Məhəbbət nədir ? Məhəbbətin psixologiyası.

309

Məhəbbət intim qarşılıqlı münasibətlər içərisində ən mürəkkəb hadisədir. İnsanlar ona can atır, onun xatirinə yaşayır , ölür. Buna baxmayaraq , Mayersin qeyd etdiyi kimi yalnız son illər ərzində sosial-psixologiyada bu mövzuda ciddi tədqiqat işləri aparmağa başlanılıb.

Əgər dostluq insanların mənəvi yaxınlığının ilk mərhələsi, aktıdırsa , məhəbbət bəşəri intimliyin son, zirvə mərhələsidir.

Məhəbbət təkcə hiss deyildir , eyni zamanda başqa adamları sevmək qabiliyyəti , eləcə də sevilmək imkanıdır.Məhəbbət eyni zamanda incəsənətdir , onu öyrəmək daima təkmilləşdirmək lazımdır.

Məhəbbət insanlar arasında elə bir münasibət növüdür ki, bir adamın digərinin üzərində hökmranlığı və ya sözssüz birinin digərinə tabe olmağı demək deyildir. Həqiqi qarşılıqlı məhəbbət zamanı hər iki tərəf bərabərdir. Burada heç kəs başqasının xatirinə özünü qurban vermir. Tərəflərdən heçbiri itirmir , əksinə qazanır.

Adətən həqiqi sevən ,həqiqi məhəbbətə sahib olan adam sevdiyi adamla öz sevincini bölür,eyni zamanda dünyanı dərk etmək imkanlarını ,şəxsi dünyagörüşünü ,təcrübəsini, bildiyini, təəssüratlarını artırır ki, bütün bunlar onun mənəvi zəngiliyinə gətirib çıxarır.

Bəs həqiqi məhəbbətdən nə zaman söz gedə bilər?

Related image

O zaman ki, insan sevdiyi adama bütün işlərindən daha çox yüksək qayğı göstərsin… Onun həyatı və hissləri , situativ düşüncələri ilə maraqlansın . Psixoloqlar haqlı olaraq qeyd edirlər ki, məhəbbət sevən adamın sevdiyi varlığa qarşı mərhəməti və məsuliyyətidir. Bu eyni zamanda sevdiyi insana hörmət, öz sirrlərinə malik olmaq və şəxsiyyət kimi qalmaq hüququna toxunmadan , dərk etmək məqsədilə onun daxili aləminə fəal şəkildə daxil olmaq deməkdir. ( R.S.Nemov)

Təcrübə və həyati faktlar göstərir ki, kimi isə həqiqi, dərindən sevən adam təkcə onu sevməyə bilir. Bu adam öz məhəbətini onu əhatə edən başqa adamlara da yönəldə bilir. Zəngin məhəbbət hissinə malik olan adam başqa adamlara öz məhəbbətini mərhəmət, nəzakət,insanpərvərliyi ilə çatdıra bilər.

Sosial elmlərin nümayəndələri məhəbbətin səviyyələrini , onu doğuran səbəbləri və təzahür xüsusiyyəylərini aşkara çıxarmağın vacibliyini qeyd etmiş və bir sıra tədqiqatlar aparmışlar. Amerika sosial psixoloqu David Mayersin şərhi əsasında həmin fikirlərə qısa nəzər salaq .

 

David Mayersin qeyd ediyi kimi , sosial elmlərin nümayəndələri məhəbbəti doğuran müxtəlif səbəbləri və onların xüsusiyyətlərini aşkara çıxarmışlar. Psixoloq Robert Sternberq (1998) məhəbbəti tərəfləri bir-birindən uzunluqlarına görə fərqlənən üçbucağa bənzətmişdir. Bu tərəflərin – ehtiras , intimlik və sədaqətdən ibarət olduğunu qeyd edib. Antik fəlsəfə və ədəbiyyat anlayışlarına əsaslanan sosioloq Con Allan Li (1998) və psixoloqlar Klayd Hendrix və Syuzan Hendrix (1993) üç əsas məhəbbət üslubunu  : Eros (ehtiras) , Ludus ( oyun) , storge ( dostluq) üslublarını eyniləşdirərək , spektrin əsas rənglərində olduğu kimi , onların birləşərək ikinci məhəbbət üslubunu təşkil etdiyini göstərmişlər. Məhəbbətin öyrənilməsi sahəsinin pioneri olan Zik Rubin (1970-1973) bir neçə başqa amili qeyd edib. Onların hər birini xarakterizə etmək üçün aşağıdakı anketi tərtib etmişdir:

SADİQLİK , bağlılıq ( misal üçün , “ əgər mən tənha olsaydım , mənim ən birinci fikrim ……. tapmaq olardı”) .

QAYĞI ( misal üçün” əgər ….. özünü pis hiss edərsə, mənim ən birinci borcum onu şənləndirməkdən ibarət olardı”)

İNTİMLİK  ( GÜVƏN ) . ( misal üçün , “ mən hiss edirəm ki , mən ……. a hərşeyi etibar edə bilərəm)

Bəzi elementlər ( qarşılıqlı anlama , qarşılıqlı kömək, bir-biri ilə ünsiyyətdən məmnunluq ) bütün sevən cütlüklər üçün xarakterikdir. Bəzi elementlər isə fərqləndirici xarakter daşıyır. Əgər biz ehtiraslı məhəbbət keçiririksə , onu fiziki şəkildə ifadə edirik. Biz bu münasibəti son dərəcə yeganə münasibət hesab ediriksə , biz sadəcə olaraq partnyorumuza heyran olmuşuq , bunu bizim gözlərimizdən hiss etmək olar. Rubin bu fikrini faktlarla əsaslandıa bilmişdir.  O , özünün “ məhəbbət şkalasını” Miçiqan universitetinin yüzlərlə gənc cütlüklərinə təqdim etmişdir. O , birtərəfli güzgü örtüklə örtülmüş otaqda oturaraq  “zəif sevən” və “ güclü sevən” gəncləri müşahidə etmişdir. Əldə etdiyi nəticələr isə onu təəccübləndirməmişdir. “ Güclü sevən” cütlüklər onları əhatə edənlərə heç cür əhəmiyyət vermədən gözlərini bir-birindən çəkmirdilər.

Mütəxəssislərin fikrincə məhəbbət-ehtiras emosional, həyəcanlandırıcı , intensiv xarakter daşıyır. İlayn Hatfild bu halı “ öz sevgilisi ilə bilavasitə birləşmək vəziyyəti” kimi xarakterizə edib. Əgər hisslər qarşılıqlıdırsa , insan məhəbbətlə yüklənmişdir və sevinc hissi keçirir, əksinə , məhəbbətin qarşılıqlı olmaması isə sanki insanı məhv edir , ümidsizlik vəziyyətinə gətirib çıxarır. Emosional təəssüratın digər formaları kimi , ehtiraslı məhəbbət bir növ heyranlıq və ümidsizliyin , şən , həyəcanlı , kədərli və qəmli məyusluğun qarışığı təəssüratını yaradır.

Bu barədə çox düşünsəniz nə edirsiniz?

Bəzən düşüncə zövqü verən mexanizm davamlı olaraq işləyir. Sonra əhvalınız korlanır. tibbi ədəbiyyatda ad obsessiyadır. Sevgi obsessiyaya çevrilə bilir. Bu bir asılılıqdır və sonra bir xəstəlik halına gəlir.İnsan işə getməzsə, hətta o dostları ilə danışmırsa, o, zəng etməyi gözləyərkən mobil telefonunu yoxlayırsa, belə ki, əgər onu ictimai həyatını pozduğunu düşünürsənsə, o, xəstəlik var və ondan qurtulmaq məcburiyyətindəsən.

Biologiyaya görə eşq bütün heyvan və insanlarda olması lazım olan və həyatın davam etməsi üçün əhəmiyyətli olan duyğudur. Əslində, heyvanların çoxu məhəbbətə sahib deyil. Sevgi ümumiyyətlə məməlilərdə görülür. Şəhvət , ehtiras və cazibə sevgi doğuran vacib maddələrdir. Şəhvət cinsi istəkdir. Romantik və erotik mühitdə bu duyğu oyuna gəlir və bədənin bir çox dəyişikliklərinə səbəb olur. Şəhvət cinsi arzunu meydana gətirən və maddə təmin edən eyni zamanda insanlarda bir sıra kimyəvi maddələrin ifraz olunmasına səbəb olur. Testosteron və estrogen, şəhvəti artıran hormonlardır. Son illərdə nevrobiologiya insanın beynində baş verən hadisələri öyrənməyə başlamışdır. Aşiq olan birinin beynində Feromon və tiroksin sekresiyasının artdığı müşahidə edilmiş norepinefrin və serotonin sekresiyasının da aşiq olan adamda qəribə davranışlara səbəb olduğu açıqlanmışdır. Bu ifrazatları beyni xəbərdar edən dopamini artırdığı və dopamin beyin oyandırıcısına isə ümumiyyətlə narkotik istifadə edən insanla eyni nisbətdə artdığı müşahidə edilmişdir. Dopaminin  zövqünə baxmayaraq, yan təsirləri qaçınılmazdır. Bunlar: ürək sürətinin artımı, qan təzyiqində yüksəliş, iştah itkisi, yuxusuzluq, həyəcanı tətiklədiyi müşahidə edilmişdir. Ürək döyüntüsünün həddindən artıq artımı ürək böhranına səbəb ola bilər. Ancaq ürək sürətindəki həddindən artıq artım gənclərdə deyil, yaşlılıqda ölümlə nəticələnir. Sevginin itməsi onun mövcudluğundan daha təhlükəlidir. Bir sevgi əlaqəsi intihara səbəb ola bilər. Bu, məhəbbətin sonu ilə nəticələnir və nəticədə norepinefrin sekresiyasına səbəb olur. Norepinefrin bədəndə sinirləri qidalandırır. Eyni zamanda, ürək dərəcəsi də əhəmiyyətli bir təsir göstərir. Əgər bu ifrazat çox artarsa ​​həddindən artıq əsəbiləşmə, hirs, səbəbsiz yerə ağlama böhranları, ürək döyüntüsü görülə bilər. Enzo Emanuele eşq ağrılarının həddindən artıq norepinefrin ifrazatı nəticəsində sinir böyümə faktorunun (NGF) artırdığını bunun isə beyindəki sinirə zərər verə biləcəyini söylədi. Məhz buna görə romanlar və seriyaların əksəriyyəti məhəbbət üçün ölən  kəsləri önə çəkir.

 

 

Mənbə : Ünsiyyətin psixologiyası (2007)

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin