüm nisbəti 90%-i ötür. Bütün bu qarışıqlığın, vəhşiliyin və xaosun içərisində çox maraqlı bir vəziyyət ortaya çıxır və yeni nəsil siçanlarda qəribə davranışlar müşahidə olunur.

Cütləşmə,  uşaq yetişdirmə və s. ictimai davranışları heç görməyən bu yeni nəsil bu davranışları sərgiləmə mövzusunda da heç istəkli görünmür. ”Gözəllər” adı verilən bu qrup cəmiyyətdən tamamilə mücərrəd halda mərkəz sahələrdən uzaqda yaşayırlar.

Onlar döyüşdən qaçır, gərginlik yaratmır, heç bir şəkildə cütləşmirlər. Bütün gün yemək yeyir və özlərini təmizləyirlər. Bu səbəblə olduqca gözəl və sağlam görünüşə sahib olurlar.

Vəziyyətlə əlaqədar olaraq Kelhun bütün bu gözəlliklərin yalnız xaricdə olduğunu, onların içlərində siçana aid heç bir şey olmadığını söyləyir.

Yəni  “gözəllər” bütün bu vəhşilik və şiddətdən  təsirlənməyərək cəmiyyəti inkişaf etdirmək üçün də heç bir şey etmirlər və digər siçanlarla heç bir şəkildə ünsiyyətə girmirlər. Kelhun bu dövrü siçanların ilk ölümü adlandırır. Yəni ruhlarının öldüyünü və fiziki ölümlərinə qədər məqsədsiz şəkildə yaşadıqlarını ifadə edir.

Kelhun həmçinin siçanların insanlara çox bənzədiyini, hər hansı bir məqsəd, təzyiq və ya gərginlik olmadıqda  hədəflərini və şəxsiyyətlərini itirdiklərini söyləyir. İctimai rollarının qalmadığına  və qidanın da limitsiz olduğuna görə yalnız ən təməl ehtiyaclar olan yemək və yatmağı reallaşdırdıqlarını qeyd edir.

Nəticədə siçanların çoxunun cütləşmə və digərləri ilə ünsiyyət qurmaqdan imtina etməsi nəticəsində fərd artımı tamamilə dayanır.

Son doğum 920-ci gündə baş verir və bu gündə fərdlərin sayı 2200 olaraq zirvə nöqtəsinə çıxmış olur. Sıfır fərd artımı və heyrətamiz dərəcədə yüksək ölüm  nəticəsində  fərdlərin sayı sürətlə azalır. Bəzi siçanlar üst evlərdə yaşamağa başlasa da. qalan siçanlar gur ərazilərdə şəbəkələr halında kannibalizm və üst dərəcə vəhşiliyə qədər təcavüzkarlıq göstərirlər.

İşin qəribə tərəfi isə bu dövrdə şərtlərin  ilk gündəki kimi olmasıdır. Psixologiyada çox məşhur bir termin halına gələn və bu dövr üçün Kelhunun qoyduğu  ad olan ”Davranışsal çöküş” (ing. Behavioral sink) nəticəsində  fərdlər sürətlə azalır və sahədə heç bir siçan qalmayana qədər davam edir.

Kelhun, koloniyadakı inanılmaz çöküşün fərqində olanda ”gözəllər” adını verdiyi qrupdan bir neçə siçanı mühitdən çıxarır.

Siçanların ruhi boşluqlarından oyanıb  yeni ekosistemi kəşf etməyə çalışacaqları düşünülürdü. Ancaq nəticələr heç də gözlənildiyi kimi olmadı. Siçanlar  bu yeni ekosistemdə də bir-birləri ilə heç bir şəkildə ictimai əlaqəyə girmir və cütləşməkdən qaçmağa davam edirlər.

Axırda isə bu kiçik qrupun üzvləri  heç bir doğum olmadan yaşlılıqdan bir-bir ölür.

Bu təcrübələr cəmiyyətin gələcəyi haqqında olduqca qaranlıq və ürküdücü nəticələr ortaya qoysa da, Kelhun özü vəziyyətin o qədər də pis ola bilməyəcəyini söyləyirdi. O, insanların siçanlardan fərqli olaraq ərazi istifadəsi mövzusunda daha ağıllı ola biləcəyini, yaradıcılığı sayəsində “Universe 25”-inkinə bənzəməyən bir taleyinin  ola biləcəyini düşünürdü. Hətta Kelhun daha yaradıcı olan və sosial baxımdan daha inkişaf etmiş siçanların ətraflarındakı qorxunc dünyadan xilas olma mövzusunda potensiala malik olduqlarını olduğunu bildirirdi.

Amma Kelhun hər şeyin güllük, gülüstanlıq görünmədiyini də söyləyirdi.Əhalinin lazım olduğundan çox miqdara çatması, ”Davranışsal çöküş” mərhələsinə girərək get-gedə məqsədsiz və hədəfsiz fərdlər halına çevrilə biləcəyimizi söyləyir. Bu mərhələyə girdiyimiz anda geri dönüşün heç bir şəkildə olmayacağını, hər şeyin idarədən çıxacağını deyir.

Bu qiyaməti önləmək məqsədiylə Kelhun, təcrübələrini dəfələrlə təkrarlamağa davam etmişdi.

O, əhali artımının qarşısını almaq və yaradıcılığı artırmaq məqsədiylə bir çox təcrübələr apardı və həll yolları axtardı. İnsanlıq üçün  önə çıxardığı düşüncələrindən biri kosmos koloniyası idi. Bunun yanında dünyadakı şəhərlərimizin dizaynı mövzusunda da fikirləri var idi. Kelhunun bütün bu işləri şəhər planlaşdırma mövzusunda yeniliklərin meydana gəlməsini təmin etdi. Qısaca desək, Kelhun həm psixoloji baxımdan, həm də konkret bir şəkildə bu təcrübəsi ilə əhalinin artımının təsirini dəqiq bir şəkildə ortaya qoyarkən, bir tərəfdən də bir çox həll təklifini gündəmə gətirməyi bacararaq elm tarixinə adını qızıl hərflərlə yazdırdı.

 

Tərcümə: Rüstəm Mirzə

Mənbə: Matematiksel

Leave a Reply

50 Comments on "“Universe 25” təcrübəsi"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
next
Guest

I just want to say I am new to blogs and honestly savored this page. Likely I’m likely to bookmark your website . You definitely come with remarkable posts. Regards for sharing your web site.

#Faytech North America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

metroclIck#
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Emery EPS!
Guest

I really need to inform you that I am new to posting and absolutely admired your site. Very likely I am prone to remember your blog post . You definitely have magnificent article content. Appreciate it for discussing with us your site report

Tworzenie Stron WWW Za Darmo
Guest

Dead indited subject matter, thanks for entropy.

Modernizacja Stron
Guest

I have recently started a web site, the info you offer on this web site has helped me tremendously. Thanks for all of your time & work. “Everyone is responsible and no one is to blame.” by Will Schutz.

Zwrot Podatku
Guest

Enjoyed reading through this, very good stuff, appreciate it. “It is well to remember that the entire universe, with one trifling exception, is composed of others.” by John Andrew Holmes.

fireplace remodel
Guest

Hello there, I discovered your blog by the use of Google at the same time as searching for a similar subject, your website got here up, it appears great. I’ve bookmarked it in my google bookmarks.

Tractor Workshop Manuals
Guest

When do you think this Real Estate market will go back in a positive direction? Or is it still too early to tell? We are seeing a lot of housing foreclosures in Orlando Florida. What about you? I would love to get your feedback on this.

Maszyny Rolnicze Podkarpackie Sprzedaz
Guest

But wanna remark that you have a very decent site, I like the layout it really stands out.

aoflibrary.net
Guest

Wow, awesome blog layout! How lengthy have you ever been running a blog for? you make running a blog glance easy. The overall look of your website is great, as well as the content!

blogcabinca.org
Guest

I¡¦ll right away grab your rss feed as I can’t to find your e-mail subscription link or newsletter service. Do you have any? Please permit me recognise in order that I may subscribe. Thanks.

www.5aswiss.com
Guest

I would like to thank you for the efforts you have put in writing this site. I’m hoping the same high-grade web site post from you in the upcoming as well. Actually your creative writing skills has encouraged me to get my own blog now. Really the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a good example of it.

Internecie
Guest

As soon as I discovered this site I went on reddit to share some of the love with them.

Jak Wypozycjonowac Strone
Guest

I’ve been absent for some time, but now I remember why I used to love this site. Thank you, I will try and check back more often. How frequently you update your website?

Gartentore Aus Polen
Guest

Really great information can be found on weblog . “Education is what most receive, many pass on, and few possess.” by Karl Kraus.

consultarnumero.com
Guest

Hey there, You’ve done a fantastic job. I will definitely digg it and personally suggest to my friends. I am confident they will be benefited from this site.

science gadgets
Guest

Wow! Thank you! I continuously wanted to write on my blog something like that. Can I take a part of your post to my site?

brandsfavor.com
Guest

Thank you, I have just been looking for information approximately this topic for ages and yours is the greatest I’ve found out till now. But, what about the conclusion? Are you certain about the supply?

zgrzewarka do rur pp obi
Guest

Thank you for helping out, good information. “Whoever obeys the gods, to him they particularly listen.” by Homer.

gshguide.com
Guest

Definitely believe that which you said. Your favorite reason seemed to be on the web the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get annoyed while people consider worries that they plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

artykuly bhp hurtownia
Guest

It’s actually a nice and helpful piece of info. I’m happy that you shared this helpful info with us. Please stay us up to date like this. Thanks for sharing.

BestSkinCare
Guest

Hi, Neat post. There is a problem together with your site in web explorer, would check this¡K IE nonetheless is the market leader and a good portion of other people will omit your excellent writing because of this problem.

Interior Decorating
Guest

Great blog here! Also your site loads up very fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my web site loaded up as fast as yours lol

SellMyHouse
Guest

I do agree with all the ideas you’ve presented for your post. They’re very convincing and can definitely work. Nonetheless, the posts are too short for starters. Could you please extend them a bit from subsequent time? Thanks for the post.

HomeDecoration
Guest

Fantastic goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you are just extremely magnificent. I actually like what you’ve acquired here, really like what you’re stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still take care of to keep it sensible. I can’t wait to read far more from you. This is actually a wonderful website.

EmergencyHealth
Guest

Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Extremely helpful information specially the last part 🙂 I care for such information a lot. I was seeking this certain information for a long time. Thank you and best of luck.

EducationLaw
Guest

Definitely, what a magnificent blog and informative posts, I definitely will bookmark your site.Have an awsome day!

Lanqier Producent
Guest

I just could not depart your web site prior to suggesting that I actually enjoyed the standard info an individual supply on your visitors? Is going to be back regularly in order to check up on new posts.

computers
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

ny
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Mustang Jeans
Guest

You are my inhalation , I have few web logs and sometimes run out from to brand.

Mustang Jeans
Guest

Thank you for helping out, fantastic info. “It does not do to dwell on dreams and forget to live.” by J. K. Rowling.

http://www.villathalassa.com
Guest

I think other site proprietors should take this website as an model, very clean and fantastic user genial style and design, as well as the content. You’re an expert in this topic!

http://www.yoghurtplus.com
Guest

you’re truly a just right webmaster. The web site loading velocity is incredible. It seems that you’re doing any distinctive trick. Moreover, The contents are masterwork. you’ve performed a magnificent task on this subject!

kenoshanow.com
Guest

Thanks for some other informative web site. Where else may just I am getting that kind of information written in such an ideal manner? I’ve a venture that I’m simply now working on, and I have been on the glance out for such information.

Topanky Mustang
Guest

Some really great information, Gladiolus I discovered this. “Carthago delenda est. (Carthage must be destroyed.)” by Marcius Porcius Cato.

Singapore
Guest

I really hope to advise you that I am new to having a blog and very much admired your information. Very possible I am likely to store your blog post . You truly have magnificent article material. Delight In it for sharing with us your favorite url document

Living Room Furniture
Guest

I¡¦ve been exploring for a bit for any high-quality articles or weblog posts on this sort of space . Exploring in Yahoo I finally stumbled upon this web site. Reading this information So i¡¦m happy to express that I’ve a very excellent uncanny feeling I discovered just what I needed. I so much certainly will make sure to don¡¦t overlook this web site and provides it a glance on a continuing basis.

Beauty Industry
Guest

This is very interesting, You are a very skilled blogger. I’ve joined your rss feed and look forward to seeking more of your wonderful post. Also, I have shared your site in my social networks!

Engine
Guest

Heya here, just became mindful of your post through Search engines like google, and have found that it’s pretty entertaining. I will be grateful for in the event you continue on this post.

Mustang Boty Výprodej
Guest

Hi, Neat post. There is a problem with your web site in web explorer, could check this… IE nonetheless is the market leader and a good section of other people will omit your great writing due to this problem.

Holiday Tours
Guest

I was suggested this blog by my cousin. I’m not sure whether this post is written by him as no one else know such detailed about my difficulty. You’re incredible! Thanks!

Petardy Hukowe
Guest

Utterly composed content material, Really enjoyed reading.

Natural Makeup
Guest

I truly appreciate this post. I have been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again

Sales Jobs
Guest

It¡¦s in reality a nice and useful piece of information. I am glad that you simply shared this helpful information with us. Please keep us up to date like this. Thanks for sharing.

Small Garden Ideas
Guest

I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this web site. I’m hoping the same high-grade web site post from you in the upcoming also. Actually your creative writing abilities has encouraged me to get my own blog now. Really the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a good example of it.

Study Law
Guest

Well I really liked studying it. This tip offered by you is very constructive for proper planning.

Jak Odświeżyć Dywan Domowym Sposobem
Guest

Hi my family member! I want to say that this article is amazing, great written and include almost all important infos. I’d like to peer extra posts like this.

Restauracje Gorzów Wlkp
Guest

I will right away take hold of your rss as I can’t to find your email subscription link or e-newsletter service. Do you’ve any? Kindly let me understand so that I may subscribe. Thanks.