İnsanda mövcud olan 4 “mən”

91

MƏN obrazı mürəkkəb hadisədir. Gənc oğlan və qızlara belə bir tapşırıq verək : özünüzü 20 sözlə səciyyələndirin və ya ifadə edin.  Görəsən,  onlar bu adi tapşırığı asanlıqla icra edə biləcəklərmi?  Təcrübə göstərir ki, bu zaman gənc oğlan və qızların bir çoxu ciddi çətinliklə üzləşirlər. Onlar 7-12 sözdən sonra bilmirlər ki nə etsinlər. Bu o deməkdir ki, gənc oğlan və qızların özləri haqqındakı təsəvvürləri bir çox hallarda məhdud xarakter daşıyır. Hətta onlarda müəyyən ziddiyyətlər də özünü göstərir.

İnsanda eyni vaxtda 4 “Mən ”  mövcud olur.

1- Fiziki mən

2-Real mən

3-İdeal mən

4- Sosial mən

“Fiziki mən”  insanın fiziki məziyyətlərini əks etdirir, və sosial – psixoloji avtoportretin əks komponenti kimi əhəmiyyətlidir.  Fiziki mən cinsi identifikasiyanın əsasını təşkil edir. Onun formalaşması bilavasitə “bədənin sxemi”  haqqında təsəvvürlərin əmələ gəlməsi ilə bağlıdır.

“Real mən”. – İnsan indiki anda özünü necə təsəvvür edir?  Öz qabiliyyətlərini,  rollarını,  statusunu necə qavrayır?  O, əslində necə adamdır?  “Real mən” in məzmununu həmin suallar təşkil edir. Bu zaman insan özünə öz gözü ilə baxır. O,  özünün “real mən” i ilə fəxr edə bilər: insanın özü haqqındakı bu obrazı başqalarından gizlətməsi də mümkündür. Bəzi hallarda isə “real mən”  ətrafdakıların insana verdikləri xarakteristikaya uyğun gəlmir.

“İdeal-Mən”.  İnsan özünü necə görmək istəyir?  Hansı keyfiyyətlərə yiyələnməyə çalışır?  “İdeal mən”in məzmununu isə bu suallara əsasən səciyyələndirmək olar. Adından göründüyü kimi  “ideal mən”  insanın özü haqqınd arzuları ilə bağlıdır. Onun psixoloji baxımdan mənası da,  ilk növbədə,  bundan ibarətdir : insan öz ” ideal mən”  ini həyata keçirmək üçün yollar axtarır və bu sahədə böyük səy göstərir. İnsan özünütərbiyə ilə məşğul olarkən adətən özünün  “ideal mən”inə yaxınlaşmağa can atır.

İnsanın şəxsi keyfiyyətləri çoxdur. Görəsən, bunların hamısı onun”  ideal mən” ində əks olunurmu?

-Xeyr.

Hər bir insanın yüksək qiymətləndirdiyi müəyyən keyfiyyətlər vardır. “İdeal mən” də məhz bu keyfiyyətlər əks olunur. Təsadüfi deyildir ki, insan özünütərbiyə ilə məşğul olarkən özündə   məhz yüksək qiymətləndirdikləri keyfiyyətlərin formalaşmasına xüsusi diqqət yetirir.

“Sosial-Mən”.  İnsan həmişə özünə başqalarının gözü ilə baxır.  Başqa şəxslər onu necə görürlər?  O,  özünü başqa insanlara necə göstərmək istəyir?  Necə hərəkət etsə, digərləri onu yaxşı fərd və ya mütəxəssis kimi tanıyarlar?  Bu 3 sual yaşından asılı olmayaraq bütün insanlar üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. Axı bizim hər birimiz cəmiyyətdə yaşayırıq və istər-istəməz özümüzə onların gözü ilə baxırıq. İnsanların qarşılıqlı sosial əlaqəsində “sosial mən” in əhəmiyyəti də məhz bundadır.

İnsan başqa adamlarla ünsiyyətə girərkən adətən özünün “sosial mən”i adından çıxış edir : O, həmişə özünü başqa adamlara yaxşı tərəfdən göstərməyə çalışır,  özünün “pis əməllərini” belə müxtəlif yollarla pərdələyir : psixoloji “maskalardan”  da bu məqsədlə istifadə edirlər.

İnsanın “real mən”i onu nə dərəcədə təmin edir?  Ətrafdakı insanlar onu nə dərəcədə təqdir edir və ya bəyənirlər?  O,  özünün hər hansı bir keyfiyyətini cəmiyyətdən nə dərəcədə gizlətməyə çalışır?  O,  özünü necə göstərmək istəyir?  Bu sualların cavabını tapmadan insanın “sosial mən” inin məzmununu aydınlaşdırmaq olmaz.

Psixoloji planda real, ideal, sosial “Mən”  birlikdə mövcuddur. Onlar bir-birini  tamamlayır və zənginləşdirirlər. Lakin bəzən real, ideal və sosial “Mən” lər arasında köklü ziddiyyətlər də müşahidə olunur. Əgər ” real mən”  “ideal mən”ə uyğun gəlmirsə və ya  ” sosial mən”  “real mən”i gizlətməyə xidmət edirsə, insanın özü haqqında təsəvvürlərində özünəməxsus çətinliklər meydana çıxır. Belə hallarda insan adətən refleksiya yolu ilə bu uyğunsuzluqları təhlil edir,  bir növ onların hamısı üçün” ümumi məxrəc”taparaq müvafiq ziddiyyətləri aradan qaldırır. Bəzən də bu cəhət ona müyəssər olmur.  Xalq ifadəsi ilə deyilsə,  ” öz həqiqi sifətini, simasını biruzə verir”. Yəni psixoloji maska insanın həqiqi sifətini heç də həmişə pərdələyə bilmir.

Mən-“obraz “ın formalaşması dialektik prosesdir. O,  müxtəlif amillərlə şərtlənir. İnsanda özü haqqında təsəvvürlərin formalaşmasında hərəkət və görmə duyğuları mühüm rol oynayır. İnsanın özünü qavramasının təsirli vasitəsi kimi güzgünün əhəmiyyətini qeyd etmə lazımdır. Lakin “mən-obraz” ın formalaşmasının əsas mənbəyini digər insanlar – yaşlılar,  həmyaşıd oğlan və qızlar təşkil edirlər.

İnsan digərləri vasitəsilə kişilik, qadınlıq,  mənəvi gözəllik və s.  haqqındakı etalon və stereotiplərə, cəmiyyəti və özünü qiymətləndirməyi öyrənir.

“Mən konsepsiyası” haqqında.

Fiziki, real, ideal, sosial “mən”lərin məzmununu insanın “MƏN- konsepsiyası” əks etdirir. Bu anlayış şəxsiyyət psixologiyasının əsas anlayışlarından biridir və sosial – psixoloji baxımdan da seçimlidir. E. Aronson, T. Uilson və R. Eykert  Q. Gellapın araşdırmalarını açıqlayanda qeyd edirlər ki, şimpanze və oranqutanlarda elementar formada “Mən-konsepsiyası”  mövcuddur.

Bu tədqiqatda bir cəhət diqqəti cəlb edir. Q. Gellap qorillalarla və digər meymunlarla da həmin üsul ilə tədqiqat aparanda məlum olmuşdur ki,  onlar güzgüdə özlərini tanıya bilmirlər. Şimpanze və oranqutanlar isə özlərini tanıyırlar. Müəlliflərin fikrincə, onlar başa düşürlər ki,  güzgüdəki obraz onların özüdür.  Tədqiqatın əsas nəticəsi belədir: görəsən, bu materiallar əsasında meymunlarda ” MƏN- konsepsiyası”nın  mövcud olduğunu iddia etmək olar?  Olsa da,  ən yaxşı halda onun filogenetik qaynaqlarından danışmaq olar.

İnsanın “mən  konsepsiyası”  kifayət qədər mürəkkəb fenomendir.  Necə deyərlər,  interpsixoloji fenomendir. Digər fərdlər insan üçün güzgüdür. O,  bu mürəkkəb ölçülü güzgü vasitəsilə özünü tanıyır.  “Sosial mən”  və bilavasitə onunla bağlı olan ” ideal mən”  insanın “mən konsepsiyası” nın kökünü təşkil edir. Onun sosial – psixoloji qaynaqları belədir.

D. Mayersin fikrincə, insanın yalnız  özünü deyil, ilk növbədə digər insanları qiymətləndirməsi bilavasitə “Mən konsepsiyası”ından asılıdır. O,  məşhur “Sosial psixologiya” kitabında ” Mən konsepsiyası”nı insanın sosial aləmi əsasında açıqlayır və onu vacib sosial psixoloji fenomen kimi dəyərləndirir.

Sosial – psixologiyada ( E. Aronson, T. Uilson,  R. Eykert)  ” Mən konsepsiyası”nın aşağıdakı funksiyalarını fərqləndirirlər.

İDARƏETMƏ funksiyası. ” Mən”  insana özünün fiziki və sosial aləmi ilə qarşılıqlı münasibətləri haqqında informasiya verir,  onun davranışını formalaşdırır və gələcək əməllərinin planlaşdırmasına zəmin yaradır.

TƏŞKİLATÇILIQ funksiyası. “Mən” in əsasında xüsusi mental struktur formalaşır.  Bu sxemin sayəsində insan özünü və sosial aləmi haqqında informasiyanı xatırlayır.

EMOSİONAL funksiya.  “Mən”  insana özünün emosional reaksiyalarını müəyyənləşdirməyə imkan verir. “Mən” in müəyyənləşdirilməsində bir tərəfdən mədəniyyət fərqləri, digər tərəfdən gender fərqləri özünü göstərir.

 

Mənbə: Sosial psixologiya (2003)

91 ŞƏRH

  1. I simply want to say I am newbie to weblog and actually enjoyed this blog site. Most likely I’m planning to bookmark your blog . You certainly have great well written articles. Cheers for revealing your website.

  2. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  3. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  4. I really wish to show you that I am new to online blogging and undeniably cherished your information. More than likely I am most likely to save your blog post . You certainly have fabulous article materials. Delight In it for giving out with us your favorite website information

  5. I really like your writing style, good info, regards for putting up :D. “I hate mankind, for I think myself one of the best of them, and I know how bad I am.” by Joseph Baretti.

  6. Excellent read, I just passed this onto a colleague who was doing some research on that. And he just bought me lunch because I found it for him smile Therefore let me rephrase that: Thank you for lunch! “We know what happens to people who stay in the middle of the road. They get run over.” by Ambrose Gwinett Bierce.

  7. I think this web site has got some very fantastic info for everyone :D. “This is an age in which one cannot find common sense without a search warrant.” by George Will.

  8. Generally I do not read post on blogs, but I would like to say that this write-up very forced me to try and do so! Your writing taste has been amazed me. Thanks, quite great article.

  9. Howdy very cool site!! Guy .. Beautiful .. Superb .. I’ll bookmark your web site and take the feeds also…I am satisfied to search out a lot of useful information here within the publish, we want work out more techniques on this regard, thank you for sharing.

  10. Nice read, I just passed this onto a colleague who was doing some research on that. And he just bought me lunch since I found it for him smile So let me rephrase that: Thanks for lunch!

  11. I as well as my guys came reading through the excellent advice on your web site then then developed an awful suspicion I never expressed respect to the site owner for them. Most of the young men are actually as a result happy to read through them and already have without a doubt been using those things. Thank you for actually being really accommodating as well as for making a decision on these kinds of exceptional topics most people are really wanting to be aware of. Our own sincere apologies for not expressing appreciation to earlier.

  12. Good day very nice blog!! Guy .. Beautiful .. Superb .. I’ll bookmark your blog and take the feeds additionally…I’m happy to find so many useful information right here within the publish, we want develop extra techniques on this regard, thanks for sharing.

  13. This is really interesting, You’re a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your great post. Also, I have shared your website in my social networks!

  14. What i don’t realize is if truth be told how you’re now not really a lot more neatly-preferred than you may be now. You are very intelligent. You know therefore considerably with regards to this matter, made me in my view consider it from numerous numerous angles. Its like women and men are not involved until it¡¦s one thing to do with Lady gaga! Your own stuffs nice. At all times maintain it up!

  15. Thank you so much for giving everyone an extremely pleasant opportunity to check tips from this website. It can be so ideal and jam-packed with a lot of fun for me personally and my office co-workers to search your site not less than thrice a week to learn the latest issues you will have. And definitely, I am actually impressed for the powerful suggestions served by you. Certain 3 points in this posting are basically the very best I’ve ever had.

  16. I like the valuable information you provide in your articles. I will bookmark your weblog and check again here regularly. I’m quite certain I will learn plenty of new stuff right here! Good luck for the next!

  17. Great ¡V I should certainly pronounce, impressed with your website. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related information ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your client to communicate. Nice task..

  18. I like the helpful info you provide in your articles. I’ll bookmark your blog and check again here frequently. I’m quite certain I’ll learn many new stuff right here! Best of luck for the next!

  19. Hello there, just became aware of your blog through Google, and found that it is really informative. I am going to watch out for brussels. I will appreciate if you continue this in future. Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  20. Thanks for sharing excellent informations. Your site is very cool. I’m impressed by the details that you’ve on this blog. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this website page, will come back for more articles. You, my pal, ROCK! I found simply the info I already searched all over the place and simply couldn’t come across. What a perfect website.

  21. Thank you a bunch for sharing this with all folks you actually recognise what you are speaking about! Bookmarked. Please also consult with my web site =). We could have a hyperlink change agreement between us!

  22. Hiya, I’m really glad I have found this information. Nowadays bloggers publish only about gossips and net and this is actually frustrating. A good website with exciting content, that’s what I need. Thank you for keeping this site, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Can not find it.

  23. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  24. I genuinely enjoy examining on this web site , it has got wonderful articles . “Beauty in things exist in the mind which contemplates them.” by David Hume.

  25. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  26. I must show my appreciation for your generosity supporting those people who must have help with this issue. Your personal commitment to getting the message up and down became definitely practical and have really empowered professionals like me to get to their pursuits. Your new helpful help and advice signifies a whole lot to me and even further to my mates. With thanks; from all of us.

  27. I like what you guys are up also. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my web site 🙂

  28. This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I’ve joined your rss feed and look forward to seeking more of your excellent post. Also, I have shared your web site in my social networks!

  29. I think this is among the most significant information for me. And i am glad reading your article. But should remark on some general things, The web site style is wonderful, the articles is really nice : D. Good job, cheers

  30. I like what you guys are up too. Such intelligent work and reporting! Keep up the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my web site 🙂

  31. Hi there, I discovered your web site by the use of Google whilst searching for a similar subject, your web site came up, it seems good. I have bookmarked it in my google bookmarks.

  32. I just wish to tell you that I am new to blogging and totally liked your review. More than likely I am probably to save your blog post . You literally have superb article information. Value it for giving out with us your favorite url webpage

  33. Thanks for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such great info being shared freely out there.

  34. I cling on to listening to the news update talk about receiving boundless online grant applications so I have been looking around for the top site to get one. Could you advise me please, where could i find some?

  35. I was just searching for this info for some time. After six hours of continuous Googleing, at last I got it in your site. I wonder what is the lack of Google strategy that don’t rank this type of informative web sites in top of the list. Generally the top websites are full of garbage.

  36. I have been browsing online more than three hours as of late, but I never found any attention-grabbing article like yours. It is beautiful worth enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made excellent content as you did, the net will probably be much more helpful than ever before. “Truth is not determined by majority vote.” by Doug Gwyn.

  37. I as well as my friends were found to be looking at the best ideas located on your web page and the sudden I got a horrible feeling I never thanked the web site owner for them. The young boys were absolutely excited to learn them and have now certainly been making the most of them. Thank you for indeed being indeed kind as well as for settling on variety of incredibly good ideas millions of individuals are really desirous to be aware of. Our own sincere regret for not expressing gratitude to earlier.

  38. Heya i’m for the first time here. I found this board and I find It really useful & it helped me out much. I hope to give something back and aid others like you aided me.

  39. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do a little research about this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such excellent information being shared freely out there.

  40. certainly like your web-site however you have to check the spelling on several of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I in finding it very troublesome to inform the truth on the other hand I will certainly come back again.

  41. Wonderful beat ! I wish to apprentice while you amend your web site, how could i subscribe for a blog site? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast provided bright clear idea

  42. You could definitely see your skills in the paintings you write. The arena hopes for even more passionate writers like you who are not afraid to mention how they believe. Always go after your heart.

  43. Nice blog here! Also your website loads up fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my website loaded up as quickly as yours lol

  44. Thank you for sharing superb informations. Your site is so cool. I am impressed by the details that you have on this blog. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this website page, will come back for more articles. You, my friend, ROCK! I found simply the info I already searched all over the place and just could not come across. What a great website.

  45. My brother recommended I might like this website. He was entirely right. This post truly made my day. You can not imagine just how much time I had spent for this info! Thanks!

  46. Hey There. I found your blog using msn. This is a really well written article. I’ll make sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks for the post. I will certainly return.

  47. I truly wanted to compose a simple message so as to express gratitude to you for the awesome tricks you are showing here. My rather long internet research has finally been honored with brilliant facts and strategies to share with my guests. I would express that most of us website visitors actually are very much endowed to live in a remarkable site with so many marvellous individuals with insightful tricks. I feel very much privileged to have encountered your weblog and look forward to so many more pleasurable times reading here. Thanks a lot once more for all the details.

  48. This is very interesting, You are a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your wonderful post. Also, I have shared your site in my social networks!

  49. Its like you read my mind! You seem to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with some pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is great blog. A great read. I will definitely be back.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin