Yod: Təkamülü, orqanizmdə yod balansı.

66

Ümumiyyətlə dəniz və okeanlarda olan yod, yod məhlulunun istehsalında istifadə edilir. Təsadüf əsəri 1811-ci ildə kəşf edilən Yodun əskikliyi zob xəstəliyinə səbəb olur.
Yod Napaleonun Ordusuna barut düzəldərkən təsadüfən kəşf edildi.
B. Courtois barut istehsalında istifadə edilməsi üçün Kalium-Nitrat istehsal edən bir adamın oğlu idi. Courtois kimya təhsili aldı və hərbi xəstəxanalarda əczaçı olaraq çalışdı. Atası borc səbəbiylə həbsə girincə, Courtois Kalium-Nitrat işinə girdi. Napaleonun ordularına barut düzəltmək üçün lazım olan Kalium-Nitrat (Hindistan Şorası) Fransada istehsal edilirdi. Courtois kalium-karbonatı dəniz yosunu küllərindən əldə edirdi. Şumerlər və Misirlilər dəniz küllərini sabun yerinə istifadə bilirdi. Kalium karbonat kiri təmizlədiyi üçün Afrikada hələ də sabun yerinə bu külü istifadə edən qəbilələr vardır. Courtois dəniz yosunu külündəki kalium-karbonatı külləri suyla yuyaraq təcrid etməkdə idi. Küllərə sulfat turşusu töküb istənməyən maddələri də uzaqlaşdırırdı. Courtois 1811-ci ildə bir gün sulfat turşusu çox tökdükdə qarışıqdan bənövşəyi bir qaz çıxdı. Bənövşəyi rəngli qaz soyuq bir səthə vuran tünd rəngli kristallara çevrilmişdi. Bu maddənin nə olduğunu anlamaq istəyən Courtois kristalları yığdı. Kristalların bəzilərini araşdırması üçün qazlar mövzusunda mütəxəssis olan kimyaçı J. L. Gay- Lussac’a, bəzilərini də fizik A. Marie Ampere’e verdi. Gay-Lussac bunun yeni bir element ola biləcəyini açıqladı və maddəyə Yunan bənövşəyi mənasını daşıyan “iodes” sözündən törətdiyi “iode” adını verdi. AMPS, kristalların bəzilərini İngilis kimyaçı H. Davy’ye vermişdi. Davy, yodun yeni bir element olduğunu kəşf etdiyini elan edincə Gay-Lussac ilə aralarında anlaşılmazlıq çıxdı. Ancaq hər ikisi də yod adlı elementi ilk dəfə Courtois’in təcrid etiğini açıqladı.
Yod məhlulu və indiki vaxtda istifadə edilən Batikonun tərkibi Yod təşkil edir.

Yoda Yod adını verən kimyaçı, Gay-Lussac

Yod yaxşı bir antiseptik olduğundan yaraların üzərinə yod məhlulu çəkilirdi və bütün apteklərdə yod məhlulu olardı. Əməliyyat əvvəlində kəsik ediləcək bölgə yod məhlulu ilə silinərək mikrobdan təmizlənirdi. Yod məhlulu 7 qram yod və 3 qram kalium-yodidin 90 millilitr saf spirtdə həll edilməsindən hazırlanır. Yod tünd rəngli kristal halda qatı bir maddədir, su və ya spirtdə həll olunmur. Yod məhlulu bəzi insanlarda allergiya yaratdığı və günəş işığından təsirləndiyi üçün istifadəsi azaldı. İndiki vaxtda batikon və ya povidon-yod kimi adlarla yod qarışıqları hazırlanır. Povidon-yod polivinilpirolidon adlı bir polimerin (bir növ plastik) yodla alınan bir kompleksdir. Bu kompleks ilə hazırlanan məhlul yodu yavaş-yavaş sərbəst buraxdığı üçün təsiri uzun olur. Yod məhlulu kimi batikon da yod ehtiva edir və mikrob öldürücü maddədir.

“Yod kimi ortaya çıxmaq” Nə deməkdir?
“Yod kimi ortaya çıxmaq” deyiminin mənası, “səhvinin, yalanının tezliklə ortaya çıxması” olaraq bilinir.

Yod element halda ikən, iki yod atomundan ibarət bir molekuldur. Yod molekulu neytraldır yəni elektrik yükü sıfırdır. NaJ və KJ kimi duzları da vardır. Duzlardaki yod mənfi yüklü ion halındadır və duzlar suda həll olarkən mənfi yüklü ionlar ortaya çıxır. Bu məhlullara turşu əlavə olunsa, havadakı oksigen səbəbiylə mənfi yüklü ionlar çoxalır və neytral yüklü yod molekulu ortaya çıxar. Courtois’in 1811-ci ildə bilmədən səbəb olduğu hadisə bu idi. Courtois, içində KJ olan küllərə çox turşu tökərkən havadakı oksigen mənfi yüklü yodid ionlarını neytrallaşdırıb yod molekullarını ortaya çıxarmışdı. Digər bir deyimlə Courtois yodu ortaya çıxaran ilk insandır. Nişasta yodun polimeridir. Nişastalı bir məhlula yod məhlulu damcıladılarsa yod ortaya çıxar və məhlul mavi olar. Çörək hissəsi və ya kəsilmiş kartofun üzərinə yod məhlulu damcıladılarsa yod ortaya çıxır və tünd mavi bir nöqtə yaranır. Şirin ağ bir üzüm dənəsi kəsilib yarısına yod məhlulu damcıladılarsa, üzümdə nişasta olmadığı üçün yod ortaya çıxmaz və mavi nöqtə meydana gəlməz. Yetişməmiş xam bir alma kəsilib üzərinə yod məhlulu damcıladılarsa, nişastanın hamısı şəkərə çevrilə bilmədiyi üçün maviləşmə olur. Yetkin və şirin bir almada isə nişastanın çoxu şəkərə çevrildiyi üçün maviləşmə az olur. Hansı yeməklərdə nişasta olduğu yod məhlulu ilə aydın ola bilər. Yod uyğun mühitlərdə asanca ortaya çıxıb mavi rəng verdiyi üçün “yod kimi ortaya çıxmaq” deyimi dilimizə yerləşmişdir.
Yod çatışmazlığı Zob xəstəliyinə səbəb olur.

İnsan bədəninin az miqdarda yoda ehtiyacı vardır. Yodun normal sərhədin altında və ya üstündə olması xəstəliklərə səbəb olur. Boyunda, tənəffüs borusunu örtən qalxanabənzər vəzinin böyüməsinə zob xəstəliyi deyilir. Qalxanabənzər vəzi trioksin adlı hormonu çox ifraz edərək bədənin ritmini artırır, ifrazatı azaldaraq da ritmi yavaşlatır. Vücudunda yod az olanların qalxanabənzər vəzi böyüyür və bu zob xəstəliyinə səbəb olur. M.S. 600’lerde Çin həkimləri zob xəstələrinə qoyun və ya donuzdan aldıqları qalxanabənzər vəzini bədənə yedirdərək xəstəliyi müalicə edirdilər. Hayvanların qalxanabənzər vəzi yod ilə daha zəngindir. Doktor Zhen Quan, 643’te yazdığı kitabda; qurudulmuş qalxanabənzər vəzisinin tozu və ya tabletinin içilməsini ya da qalxanabənzərin yeyilməsini demişdi. İsviçreli J.F. Coindet dəniz süngərinin və ya dəniz yosununun külü ilə xəstələri müalicə edirdi. Coindet 1819’da, zob xəstəliyinə yod çatmamzlığının səbəb ola biləcəyini düşündü və 150 xəstəsinə hər gün 0,25 qram yod məhlulu içirdi. Nəticə əla oldu və xəstəlikdə yodun rolu anlaşıldı. Yod xəstəliyinin yodla müalicəsinin tapılması milyonlarla xəstəni sağaltdı.

Yod sağlam böyümə üçün lazımlı bir mineraldır və yod çatışmazlığı zob olaraq adlandırılan genişlənmiş Qalxanabənzər vəzi xəstəliyinə səbəb ola bilər.

Son 10 ildə yod əskikliyi səbəbiylə yaşanan sağlamlıq problemlərinin qabağına keçə bilmək adı ilə normal duzlar yodlu duza çevrildi. Ancaq çox duz istehlakının digər sağlamlıq problemlərinə yol aça biləcəyini unutmadan yod ehtiva edən yeməkləri istifadə edə bilərisniz.

Sağlam bir yetkin üçün tövsiyə edilən gündəlik yod miqdarı 150 mcg’dır (0.00015 qram).

Yod tərkibli qidalar
Dəniz Məhsulları: Balıqlar (xüsusilə duzlu su balıqları) yod baxımından olduqca zəngindir və yod qaynağı olaraq istehlak edilə bilər.

Yüksək nisbətdə yodlu balıqlar arasında ilk sıralarda ton balığı, mezgit, soyuq su və dərin dəniz balıqlarıdır. Karides və digər qabıqlı dəniz canlıları da yod əskikliyini qabaqlamaq üçün istifadə edilə bilər.

Yodlu Duz: Yeməklərdə və süfrədə istifadə edilən duzu yodlu duzla dəyişdirmək gündəlik olaraq lazım olan yod miqdarınıza yetəcəkdir.

Tərəvəzlər: İspanaq, soya paxlası, şalğam, pazı, balqabaq, quru paxla və sarımsaq kimi tərəvəzlərin yod nisbəti yüksəkdir. Bu tərəvəzləri eyni zamanda vitamin qaynağı və antioksidan olaraq istehlak edə bilərsiniz.

Çiyələk: Meyvələr ümumiyyətlə yaxşı bir yod qaynağı deyil və yalnız bir neçə meyvədə yod olduğu deyilə bilər. Bu meyvələr arasında iştirak edən çiyələk aşağı kalorili olması və məzmunundakı minerallar ilə sağlam bir qidalanma proqramına əlavə oluna bilər. 6-7 ədəd çiyələk gündəlik yod ehtiyacının təxminən 8%-ni təmin edər.

Qatıq, Süd və Pendir: Süd və süd məhsulları yod baxımından zəngindir. Bir kasa qatıq gündəlik yod ehtiyacının təxminən 60%-ni, 1 stəkan süd 40%-ni, 1 yumurta 20% -ni qarşılayır.

Yod çatışmazlığı və Tövsiyələr

Yod çatışmazlığı başda da söylədiyim kimi qalxanabənzər vəzi hüceyrələrinin səbəbindən qalxanabənzərin böyüməsinə səbəb olur. Bu qadınlarda daha çox kişilərdə görülən bir xəstəlikdir və xüsusilə hamiləlik dövründə və yetkinlik əvvəli uşaqlarda görülür. Kafi miqdarda yod almaq uşağın fiziki və beyin inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.

Həddindən artıq yod qəbulunun yol açdığı zəhərlənmə hadisələri nadir olaraq görülməklə birlikdə çox miqdarda yod istehlakı qalxanabənzər vəzisinin işinə təsir edə bilər.

Yod qaynağı olaraq yalnız yodlu duz istifadə etmək yerinə bu mineralı balıq, dəniz məhsulları və tərəvəzlər yolu ilə almaq mütəxəssislər tərəfindən tövsiyə edilir.

1/4 çay qaşığı yodlu duz gündəlik yod ehtiyacının təxminən yarısını qarşılayır.

Təklif olunan Gündəlik Yod istehlakı;

Uşaqlar: 1-3 yaş 90 mikrogram, 4-8 yaş 90 mikrogram, 9-13 yaş 120 mikrogram
Yetkinlər: (14 yaş və üzəri): Kişilər 150 mikrogram, qızlar 150 mikroqram

Yuxarıdakı rəqəmlər xaricində adamın yod ehtiyacı yaşına, cinsiyyətinə və hamiləlik kimi digər faktorlara görə fərqlənə bilər.

Əmizdirmə dövründəki qadınların daha çox yod alması lazım ola bilər. Sizin və ya uşağınız üçün ən doğru gündəlik yod istehlakı miqdarını həkiminizdən öyrənə bilərsiniz.

 

Mənbə:
University of Maryland Medical Center (UMMC): Iodine
Linus Pauling Institute, Oregon State University: Iodine
The World ‘s Healthiest Foods: Iodine
http://www.uralakbulut.com.tr/wp-content/uploads/2014/08/İYOT-GİBİ-AÇIĞA-ÇIKMAK-23-TEMMUZ-2013.pdf
www.uralakbulut.com.tr
uralakbulut.com.tr

 

 

66 ŞƏRH

  1. I just want to say I’m new to weblog and seriously enjoyed you’re web-site. Most likely I’m planning to bookmark your site . You definitely come with superb article content. Cheers for revealing your web page.

  2. I simply want to say I am just newbie to blogs and absolutely savored your page. Very likely I’m want to bookmark your blog post . You amazingly come with great posts. Regards for sharing your website page.

  3. This is really interesting, You’re a very skilled blogger. I’ve joined your rss feed and look forward to seeking more of your magnificent post. Also, I’ve shared your web site in my social networks!

  4. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  5. I just hope to notify you that I am new to wordpress blogging and incredibly admired your review. Quite possibly I am likely to bookmark your blog post . You undoubtedly have fabulous article information. Value it for share-out with us your very own web webpage

  6. I really enjoy looking at on this site, it holds wonderful articles . “Violence commands both literature and life, and violence is always crude and distorted.” by Ellen Glasgow.

  7. Great stuff from you, man. Ive read your stuff before and youre just too awesome. I love what youve got here, love what youre saying and the way you say it. You make it entertaining and you still manage to keep it smart. I cant wait to read more from you. This is really a great blog.

  8. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  9. you’re in point of fact a just right webmaster. The site loading velocity is amazing. It seems that you are doing any unique trick. In addition, The contents are masterwork. you have performed a wonderful task in this matter!

  10. It is really a great and useful piece of information. I’m glad that you simply shared this helpful info with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

  11. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an nervousness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  12. I am really impressed with your writing skills and also with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one nowadays..

  13. Magnificent goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just too excellent. I actually like what you have acquired here, really like what you’re saying and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it sensible. I can not wait to read much more from you. This is really a great site.

  14. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

  15. Wonderful paintings! This is the type of info that are supposed to be shared across the web. Disgrace on the search engines for not positioning this put up higher! Come on over and discuss with my site . Thank you =)

  16. I have been surfing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content as you did, the internet will be much more useful than ever before.

  17. hello there and thank you for your info – I have certainly picked up something new from right here. I did however expertise some technical issues using this website, as I experienced to reload the site a lot of times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your web host is OK? Not that I am complaining, but slow loading instances times will sometimes affect your placement in google and could damage your high quality score if advertising and marketing with Adwords. Well I’m adding this RSS to my e-mail and could look out for a lot more of your respective interesting content. Ensure that you update this again very soon..

  18. I will right away clutch your rss feed as I can’t to find your e-mail subscription link or e-newsletter service. Do you’ve any? Kindly permit me realize in order that I may subscribe. Thanks.

  19. Hi there very nice web site!! Man .. Excellent .. Wonderful .. I’ll bookmark your site and take the feeds also…I am glad to find a lot of useful info here within the publish, we’d like develop more strategies on this regard, thanks for sharing.

  20. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  21. Whats Taking place i’m new to this, I stumbled upon this I have discovered It positively helpful and it has aided me out loads. I’m hoping to contribute & help different users like its helped me. Great job.

  22. I am also commenting to make you know of the really good experience my daughter obtained browsing your webblog. She mastered a good number of pieces, including what it is like to have an ideal coaching spirit to have other folks completely comprehend chosen advanced issues. You actually did more than readers’ expected results. Thanks for imparting the great, trusted, edifying and in addition easy tips about that topic to Janet.

  23. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  24. I have been surfing on-line more than 3 hours lately, yet I never discovered any attention-grabbing article like yours. It¡¦s beautiful price enough for me. In my opinion, if all webmasters and bloggers made just right content as you probably did, the internet will likely be much more useful than ever before.

  25. I really wish to notify you that I am new to writing a blog and pretty much enjoyed your article. Quite possibly I am inclined to save your blog post . You literally have stunning article content. Be Thankful For it for swapping with us your own internet post

  26. Gday here, just turned conscious of your blogging site through Yahoo and bing, and realized that it is pretty helpful. I’ll value in the event you persist this post.

  27. I¡¦m now not positive where you’re getting your info, but good topic. I needs to spend a while studying more or understanding more. Thanks for magnificent info I was on the lookout for this information for my mission.

  28. I have been browsing online more than three hours as of late, but I never found any fascinating article like yours. It’s pretty price enough for me. In my opinion, if all site owners and bloggers made excellent content material as you did, the internet will be a lot more helpful than ever before. “When there is a lack of honor in government, the morals of the whole people are poisoned.” by Herbert Clark Hoover.

  29. Whats Happening i’m new to this, I stumbled upon this I have discovered It absolutely helpful and it has aided me out loads. I’m hoping to give a contribution & aid different customers like its helped me. Great job.

  30. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an edginess over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again since exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  31. Thank you a lot for giving everyone an extraordinarily breathtaking opportunity to read in detail from this website. It’s usually very useful plus stuffed with amusement for me personally and my office co-workers to visit your website at least thrice a week to learn the latest issues you will have. And definitely, I am certainly contented with all the sensational solutions served by you. Selected two points in this posting are in reality the very best we have had.

  32. I like the valuable info you provide in your articles. I will bookmark your blog and check again here frequently. I’m quite certain I will learn plenty of new stuff right here! Good luck for the next!

  33. I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my site :).

  34. Undeniably believe that which you stated. Your favorite reason appeared to be on the net the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people think about worries that they plainly do not know about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side-effects , people can take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin