C. Kellinin şəxsi konstruktlar nəzəriyyəsi : şəxsiyyət sosial münasibətləri necə qiymətləndirir?

155

Aqil adamlar axşam göydəki buludlara baxıb sabah yağış yağacağını deyirlər. Dənizdə çiməndə ehtiyatlı oluruq: gözümüz adətən uşaqlarda olur. Ağır şeyi qaldırmaq üçün lingdən istifadə edirik…

Onlarla və yüzlərlə belə həyati hadisələri psixoloji baxımdan təhlil edərək qarşıya suallar çıxır: necə olur ki,  insan hadisələri qabaqcadan görə bilir,  özünün və başqa adamların davranışına nəzarət edir?

Ümumiyyətlə, insan xarici aləmdə baş verən hadisələri, o cümlədən başqa adamların və özünün davranışınl necə başa düşür və izah edir?  Bu vacib məsələləri həll etmək üçün təkcə intellekt kifayətdirmi?

Psixoloji tədqiqatlar göstərir ki,  hər bir adamda dünya və insan münasibətləri haqqında özünəməxsus təsəvvür və anlayışlar əmələ gəlir. O,  cisim və hadisələri qavrayarkən onları bu baxımdan mənalandırır,  şərh edir,  yozur və qiymətləndirir. Cisim və hadisələrin şəxsiyyət tərəfindən belə şərh olunma və ya yozulma tərzi psixologiyada şəxsi konstruktorlar adlanır.

Bu fikri psixoloji cəhətdən çox dəqiq ifadə edən maraqlı aforizm vardır, xalq deyir : ” hər kəs öz arşını ilə ölçür” .  Əvvəla ” arşın”  sözünə diqqət edək.  Arşın-ölçmə, qiymətləndirmə vasitəsidir.  2-cisi,  hər kəsin öz arşını var,  yəni həmin “arşın”  şəxsi xarakter daşıyır ( “şəxsi konstrukt”  anlayışında “şəxsi”  sözünün xüsusi mənası vardır”)  Nəhayət,  bir sualı aydınlaşdırdıq : “Hər kəsin öz arşını”  necə əmələ gəlir?  Aforizmlərdə və atalar sözlərində adətən, belə suallara cavab verilmir.  Lakin məsələyə məntiqi cəhətdən yanaşsaq,  sualın cavabını təsəvvür etmək asandır: hər adamda dünya və insan münasibətləri haqqında müəyyən anıayışlar yaranır.  O,  cisim və hadisələri qavrayarkən bu anlayışlardan “arşın”  kimi istifadə edir. Bu baxımdan dilimizdə çoxdan işlənən “hər kəs öz arşını ilə ölçür”  atalar sözü ” şəxsi konstrukt”  anlayışının mahiyyətini lakonik şəkildə əks etdirir.

Konstrukt nəzəriyyəsini amerikan psixoloqu C. Kelli 50-ci illərin 1- ci yarısında irəli sürmüşdür. Onun 1955-ci ildə nəşr olunmuş kitabı belə adlanır ” şəxsi konstruktlar psixologiyası”

Kitabın nəşr olunduğu ilə diqqət yetirin: 50-ci illərin əvvəlləriAmerika psixologiyası üçün çətin dövr idi. Ölkədə hökm sürən antimentalist cərəyanlar,  birinci növbədə biheviorizm və neobihevirizm aktual psixoloji problemləri öyrənmək imkanı vermirdi.  Amerika psixologiyasında bu şəraitdə, bir tərəfdən,  şəxsiyyət və şüur problemlərinə maraq yaranır,  digər tərəfdən isə bir çox psixoloqlar “nəzəri uydurmalardan”  imtina edərək xalis tətbiqi tədqiqatlar aparmağa başlayırdılar. C. Kellinin tədqiqatları bu baxımdan amerika psixologoyasında yeni istiqamət idi. Onun nəzəriyyəsində əsas anlayış – şəxsi konstrukt anlayışıdır.  Konstrukt nədir?  Konstrukt termini latınca –  konstruere sözündən əmələ gəlmişdir. Konstruere çox mənalı sözdür. Burada konstruere şərh etmə, yozma, başa düşmə, konstrukt isə reallığı şərh etmə vasitəsi və ya reallığın şəxsiyyət tərəfindən yozulması məmasında işlədilir.

Kellinin fikrincə hər bir adam öz – özlüyündə alimdir, tədqiqatçıdır,  o qıcıqlara sadəcə olaraq cavab vermir,  xarici aləmdən aldığı informasiyaları mənimsəyərək əsaslı fərziyyələr irəli sürür,  onları təcrübədə yoxlayır,  dünya və insan münadibətləri haqqında özünün ” balaca nəzəriyyəsinin”  şəxsi konstruktlar və ya anlayışlar sistemini yaradır. Biz bu sistemə müvafiq olaraq hadisələri qiymətləndirir,  öz davranışımızı müəyyən edir, özümüzə və başqa adamlara sual veririk. Bu baxımdan konstrukt insanın özü tərəfindən yaradılan,  praktikada yoxlanılan,  ətraf gerçəkliyi qavramaqda və başa düşməkdə,  hadisələri proqnozlaşdırmaqda və qiymətləndirməkdə ona kömək edən xüsusi subyektiv vasitədir.

Kelli konstrukt anlayışından istifadə etməklə biheviorizmin əsasını təşkil edən vasitəsizlik postulatını özünəməxsus şəkildə aradan qaldırır. D. N Uznadzenin nəzəriyyəsində yönəlişlik anlayışı,  S. L. Rubinşteynin nəzəriyyəsində “fəaliyyətin daxili şərtləri”  anlayışı həmin rolu oynayır. Başqa sözlə,  Kellinin fikrincə insan xarici aləmi bilavasitə deyil,  dolayısı ilə –  konstruktorlar vasitəsilə qavrayır, yəni,  o,  insanın psixi həyatının bihevioristlər kimi S-R düsturu ilə deyil,  S-K-R düsturu ilə izah edir.  ( Burada K konstrukt anlayışını ifadə edir)

Qeyd etdiyimiz amlayışlar (yönəlişlik,  fəaliyyətin daxili şərtləri və şəxsi konstruktlar)  müəyyən xüsusiyyətlərə görə bir-birindən fərqlənirlər. Onlardan hər birinin öz evristik mənası vardır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki,  həmin anlayışlar hələ psixologiyada müqayisəli şəkildə təhlil edilməmiş və sistemli yanaşma baxımından onlardan hər birinin insanın psixi həyatında oynadığı spesifik rol öyrənilməmişdir.

Kellinin fikrincə, insanın reaksiyalarını sadəcə olaraq müşahidə etməklə ona səmərəli təsir göstərmək olmaz. Bunun üçün onun şəxsi konstruktorlarını – dünya haqqındakı nöqteyi-nəzərini öyrənmək lazımdır. Psixologiyanın əsas vəzifələrindən biri məhz şəxsiyyətin daxili aləminə, onun dünya,  özünün sosial əhatəsi, özü haqqındakı təsəvvürlər sisteminə nüfuz etməkdən ibarətdir. O,  konstrukt nəzəriyyəsinin əhəmiyyətini də birinci növbədə, bununla izah edirdi,  qarşıya sual çıxırdı : şəxsiyyətin daxili aləminə necə nüfuz etmək olar?  Kelli bu mühüm məsələni məharətlə həll edib şəxsiyyəyi öyrənmək üçün yeni metod – repertuar şəbəkə metodunu yaratdı.

Metodun adına diqqət yetirin : burada repertuar sözünün də,  şəbəkə sözünün də öz evristik mənası vardır. Repertuar fransız sözü olub : 1- hər hansı bir teatrda tamaşaya qoyulan əsərin məcmusu : 2 bir aktyorun ifa etdiyi rolların,  müğənninin oxuduğu və çalğıçının çaldığı havaların məzmusu. Kelli repertuar sözünü,  demək olar ki,  2- ci mənada –  insanın həyatında ifadə etdiyi rolların məcmusu mənasında işlədir. Onun təcrübəsində  iştirak edən bu və ya digər adama şəbəkə formalı blank ( metodun adında şəbəkə sözü buradan əmələ gəlmişdir)  və ” rol siyahısı”  adlanan cədvəl verilir. İştirakçı müvafiq qrafada,  məsələn,  1- ci qrafada –  adını,  2- cidə –  anasının,  3- cüdə – atasının adını qeyd edir. Bu qayda ilə blankda rol siyahısına uyğun olaraq 22 adamın adı göstərilir.

Mənbəə : Ə. S. Bayramov,  Ə. Ə. Əlizadə ( Sosial psixologiya)

Leave a Reply

155 Comments on "C. Kellinin şəxsi konstruktlar nəzəriyyəsi : şəxsiyyət sosial münasibətləri necə qiymətləndirir?"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
important site
Guest

I just want to mention I’m beginner to weblog and honestly enjoyed this web page. Probably I’m planning to bookmark your blog post . You surely have wonderful writings. With thanks for sharing with us your website.

click to read
Guest

I simply want to say I’m newbie to blogging and site-building and truly loved you’re web page. Very likely I’m going to bookmark your site . You absolutely have outstanding posts. Thanks for revealing your web page.

their explanation
Guest

I just want to tell you that I’m newbie to blogging and site-building and absolutely enjoyed this blog. Very likely I’m want to bookmark your blog post . You amazingly have beneficial writings. With thanks for revealing your webpage.

`Faytech NoRth America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

Fashion
Guest

excellent issues altogether, you just received a brand new reader. What could you suggest in regards to your put up that you simply made a few days ago? Any sure?

Fashion
Guest

You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something which I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it!

metRoclick
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

Good – I should definitely pronounce, impressed with your web site. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related info ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, website theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task.

John Deere Diagnostic and Test Manuals
Guest

Thanks for making the trustworthy attempt to discuss this. I believe very strong approximately it and would like to learn more. If it’s OK, as you achieve extra extensive knowledge, may you mind including more articles very similar to this one with more information? It might be extraordinarily helpful and helpful for me and my friends.

@EmEry EPS
Guest

I really intend to tell you that I am new to online blogging and completely loved your write-up. Most likely I am prone to remember your blog post . You absolutely have amazing article material. Delight In it for telling with us your own web webpage

metroclIck(
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

"FayTech North America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

Emery EPS&
Guest

I simply want to tell you that I am new to writing a blog and clearly admired your review. Likely I am most likely to bookmark your blog post . You absolutely have excellent article blog posts. Delight In it for giving out with us your main website page

News
Guest

I have not checked in here for some time as I thought it was getting boring, but the last several posts are great quality so I guess I’ll add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

News
Guest

I have learn some excellent stuff here. Certainly value bookmarking for revisiting. I surprise how so much attempt you set to create this type of magnificent informative website.

Tractor Workshop Manuals
Guest

Whats up, I’ve been havin a tough time attempting to rank high for the term “victorias secret coupon codes”… PLEASE approve my comment!!

Tworzenie Stron Internetowych Gorzow
Guest

As soon as I noticed this internet site I went on reddit to share some of the love with them.

Gorzow Wlkp
Guest

I was studying some of your blog posts on this internet site and I think this site is really informative ! Keep on putting up.

Tworzenie
Guest

I believe this web site contains some rattling wonderful info for everyone. “A man’s dreams are an index to his greatness.” by Zadok Rabinwitz.

Tworzenie Stron WWW Gorzow
Guest

I like this blog so much, bookmarked. “American soldiers must be turned into lambs and eating them is tolerated.” by Muammar Qaddafi.

News
Guest

Wow! This can be one particular of the most useful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Basically Excellent. I’m also a specialist in this topic therefore I can understand your effort.

John Deere Service Manuals
Guest

???, ??? ???? ?????? ??? ?? ??????? ?????? ?????? ????? ????? ????, ?????, ??? ????? ????…

News
Guest

I reckon something truly interesting about your website so I bookmarked .

News
Guest

Simply want to say your article is as amazing. The clarity in your post is just excellent and i could assume you’re an expert on this subject. Fine with your permission let me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the enjoyable work.

News
Guest

I got what you mean , appreciate it for putting up.Woh I am happy to find this website through google. “If one does not know to which port one is sailing, no wind is favorable.” by Seneca.

Zwrot Podatku z Zagranicy Szczecin
Guest

I have learn some excellent stuff here. Certainly value bookmarking for revisiting. I wonder how a lot effort you place to make this type of fantastic informative site.

Fashion
Guest

Whats up very cool website!! Guy .. Beautiful .. Wonderful .. I will bookmark your web site and take the feeds also…I’m happy to search out so many helpful info here in the publish, we’d like work out extra strategies on this regard, thank you for sharing.

Kindergeld
Guest

fantastic points altogether, you simply received a logo new reader. What might you recommend about your put up that you simply made some days in the past? Any sure?

Fashion
Guest

Utterly pent articles, Really enjoyed examining.

best online clothing stores
Guest

great issues altogether, you simply received a new reader. What could you suggest about your put up that you simply made some days ago? Any positive?

News
Guest

I like this web site very much, Its a rattling nice billet to read and find info . “You can never learn less, you can only learn more.” by Richard Buckminster Fuller.

Maszyny Rolnicze Podkarpackie
Guest

Hi, Neat post. There is a problem with your web site in web explorer, could test this… IE still is the marketplace chief and a large portion of people will miss your magnificent writing because of this problem.

News
Guest

Thank you for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such fantastic information being shared freely out there.

WWW Maszyny Rolnicze
Guest

I simply couldn’t leave your web site before suggesting that I extremely loved the usual information an individual supply to your visitors? Is gonna be back often in order to inspect new posts.

Maszyny Rolnicze Brodnica
Guest

I truly appreciate this post. I’ve been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You’ve made my day! Thank you again!

News
Guest

I like this post, enjoyed this one regards for putting up.

News
Guest

Thank you, I’ve just been searching for info approximately this topic for a long time and yours is the best I’ve found out till now. However, what in regards to the conclusion? Are you sure concerning the supply?

http://blogcabinca.org
Guest

I and also my friends ended up following the excellent tips and tricks located on your web blog and so all of the sudden I got an awful feeling I had not expressed respect to the site owner for those secrets. These women appeared to be certainly stimulated to learn them and have without a doubt been taking pleasure in these things. Appreciate your getting very accommodating and also for picking out this sort of impressive guides millions of individuals are really needing to discover. Our own sincere regret for not saying thanks to earlier.

News
Guest

Unquestionably believe that which you said. Your favorite justification appeared to be on the web the easiest thing to be aware of. I say to you, I certainly get annoyed while people think about worries that they plainly do not know about. You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

Fashion
Guest

Thank you, I have recently been searching for information about this topic for ages and yours is the best I’ve discovered so far. However, what about the bottom line? Are you positive concerning the source?

aoflibrary.net
Guest

I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Carry on the superb works guys I¡¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my site 🙂

http://aoflibrary.net
Guest

It’s appropriate time to make some plans for the future and it is time to be happy. I’ve read this post and if I could I desire to suggest you some interesting things or suggestions. Perhaps you could write next articles referring to this article. I want to read even more things about it!

bestresearchpapers.net
Guest

Thanks a lot for sharing this with all people you really understand what you are talking approximately! Bookmarked. Kindly additionally consult with my web site =). We may have a hyperlink exchange contract between us!

Fashion
Guest

Really nice style and great articles , absolutely nothing else we require : D.

science and technology
Guest

I simply needed to say thanks all over again. I am not sure the things that I might have carried out in the absence of those information contributed by you on that subject. It was actually a real scary case in my view, however , spending time with your expert strategy you treated that took me to jump for joy. Now i’m grateful for this support and thus expect you are aware of a great job you are carrying out training some other people using your web page. Most likely you have never got to know any of us.

Pozycjonowanie Firmy
Guest

Real nice style and design and good subject matter, very little else we require : D.

Home Improvement
Guest

A person necessarily help to make significantly articles I’d state. That is the very first time I frequented your website page and so far? I surprised with the research you made to make this particular publish extraordinary. Excellent task!

automotive news
Guest

Terrific work! This is the type of information that are meant to be shared around the internet. Disgrace on Google for not positioning this post higher! Come on over and seek advice from my web site . Thanks =)

Html Pozycjonowanie
Guest

Enjoyed reading through this, very good stuff, thankyou . “Talk sense to a fool and he calls you foolish.” by Euripides.

Home Improvement
Guest

you’re actually a good webmaster. The site loading speed is incredible. It kind of feels that you’re doing any unique trick. In addition, The contents are masterpiece. you’ve performed a excellent process on this subject!