Tarixdə iz qoyan, amma tanımadığımız 13 qadın #2

46
Lilit və Həvva

1. Huda Şaaravi (1879-1947)

 

XX əsrin əvvəllərində Misirdə qadınların hüquqları uğrunda mübarizə aparmış, ilk feminist qadın jurnalı olan «L’Égyptienne» nəşr etdirmiş, Misir Qadınları Birliyini yaratmış və onun ilk rəhbəri olmuşdur. 13 yaşında özündən 30 yaş böyük əmisi oğlu ilə evləndirilmişdir. Niqab taxmadığı üçün əri onu boşamış, amma o mübarizəsindən əl çəkməmişdir. 1910-cu ildə Misirdə qızlar üçün ilk məktəb açmağa, qızların evlənmə yaşının 12 yaşdan 16 yaşadək qaldırılmasına nail olmuşdur. Romada keçirilən konfransdan qayıdarkən hava limanında üzündəki niqabı açmış və bunun Misir mədəniyyətinə yad olduğunu, Misirə türklər tərəfindən gətirildiyini vurğulamışdır. İngilislərin Misiri işğalına etiraz olaraq, 350 qadınla Qahirədə yerləşən Britaniya səfirliyi qarşısında etiraz aksiyası keçirmişdir.

 

2. Polikarpa Rios (1796-1817)

Policarpa Salabarrieta.jpg

Kolumbiyanın milli-azadlıq mübarizəsində iştirak edərək partizanlara kəşfiyyat məlumatları ötürmüş və könüllülər toplamışdır. 1817-ci  il 14 noyabr tarixində ispanlar tərəfindən ələ keçirilmiş və Boqota şəhərinin mərkəzi meydanında güllələnmişdir. Kolumbiya konqresi Polikarpanın şərəfinə 1967-ci ildə qərar qəbul edərək 14 noyabr tarixini “Kolumbiya qadınlar günü” elan etmişdir.

3 .Aleksandra Mixaylovna Kollontay (1872-1952)

Aleksandra Kollontaj 10.gif

Rus inqilabçı, siyasi xadim və diplomat. Tarixdə ilk qadın nazir və diplomat olmuşdur. Gənc yaşında ailəsinin ona ərə vermək istədiyi zəngin namizədi istəməmiş, 1893-cü ildə kasıb hərbçi Vladimir Kollontayla ailə qurmuşdu. Lakin 5 il sonra yoldaşını və oğlunu qoyub inqilaba qoşulur. Sonra özü etiraf edirdi ki, azadlıq istəyirdim, gündəlik ev işləri bütün vaxtımı alırdı, roman, povest yaza bilmirdim. Gecələr azyaşlı oğlum yatan kimi gedib Leninin kitabını oxuyurdum.

 

4. Şarlotta Perkins Gilman (1860-1935)

Charlotte Perkins Gilman c. 1900.jpg

 

Amerikalı feminist, sosioloq, yazar. Özünü humanist adlandırırdı, darvinizmi qəbul etmişdi. Cəmiyyətdə qadın beyni nəzəriyyəsinin əsasını qoymuşdur. O hesab edirdi ki, kişilərin aqressiyası və qadınların analıq hissi sünidir. Qadınların sivilizasiyaya az qatqısının olmasını patriarxal cəmiyyətə bağlayırdı. Qadının yalnız iqtisadi müstəqillik sayəsində azad olacağını deyirdi. 1898-ci ildə “Qadın və iqtisadiyyat” traktatını yazmışdı. Ən məşhur əsəri avtobioqrafik səciyyə daşıyan “Sarı divar kağızları”dır.

 

5. Kamilla Klodel (1864 -1943)

Həyatının 30 ilini ruhi xəstəxanada keçirən və orada vəfat edən fransız heykəltəraş, şair. 1881-ci ildə Kamilla Parisdə qız tələbələrin təhsil almasına o qədər də üstünlük verilməyən Kolarossi akademiyasına yazılır. Üç dostu ilə birlikdə kiçik bir emalatxana kirayələyən Kamilla bir müddət sonra dövrün ən məşhur heykəltaraşlarından biri olan Roden Oqyustun tələbəsinə çevrilir. Bu tanışlıq Kamillanın həyatındakı dönüş nöqtəsi olur. Çünki bir müddət sonra Roden Kamillanın sevgilisi,sonda isə rəqibi olur.

Roden Kamillanın istedadından çox təsirlənir. Birlikdə bir çox işlərə imza ata biləcəklərini düşünür. Həmin ərəfədə Roden “Cəhənnəm qapıları” adlı unudulmaz əsərini yaradır. Lakin Rodenin bu əsərin daha çox hissəsini Kamilla ilə birlikdə hazırladığı üçün ona aid olan uğurun tən yarısının Kamillaya aid olduğu dildən-dilə dolaşır. Dövrün bir çox tənqidçiləri hətta Rodenin ən yaxşı və unudulmaz əsərlərinin məhz Kamilla ilə birlikdə olduğu müddətdə yarandığını dilə gətirməkdən də çəkinmirlər.

1890-cı illərdə Kamilla artıq öz əsərləri ilə məşhurluq qazanmış və ətrafındakı insanlardan hörmət görən sənətkar idi. O, öz məşhurluğunun və içindəki potensialın fərqinə varırdı. Lakin Rodenlə birlikidə yaşamasını ailəsi ona bağışlamır. İlk öncə anası, daha sonra digər ailə üzvləri ondan üz çevirir. Ailəsinin dəstəyini itirən Kamilla daha bir itki ilə üz-üzə qalır. O, Rodendən hamilə qalsa da, qəza nəticəsində bətnindəki uşağını itirir. Bu itkinin ardından o, çoxlu uşaq heykəlləri və fiqurları düzəldir.

Bir müddət keçir. Kamilla artıq yaradıcılığına Rodenin qanadları altında davam etmək istəmir. Azad ruhlu, heç kimdən asılı olmağı sevməyən Kamilla ilə Roden arasında məhəbbət ucbatından çıxan qısqanclıq davalarını da səbəb görərək, Kamilla 1898-ci ildə Rodendən ayrılıb gələcəyə təkbaşına davam etmək qərarına gəlir. Roden də öz növbəsində Kamilladan ayrılmaq istəyir. Və ilk addımı da o, atır. Kamillanı tərk edib başqa qadınla evlənir.

Ayrılıq isə Kamilla üçün o qədər asan olmur. Rodenlə birlikdə olduğu müddətdə “Vals”, “Ölüm vaxtı”, “İtmiş tanrı”, “Zəvzək qadınlar”, “Sakuntala” kimi ən yaxşı əsərlərini yaratsa da, ayrılıqdan sonra onun heykəlləri gözəl və canlı görsənsələr belə, o qədər də heyranlıq doğurmur. Hətta deyilənlərə görə, həmin illərdə heç bir heykəltaraş heykəllərə Kamilla qədər can verməyi, daşı onun qədər hiss edərək yonmağı bacarmayıb.

Sonralar Roden Kamilla haqqında deyirdi: “Ona qızılı harda tapa biləcəyini söylədim. Amma tapdığı qızıl onun öz içərisindəydi.”

“Bir dəfəlik olduğuna inandığımız həyat təcrübəsiylə qıvranaraq, həyatın və ölümün mənasını niyə bir bütün olaraq dərk edə bilmədiyimizi düşünürəm. Həmişə hazırlıqsız ələ keçirik. Sevgiyə , yaşamağa və onun təbiətən bir parçası olan ölümə…

 

 

6. Pulan Devi

“Quldurlar kraliçası” : “Tək etdiyim mənə çəkdirdiklərinin eynisini kişilərə geri qaytarmaq idi.”

  • 11 yaşında zorla ərə verildi.
  • 14 yaşında zorakı evlilikdən qaçdı, amma zülm bitmədi.  Böyük bir kəndin təcavüzünə uğradı.
  • 18 yaşında dəstə qurdu və başçısı  oldu, Robin Hood kimi  zənginlərdən alıb kasıblara pay etdi.

-20 yaşında həbs edildi,  Hindistanın yoxsul  alt təbəqəsində əfsanəvi qəhrəman oldu. Təslim olduqdan sonra məhkəməsi olmadan  11 il cəza verildi, cəzasını dəstəsindəki  kişilərlə birlikdə eyni kamerada qalaraq tamamladı.

  • 31 yaşında parlamentə girdi, vəkil oldu
  • Evinin önündə öldürülən zaman 38 yaşı vardı.

Kütlənin onu qorumadıqlarına görə hökumətə tuşlanmış qəzəb və etiraz sədaları altında dəfn edildi.

“Doğulanda bir itdən daha dəyərsiz idim, indi isə bir kraliçayam. Çoxdan ölməli idim, amma hələ canlıyam. Yaşadığım bu həyat  mənim kimi bir həyatın bir də heç vaxt təkrarlanmaması  üçün dünyadakı  bütün kasıblara və əzilənlərə uzanan bir əl olsun…”

 

7. Ameliya Erhart (1897-1937)

 

 

Amerikalı pilot. İlk pilot qadın olan Ameliya həm də Atlantik okeanı üzərindən uçan ilk qadın pilotdur. Həmçinin həyata keçirdiyi uçuşlar haqqında  kitablar yazıb. 1937-ci ildə Sakit okean, Haulend ərazisində itkin düşüb.

 

8. Emi Conson (1903-1941)

Britaniyalı pilot, 1930-cu il 24 may tarixində tək başına İngiltərədən Avstraliyaya uçmağı bacaran ilk qadındır.

 

9. Rigoberta Mençu

1959-cu ildə Qvatamelada anadan olub. Qvatamelada yaşayan Mayya xalqlarına aid olan kiçelərin nümayəndəsi olaraq, yerli əhalinin hüquqlarını müdafiəçisidir. 1992-ci ildə sülh üzrə Nobel mükafatı almış, həmçinin YUNESKO-nun xoşməramlı səfiridir, “Mən, Rigoberta Menchu” və “Sərhədləri keçərkən” kitablarının müəllifidir.

 

10. Urraka (1081-1126)

 

İspaniyanın ilk kraliçası. Zorla evləndirildiyi ərindən boşanmış və onu saraydan atdırmışdır. Ölkəni kimin idarə etdiyini bilsin deyə Santyaqo soborunun baş yepiskopunu həbs etdirmişdir. Onun yaşadığı eşq macəralarını ruhanilər utanılacaq davranışlar olduğunu deyir. 17 il hakimiyytədə olmasına baxmayaraq, ruhanilər cəmi 4 il hökmran olduğunu qeyd edirlər.

Fotoda Madriddə Retiro parkında olan heykəlidir.

 

11. Salernolu Trotula (XI-XII əsrlər)

İtaliyada, Salernoda yaşamış həkim. Doğum, uşaq və qadın xəstəlikləri üzrə ilk kitab yazan qadın hesab olunur. Trotula qadınları həm dinləyir, həm də müalicə edirdi. Cərrahi müalicəni qəbul etmirdi, müalicəvi masajlar, bitki dəmləmələri və dinləməklə xəstəliyin aradan qaldırılmasına üstünlük verirdi.

 

12. Ester Stenhoup (1776-1839)

Britaniyalı səyyah, arxeoloq, avanturist. O, Yaxın Şərqə səyahət etmiş, Livan hakimi II Bəşir Şihaba qarşı baş vermiş druzlar üsyanının iştirakçısı olmuşdur. Onun 1815-ci ildə Aşkelon (İsrail) ərazisində apardığı arxeoloji qazıntılar ilk hesab olunur. Ester həm də orta əsr İtaliya qaynaqlarına istinadlar edərək qazıntı aparmışdır, bu, arxeoloqun qaynaqlara görə yerində qazıntı aparmasında ilklərdən idi. O deyirdi ki, mənim heç nədən qorxum yoxdur, mən günəşəm, ulduzlaram, şirəm, səmadan bir işığam.

 

13. Kalpurniya (təxminən e.ə. 76-cı ildə doğulmuşdur)

O, Sezarın 3-cü həyat yoldaşı olmuşdur. Bəzi qaynaqlara görə, Kalpurniya yuxusunda ərinin bədəninin bıçaq zərbələri ilə dəlik-deşik olduğunu görür və bunu Sezara deyir, evdən çıxmaması üçün dil tökür. Lakin Sezar bir qadının yuxusunu ciddiyə ala bilməzdi. Bir neçə saat sonra Sezar senatda öldürülür.

Yazdı: Aida İsmayılova

Redaktə etdi: Şəfiqə Babayeva

Əlavə oxu :

Elmə töhvələr vermiş, ancaq çox az adamın tanıdığı 6 qadın alim

 

46 ŞƏRH

  1. I simply want to tell you that I am just new to weblog and really enjoyed you’re web page. Likely I’m want to bookmark your blog post . You actually come with very good posts. Appreciate it for sharing your webpage.

  2. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  3. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  4. I just wish to show you that I am new to wordpress blogging and clearly valued your post. Probably I am most likely to save your blog post . You indeed have wonderful article content. Appreciate it for giving out with us the best blog information

  5. Good – I should definitely pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all tabs and related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, website theme . a tones way for your client to communicate. Nice task.

  6. Youre so cool! I dont suppose Ive read something similar to this before. So nice to get somebody by incorporating authentic applying for grants this subject. realy appreciation for starting this up. this site are some things that’s needed online, somebody after some bit originality. helpful task for bringing new things on the web!

  7. I am so happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this greatest doc.

  8. Howdy very nice website!! Guy .. Excellent .. Wonderful .. I will bookmark your web site and take the feeds additionally¡KI am glad to seek out numerous useful information right here within the publish, we’d like develop more techniques in this regard, thank you for sharing. . . . . .

  9. You really make it seem so easy with your presentation but I find this matter to be actually something which I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me. I am looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it!

  10. Somebody necessarily assist to make severely posts I would state. That is the very first time I frequented your website page and up to now? I surprised with the analysis you made to make this actual publish amazing. Excellent task!

  11. Fantastic beat ! I wish to apprentice while you amend your site, how can i subscribe for a blog site? The account aided me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast provided bright clear concept

  12. Thanks for sharing superb informations. Your website is so cool. I’m impressed by the details that you have on this web site. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this web page, will come back for extra articles. You, my friend, ROCK! I found simply the information I already searched all over the place and just couldn’t come across. What a great web site.

  13. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  14. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an edginess over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  15. Hello very cool website!! Man .. Beautiful .. Wonderful .. I’ll bookmark your blog and take the feeds also…I am glad to seek out so many useful info right here in the submit, we’d like develop more techniques on this regard, thank you for sharing.

  16. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  17. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was great. I don’t know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  18. I actually wanted to develop a small message to say thanks to you for all the awesome instructions you are showing on this site. My prolonged internet investigation has at the end of the day been compensated with awesome facts to talk about with my co-workers. I ‘d assert that many of us readers actually are undoubtedly endowed to dwell in a wonderful network with many perfect people with good basics. I feel extremely happy to have discovered your entire weblog and look forward to some more fabulous moments reading here. Thanks again for all the details.

  19. I’m extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a great blog like this one today..

  20. Excellent read, I just passed this onto a colleague who was doing a little research on that. And he just bought me lunch as I found it for him smile Thus let me rephrase that: Thank you for lunch!

  21. Somebody essentially assist to make critically articles I might state. That is the first time I frequented your website page and thus far? I amazed with the research you made to make this particular put up amazing. Excellent process!

  22. hello there and thank you for your info – I have definitely picked up anything new from right here. I did however expertise several technical issues using this web site, since I experienced to reload the website many times previous to I could get it to load properly. I had been wondering if your web host is OK? Not that I’m complaining, but sluggish loading instances times will sometimes affect your placement in google and could damage your quality score if advertising and marketing with Adwords. Anyway I am adding this RSS to my e-mail and could look out for a lot more of your respective intriguing content. Ensure that you update this again soon..

  23. Thanks for sharing superb informations. Your site is so cool. I’m impressed by the details that you have on this blog. It reveals how nicely you perceive this subject. Bookmarked this web page, will come back for extra articles. You, my friend, ROCK! I found simply the information I already searched all over the place and just could not come across. What a perfect site.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin