dostluq , düşmənçilik, tənhalıq psixologiyası

75

DOSTLUQ.

Related image

İnsanlar arasında ünsiyyətin xüsusi forması dostluq ünsiyyətidir. Dostluq davamlı fərdi-seçici qarşılıqlı münasibət və qarşılıqlı təsir sistemindən ibarətdir. Dostlar arasında olan ünsiyyət adamların bir-birinə qarşılıqlı bağlılığı , sədaqətliyi , bir-biri ilə ünsiyyətdən məmnunluqları , bir-birlərindən qarşılıqlı hiss və arzuları gözləmələri ilə səciyyələnir. Dostluğun inkişafı qarşılıqlı anlama, ürəyiaçıqlıq , etibarlılıq , fəal qarşılıqlı kömək , bir-birinin işlərinə qarşılıqlı maraq , səmimilik və təmənnasız hisslərin olması kimi yazılmamış kodeksə əməl etməyi tələb edir. Dostluq kodeksinin ciddi şəkildə pozulması ya dostluğun dayandırılmasına , ya üzdən həyata keçən yoldaşlığa keçməsinə , ya da düşmənçiliyə səbəb ola bilər.

Dostluq münasibətləri təmənnasız xarakter daşımaqla , bu prosesdə insan başqasına qarşı həmin hissləri keçirməkdən məmnun qalır. Məhəbbətdən fərqli olaraq dostluq ən çox eyni cinsli insanlar arasında mövcud olan münasibətdir. İnsanlar arasında  dostluq münasibətlərinin yaranmasının məqsədi müxtəlif ola bilər. Bunlara aşağıdakıları aid etmək olar : işgüzar və ya utilitar ; başqası ilə ünsiyyətdən həzz almaqla bağlı olan emosional ; dostların qarşılıqlı intellektual zənginləşmələri ilə bağlı olan rasional ; mənəvi, real həyatda bütün bu məqsədlər bir-birindən ilə əlaqədə olmaqla , bir-birini tamamlayır.

Dostluq münasibətinin xarakterik xarakterik xüsusiyyətlərindən biri ondan ibarətdir ki, dostlar arasında dərin qarşılıqlı anlama mövcud olur. Onlar ən adi hərəkətindən, mimikalarından, səslərinin tonundan bir-birini asanlıqla başa düşə bilirlər.

Dostlar bir-birilə ən çox şəxsi xarakter daşıyan yeniliklər ətrafında söhbət aparırlar. Bununla yanaşı olaraq dostlar ətrafda baş verən mühüm hadisələrə də öz münasibətlərini bildirirlər. Bu zaman onların fikirləri adətən son dərəcə şəxsi xarakter daşıyır. Dostların söhbət üçün seçdikləri mövzular hər ikisinin marağına  uyğun ,hər ikisi üçün əhəmiyyətli mövzular olur. Bu baxımdan dostların ünsiyyətinin məzmunu sadəcə olaraq tanış adamların ünsiyyət mövzularından fərqlənir.

İntim şəxsiyyətlər arası ünsiyyət zamanı dostlar yersiz işlətdikləri sözlər , yersiz hərəkətləri ilə öz dostlarını incitməmək üçün olduqca ehtiyatlı hərəkət edirlər. Bu cür ünsiyyəti qayğıkeş ünsiyyət adlandırmaq olar.Həqiqi dostlar bir-birini təkcə emosianal cəhətdən ruhlandırmırlar,eyni zamanda mümkün olan bütün yollarla bir-birinə kömək edirlər və bütün bunlar təmənnasız xarakter daşıyır.

Görkəmli Amerika sosial psixoloqu David Mayers dostluğun mövcudluğunun 4 amildən asılı olduğunu göstərmişdir. Onun fikrincə dostluq üçün ən mühüm indikator dostluq edən adamların bir-birinə tam yaxınlıq dərəcəsidir. Yaxın dostluq edən adamlara , daima bir-birinin nəzər diqqətlərində olduqlarına və qarşılıqlı təsir etdiklərinə görə , bir-birində oxşar cəhətlərin ,keyfiyyətlərin olmasını , eyni mövqe tutmalarını dərk etməyə imkan verir.

Mayersə görə insana qarşı dostluqla bağlı ikinci ilkin meyl , həvəs onun fiziki cəlbediciliyidir. Psixoloji labaratoriyalarda və digər şəraitlərdə aparılmış eksperrimentlər göstərmişdir ki, universitet tələbələri ən çox cəledici adamlara qarşı simpatiya bəsləyirlər.Adi həyətda insanlar özlərinə nisbətən daha çox cəlbedici olan həyat yoldaşı seçməyəmeyilli olurlar.

Digər iki amil ,Mayersə görə , münasibətlərin sonrakı inkişafını şərtləndirir və dostluğun mümkün olub olmamasını müəyyənləşdirir. Başqa adama qarşı mehribanlığın meydana gəlməsi müəyyən dərəcədə oxşarlıq ustanovkasının , inam və dəyərlərin yaranmasına səbəb olur.

 

DÜŞMƏNÇİLİK.

Image result for düşmanlık psikolojisi

Dostluq və məhəbbətdən fərqli olaraq düşmənçilik qarşılıqlı münasibəti neqativ hadisə kimi diqqəti cəlb edir. Ona görə də düşməçilik tipli qarşılıqlı münasibəti insanlar arasında kin, ədavət və nifrətin yaranması kimi qeyd etmək olar. Dostluq və məhəbbətə nisbətən düşmənçilik münasibətləri insanlar arasında daha tez-tez baş verə bilir. Bucür münasibətlər bəşəriyyətin bütün tarixi mərhələlərində mövcud olmuş və olmaqdadır.

Düşmənçilik münasibətlərinin yaranmasının səbəbləri müxtəlifdir.Hər şeydən əvvəl , düşmənçilik istər-istəməz insanın psixologiyasından doğan bir hadisədir. İnsanlar öz maraqlarına , tələbatlarına görə bir-birlərindən fərqlənirlər.İnsanlar öz tələbatlarını ödəyərkən bir çox hallarda başqlarının maraqlarına zidd hərəkət edir. Bu problemi şərh edən psixoloqlar haqlı olaraq göstərirlər ki, həyatda hərşeyə nail olan adamlar , şübhəsiz buna nail ola bilməyənlərdə paxıllıq, gözü götürməmək hissi yaradır.Bu isə tədricən düşmənçilik hissinin , münasibətinin yaranmasına gətirib çıxarır.

Adətən heş də həmişə düşmənçilik münasibətinin yaranması obyektiv səbəblərdən irəli gəlmir. Burada subyektiv amillərin rolu da inkarolunmazdır. R.S.Nemov insanlar arasında düşmənçilik münasibətinin yaranmasına səbəb olan bu cür subyektiv amillərdən şəxsiyyətin intellektual və digər xüsusiyyətləri ilə bağlıolan fərdi fərqlərin olmasını qeyd edir. Bu amillər bir çox hallarda insanların bir-birini başa düşə bilməmələrinə ,onların arasında müxtəlif konfrantasiyanın ,ziddiyyətlərin yaranmasına gətirib çıxarır.

Həyati faktlar göstərir ki, insanların şəxsiyyətinin  fərdi psixi xassələrinə : temperamentlərinin tiplərinə, xarakter əlamətlərinə ,davranış motivlərinə və əxlaq normalarına görə fərlənmələri də onların arasında düşmənçilik münasibətlərinin yaranmasına zəmin rolunu oynaya bilir.

Psixoloji tədqiqatlar göstərir ki, düşmənçilik münasibətlərinin meydana gəlməsi və təzahürü özünəməxsus qanunları və dinamikasına malikdir. Adətən ,insanlar arasında şəxsiyyətlərarası kin və ədavətin meydana gəlməsinin ilk mərhələsində onun qarşısının alınmaması bu kin  və ədavətin tez və ya gec münaqişəyə və son nəticədə düşmənçiliyə gətirib çıxaracağı şübhə doğurmur.

Adətən, insanlar arasında yaranmış düşmənçilik münasibəti bütün hallarda həmin adamlardan birində gizlin və ya açıq şəkildə kin, qarşıdurma ustanovkası yaradır . Nəticədə başqasına qarşı onun bütün davranışı elə ilk andan ona pislik etməyə yönəlmiş olur. Təcrübə göstərir ki,insanlar arasında düşmənçilik münasibəti yarandıqda bu münasibəti islah etmək, aradan qaldırmaq xeyli çətinləşir. Ona görə də çalışmaq lazımdır ki, düşmənçilik münasibətinin yaranmasının qarşısı alınsın. Bu , yaranmış düşmənçiliyi aradan qaldırmaqdan qat-qat asan başa gələ bilər.

TƏNHALIQ

Image result for yalnızlık

Müasir dövrdə tənhalıq problemi bəşəriyyətin diqqətini cəlb edən problemlərdən biridir.  İnsanların qarşılıqlı münasibətləri alınmadıqda , dostluq , məhəbbət , mehribanlıq , qayğı üçün yad olduqda , insanlarda bir-birinə qarşı laqeydlik hökm sürdükdə insan özünü tək-tənha hesab edir. Tanınmış psixoloq R.S.Nemov tənhalığı psixoloji baxımdan xarakterizə edərək yazır: “ İnsan o zaman tənha olur ki, o, adamlarla özü üçün şəxsi əhəmiyyət daşıyan münasibətlərinin dəyərsiz olduğunu dərk etsin , öz təəbatlarını ödəmək üçün ciddi ünsiyyət çatışmazlığı ilə qarşlaşsın.

Tənhalıq ağır psixi halətdir.O, adətən pis əhval-ruhiyyəyə və cansıxıcı emosional təəssüratla müşayət olunur. Hədsiz dərəcədə tənha adamlar , adətən çox bədbaxt olurlar. Sosial təmasları az olmaqla , başqa adamlarla şəxsi əlaqələri ya məhdudlaşmış olur , ya da tamamilə pozulmuş olur.”

Adətən çox vaxt “ tənhalıq” və “ təklik” sözlərini eyniləşdirirlər. Bu isə düzgün deyildir. “Tənhalıq” problemi üzrə geniş tədqiqat aparmış Azərbaycan psixoloqu L.M.Cabbarova bununla əlaqədar yazır :” Təklik” sözü “tək” sözündən götürülmüşdür. Lakin tək olmaq hələ tənha olmaq demək deyildir. Tək olub, lakin tənha olmamaq mümkündür və ya əksinə ,kütlə içərisində,çox adamların əhatəsində belə tənha olmaq ,özünü tənha hiss etmək mümkündür.

“ Dərdimi kimə deyim,dünya dolu adamdır”-Rəsul Rzaya məxsus bu misralar ins-cinssiz səhrada tək qalmış adamın təkliyini deyil, insanlar içərisində, adamların əhatəsində ,yəni insan bolluğunda duyulan yalqızlığı ifadə edir”

Adətən tənhalıq bir sıra tipik simptomlarla müşayət olunur. Bunlara nəzər salaq. Psixoloji ədəbiyyatda qeyd olunduğu kimi ,tənha adam özünü başqalarından təcrid olunmuş, normal şəxsiyyətlərarası ünsiyyətlərə girməyə qabil olmayan bir adam hiss edir. Tənha şəxsiyyət-depressiv və ya məyus , bunlarla yanaşı ünsiyyət bacarıq və vərdişlərindən məhrum olunmuş bir adamdır.

R.S.Nemovun qeyd etdiyi kimi, tənha adam özünü başqalarının hiss etdiyi kimi hiss etmir , eyni zamanda özünü azcəzbedici bir şəxsiyyət kimi hiss edir. O, belə zənn edir ki, ona heçkim nə hörmət etmir , nə də sevmir. Tənha adamın özünə bu cür münasibəti çox vaxt spesifik mənfi affektlər – kinlilik,qəmginlik,dərin bədbəxtlik hissləri ilə müşayət olunur. Çox vaxt tənha adam sosial təmasdan qaçır , öz özünü başqa adamlardan təcrid edir.

C.İ.Yanq tənhalığın 3 tipini müəyyənləşdirmişdir : 1. Xroniki 2. Situativ 3. “Keçici”

XRONİKİ tənhalıq- İnsanın uzun müddət başqaları ilə ünsiyyət yarada bilməməsinin nəticəsi kimi özünü göstərir.

SİTUATİV tənhalıq- İnsanın mövcud sosial ünsiyyət modelinin dağılması nəticəsində yaranır. Bu zaan insanın keçirdiyi hər-hansı stress vəziyyəti bu cür tənhalığın yaranmasına təsir edən amil kimi özünü göstərə bilir. İnsanın yaxın adamını itirməsi sayəsində keçirdiyi stress vəziyyəti onun tənhalığına səbəb ola bilir. Adətən bəzən bu cür tənhalıq hissi keçirən adamlar öz itkiləri ilə barışa ,qismən və ya tamamilə yaranmış tənhalıq hissini aradan qaldıra bilirlər.

“KEÇİCİ” tənhalıq isə vaxtaşırı olaraq əksəriyyət insanlarda təsadüfi hallarda özünü göstərən ötəri bir haldır.

Bu sahədə tədqiqat aparan mütəxəssislərin fikrincə əgər insanın həyatında tənhalığa gətirib çıxaran bir dəyişiklik baş vermişdirsə həmin insanı “situativ tənha insan” kimi xarakterizə etmək olar.Lakin əgər həmin insan uzun müddət ərzində həmin dəyişikliyə alışa ,uyğunlaşa bilmirsə bu cür adamı xroniki tənhalıq kateqoriyasına aid etmək olar.

 

Qaynaq:           prof.S.İ. Seyidov, prof . M.Ə.Həmzəyevin elmi redaktəsi ilə- Bakı,2007

Cabbarova L.M.- Psixologiyada tənhalıq prolemi- Bakı 1997

Андреева Г.М. Социальная психология – М.,1998,гл.6.

Немов Р.С.Психология .Кн.1-М.,1998,с.547-558; 601-622

Leave a Reply

75 Comments on "dostluq , düşmənçilik, tənhalıq psixologiyası"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
click for more
Guest

I just want to mention I am newbie to weblog and seriously loved your blog. Probably I’m planning to bookmark your site . You definitely come with good posts. Thanks for revealing your web page.

metroclicK(
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Fashion
Guest

Pretty section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.

emery eps&
Guest

I simply wish to notify you that I am new to online blogging and thoroughly liked your page. Likely I am prone to bookmark your blog post . You seriously have great article material. Appreciate it for discussing with us your current site information

"Faytech NoRth America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

News
Guest

Very interesting information!Perfect just what I was looking for! “If you could choose one characteristic that would get you through life, choose a sense of humor.” by Jennifer Jones.

Tractor Workshop Manuals
Guest

Hello there, just became alert to your blog through Google, and found that it is truly informative. I am gonna watch out for brussels. I’ll appreciate if you continue this in future. Lots of people will be benefited from your writing. Cheers!

Pozycjonowanie Stron
Guest

Merely wanna comment on few general things, The website style and design is perfect, the content material is really fantastic : D.

Tworzenie Gorzow
Guest

Enjoyed examining this, very good stuff, thankyou . “If it was an overnight success, it was one long, hard, sleepless night.” by Dicky Barrett.

John Deere Technical Manuals
Guest

I think this is among the such a lot important information for me. And i’m glad studying your article. However should commentary on few common things, The web site taste is perfect, the articles is really great . Good activity, cheers.

News
Guest

I’ve recently started a blog, the info you offer on this site has helped me tremendously. Thanks for all of your time & work. “One of the greatest pains to human nature is the pain of a new idea.” by Walter Bagehot.

Zwrot Podatku z Zagranicy Kielce
Guest

Appreciate it for helping out, great info. “The health of nations is more important than the wealth of nations.” by Will Durant.

cheap plane tickets
Guest

As I web site possessor I believe the content matter here is rattling wonderful , appreciate it for your efforts. You should keep it up forever! Best of luck.

bathroom remodel ideas
Guest
I definitely wanted to jot down a small message to be able to express gratitude to you for some of the amazing concepts you are sharing at this site. My time intensive internet lookup has now been paid with good quality facts to write about with my colleagues. I would believe that many of us readers are definitely blessed to dwell in a great website with so many perfect individuals with very helpful plans. I feel really privileged to have discovered your entire web site and look forward to really more thrilling times reading here. Thank you once again for… Read more »
Zwrot Podatku z Zagranicy Lublin
Guest

Enjoyed looking through this, very good stuff, regards . “The fox knows many things, but the hedgehog knows one big thing.” by Archilocus.

Najwieksze Maszyny Rolnicze Swiata
Guest

Good – I should definitely pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all tabs and related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, website theme . a tones way for your client to communicate. Excellent task.

News
Guest

Thanks so much for giving everyone a very memorable possiblity to read articles and blog posts from this site. It’s always very awesome and as well , full of fun for me personally and my office acquaintances to search your web site at minimum three times in 7 days to read through the new secrets you have got. Not to mention, I’m so actually amazed with all the amazing secrets you serve. Some 4 ideas on this page are in reality the most impressive I’ve had.

5aswiss.com
Guest

Great work! This is the kind of information that are supposed to be shared across the net. Shame on Google for now not positioning this put up upper! Come on over and seek advice from my web site . Thank you =)

Fashion
Guest

This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your great post. Also, I have shared your site in my social networks!

http://bestresearchpapers.net
Guest

As I website possessor I believe the content matter here is rattling magnificent , appreciate it for your efforts. You should keep it up forever! Best of luck.

http://blogcabinca.org
Guest

Excellent post. I was checking continuously this blog and I’m impressed! Very helpful information particularly the last part 🙂 I care for such info much. I was looking for this particular information for a long time. Thank you and best of luck.

medicine
Guest

Good write-up, I¡¦m regular visitor of one¡¦s blog, maintain up the excellent operate, and It’s going to be a regular visitor for a lengthy time.

Home Improvement
Guest

Very interesting details you have remarked, regards for posting . “Above all be true to yourself, and if you can not put your heart in it, take yourself out of it.” by Hardy D. Jackson.

Zlece Pozycjonowanie
Guest

Utterly pent content , thanks for selective information .

Metallzaun Polen
Guest

I dugg some of you post as I thought they were extremely helpful invaluable

jak zgrzewac rury pp stabi
Guest

naturally like your web-site but you need to check the spelling on several of your posts. Many of them are rife with spelling problems and I find it very bothersome to tell the reality nevertheless I’ll certainly come back again.

fashion designer
Guest

Helpful info. Fortunate me I discovered your website unintentionally, and I’m shocked why this twist of fate didn’t happened in advance! I bookmarked it.

consultarnumero.com
Guest

Hello.This article was extremely remarkable, particularly because I was looking for thoughts on this subject last Wednesday.

Home Improvement
Guest

Very interesting subject , appreciate it for posting . “Challenge is a dragon with a gift in its mouthTame the dragon and the gift is yours.” by Noela Evans.

sklep z odzieza robocza
Guest

Thanks, I’ve just been searching for information approximately this subject for a while and yours is the best I have discovered so far. But, what in regards to the conclusion? Are you sure about the source?

http://gshguide.com
Guest

Wow! Thank you! I constantly wanted to write on my site something like that. Can I include a part of your post to my blog?

News
Guest

I have learn a few just right stuff here. Definitely worth bookmarking for revisiting. I wonder how a lot attempt you place to make this sort of wonderful informative site.

BestSkinCare
Guest

I truly appreciate this post. I¡¦ve been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again

Contemporary Bedroom
Guest

I think this is one of the most vital information for me. And i’m glad reading your article. But should remark on some general things, The website style is great, the articles is really nice : D. Good job, cheers

TennisElbow
Guest

You completed several fine points there. I did a search on the matter and found mainly folks will agree with your blog.

Home Improvement
Guest

Hello, Neat post. There’s an issue along with your web site in web explorer, might test this… IE still is the market chief and a good portion of other people will leave out your wonderful writing due to this problem.

RealEstateBroker
Guest

I have been checking out a few of your stories and i can state pretty nice stuff. I will surely bookmark your blog.

DecoratingIdeas
Guest

Wonderful goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are just too fantastic. I actually like what you’ve acquired here, really like what you’re stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it smart. I cant wait to read far more from you. This is actually a wonderful web site.

EducationAdministration
Guest

I have been absent for some time, but now I remember why I used to love this website. Thanks , I will try and check back more frequently. How frequently you update your website?

HealthSafety
Guest

I am really impressed with your writing skills and also with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it is rare to see a nice blog like this one today..

Buty Jeansowe Kozaczki
Guest

Some really select posts on this site, saved to favorites .

Health
Guest

It’s really a great and helpful piece of info. I’m glad that you simply shared this helpful info with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

rental
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

MarketingResearch
Guest

Great website! I am loving it!! Will be back later to read some more. I am taking your feeds also

NursingEducation
Guest

Normally I don’t read post on blogs, however I wish to say that this write-up very forced me to take a look at and do so! Your writing taste has been surprised me. Thanks, very great article.

FlightDeals
Guest

I’m really impressed with your writing skills and also with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the nice quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one these days..

Mustang Jeans
Guest

F*ckin’ remarkable things here. I’m very happy to see your article. Thank you a lot and i am taking a look forward to contact you. Will you please drop me a e-mail?

monitor
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

kenoshanow.com
Guest

excellent points altogether, you just received a logo new reader. What may you suggest in regards to your post that you simply made a few days in the past? Any positive?

Cars ForSale
Guest

I’m so happy to read this. This is the kind of manual that needs to be given and not the random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this greatest doc.