Aqressiya nədir ?

87

Şərti olaraq aqressiyanı 2 növə bölürlər:

  • Düşmənçilik məqsədilə, kiməsə zərər yetirmək üçün;
  • İnstrumental -məqsədə çatmaq üçün;

Bütün tarix boyu bəşəriyyət qəddarlıq, zorakılıq, qəsdlər,dağıntılar və digər destruktiv əməllər şəklində özünü göstərən və insanlara fiziki və mənəvi iztirablar gətirən hallarla qarşılaşır. Biz, demək olar ki, hər gün kütləvi informasiya vasitələrindən insanların aqressiv davranışının təcəssümü olan cinayətlər, müharibələr,terror aktları haqqında məlumat alırıq. Aqressiyanın tibbi aspektlərindən söz açılarkən, ilk növbədə psixi patalogiya ilə bağlı olan aqressiya nəzərdə tutulur. Psixi xəstələrin aqressiyası müharibələr zamanı törədilən zorakılıqdan müqayisə olunmaz dərəcədə az olsa da , nəzərə almaq lazımdır ki, psixi xəstəxanaların pasientlərinin 10 %-də bu və ya digər aqressiv tendensiyalar müşahidə olunur. Təəssüf ki, aqressiya anlayışının özü, ona dəqiq tərif vermək cəhdləri zamanı ciddi ziddiyyətlər doğurur. Belə ki, bir çox hallarda , digərləri üçün təhlükəli olan və onlara zərər yetirən , istənilən davranış aqressiya kimi qiymətləndirilir. Lakin sürücünün diqqətsizliyi üzündən baş vermiş və insan tələfatı ilə nəticələnən, qəsdən törədilməyən avtomobil qəzası, bir qayda olaraq, aqressiv əməl hesab olunmur.

Aqressiv davranışı insan psixikasının hər hansı konkret sferası ilə bağlamaq daha böyük çətinliklərlə rastlaşır. Bəzən aqressiya emosional sferanın məhsulu kimi nəzərdən keçirilir. Burada ön planda nifrət və qəzəb kimi emosional hallar – affektlər durur. Lakin belə olan təqdirdə soyuqqanlı şəkildə fəaliyyət göstərən muzdlu qatilin hərəkətləri aqressiya sayılmamalıdır. Bu isə cəfəng görünür. Aqressiyanı motiv ilə əlaqələndirmək cəhdləri də inandırıcı görünmür. Məsələn, valideynlərin uşağını hər hansı bir dəcəlliyinə görə tənbeh etməsini kimsə aqressiya adlandıra bilməz. Halbuki burada qəsdən zərər yetirmək motivi şübhəsizdir. Ən nəhayət, aqressiyanın koqnitiv proses nöqteyi –nəzərindən qiymətləndirmək də həmişə mümkün olmur. Bir çox hallarda aqressiya xoşməram , müsbət münasibət bəslənilən yaxın adamlara qarşı yönəlmiş olur.

Aqressiv davranışın çoxlu miqdarda müxtəlif variantlarının mövcudluğunu və hərhansı hərəkətin aqressiya sayılıb-sayılmadığının dəqiq müəyyənləşdirilmədiyini nəzərə alaraq , Buss (1976) tərəfindən verilmiş aqressiv davranışın çoxxətli təsnifatından istifadə etmək məqsədyönlü görünür. Bu sxemə görə aqressiv hərəkətlər 3 xətt üzrə təsnif olunur:

Fiziki-verbal , aktiv-passiv, birbaşa-dolayı.

Aqressiv davranışın psixoloji determinantları

Aqresssiyanın təbiətini aydınlaşdıran konsepsiyalardan biri də instinktlər haqqında təlimdir. Nobel mükafatı laureatı Lorens heyvanlarda aqressiv davranışı tədqiq edərkən belə nəticəyə gəlmişdir ki, yaşamaq uğrunda mübarizədən başlanğıc götürən xüsusi aqressiv təzahürlər təkamül nöqteyi-nəzərindən güclü və həyat qabiliyyəti fərdlərin sağ qalıb çoxalmasını təmin etmək əhəmiyyəti daşıyır. Aqressiv davranış Lorensin hipotezinə görə, toplanmış aqressiv enerjinin çıxarılmasını təmin edən və ya tormozlayan xüsusi xarici amillərdən asılıdır. Onu da qeyd edək ki, öz aqressiv instinktlərini cilovlamaq qabiliyyəti qurbanlara ciddi xəsarət yetirmək imkanları ilə bağlıdır. Məsələn, pələng, aslan, ayı kimi vəhşi heyvanlar güclü cilovlayıcı başlanğıca malik olduqlarından öz növünün nümayəndələrinə çox nadir hallarda hücum edirlər. Daha az təhlükəli canlı olduğundan insanlarda aqressiv instinktlərini cilovlamaq qabiliyyəti də zəifdir. Lakin silahın ixtirasından sonra onların xəsarət yetirmək imkanları ölçüyəgəlməz dərəcədə artdı. Lorens yazır : “İnsan bir-biri ilə mübarizə aparan heyvanlara bənzəməklə yanaşı onunla unikaldır ki, o , öz cəmiyyəti üçün yaramayan yeganə varlıqdır”.  Eyni zamanda bu məntiqi hipotez aqressivlik olmadan “nə elmin ,nə mədəniyyətin, nə də digər insan xarüqələrinin “ mümkün olmasını iddia edir. Təsvir olunan hipotezin tənqidçiləri haqlı olaraq bildirirlər ki , heyvanların müşahidəsindən alınan nəticələr avtomatik olaraq insanlara şamil edilə bilməz. Bundan əlavə, heyvanlardan fərqli olaraq, insanlar sülhsevərlik, xeyirxahlıq, mərhəmət ,qarşılıqlı yardım kimi xüsusiyyətlərə də malikdirlər. Həmin xüsusiyyətlər uyğunlaşma nöqteyi-nəzərindən aqressivliyə nisbətən daha vacib rol oynayır.

Aqressivliyin təbiətini instinkt mövqeyindən izah edən digər konsepsiya psixoanalizin nümayəndələri tərəfindən təklif olunmuşdur. Freyd hələ 1920-ci ildə belə qənaətə gəlmişdi ki, insanda dağıtmağa və həyatı məhv etməyə yönəlmiş xüsusi instiktiv meyl mövcuddur. Aqressiyanın formalaşmasına dair daha maraqlı fikirlər E.Fromun “ İnsanın ruhu” və “ İnsanın destruktivliyinin anatomiyası” əsərlərində şərh olunmuşdur. From aqressiyanı xoşxassəli və bədxassəli növlərə bölür. Birinciyə daha çox idman yarışlarında rast gəlinən oyun aqressiyası aiddir. Burada məqsəd rəqibi öldürmək və ya yaralamaq deyil, cəldlik və məharəti nümayiş etdirməkdir. Xoşxassəli aqressiyanın daha bir növü məqsədə nail olmağa yönəlmiş özünütəsdiq meylidir. Belə aqressiya şəxsiyyətin özünü təsdiq etməsi üçün vacibdir. İşgüzar menecer, parlaq siyasətçi , cəsarətli tədqiqatçı öz məqsədinə nail olmaq üçün bucür aqressiyaya malik ola bilər. Təbii ki, məqsədi dağıtmağa deyil, həyatı qorumağa yönəlmiş müdafiə meyli də xoşxassəli aqressiyaya aiddir.

Aqressiyanın bədxassəli formalarına paxıllıq və qısqanclıq üzündən törədilmiş aqressiyalar daxil edilir. Bu zaman insan təkcə istədiyinə malik ola bilməməsi səbəbindən deyil, həmçinin başqasının buna malik olmasına görə zorakılıq əməlləri törədir.  Aqressiyanın digər növü intiqam məqsədilə keçirilən aqressiyadır. Müdafiə aqressiyasından fərqli olaraq , zərər artıq yetirildiyindən , o qorumaq funksiyası daşımır. O, artıq baş vermiş hadisəni sanki geri qaytarmaq cəhdi edir. Bu isə reallıqdan çox ecazkar məna daşıyır. İnamın sarsılması ilə əlaqədar aqressiya da mövcuddur. From yazır : “Həyata inamın itməsi nifrətə səbəb olur. İnsan sübut etməyə çalışır ki, həyat amansızdır, bütün insanlar qəddardırlar və sən özün qəddar olmalısan”. Nəhayət, aqressiyanın ən ekstremal forması kompensator aqressiyasıdır. Kompensator aqressiya özündə pozitiv qüvvələr aşkar etmək qabiliyyətindən məhrum olan insanlara xasdır. Belələri, sanki həyatda tam dəyərli yaşamaq imkanından məhrum olduğuna görə dünyadan intiqam alır. Onun məntiqi “ mən qurub-yarada bilmirəmsə , məhv etməliyəm” formuluna uyğun gəlir. Sadistin törətdiyi aqressiya kompensator aqressiyaya yaxındır. O, digər insana əzab verməklə şikarını əsas həyati keyfiyyətdən – azadlıqdan məhrum edir. Stalin, Hitler, Himler kimi destruktiv şəxsiyyətlərin tərcümeyi-halını öyrənən From insan aqressivliyi anlayışını genişləndirmişdir. Froma görə, bədxassəli aqressiyanın mənbələri aşağıdakılardır :

Nekrofiliya- Bütün cansız şeylərə meyl (cinsi). Həyata qarşı biganəlik , sadələşdirmək, bəsitləşdirmək cəhdi ;

Narsisizm- Öz şəxsiyyətinə pərəstiş, özünə vurğunluq, hamını və hər şeyi arzulara tabe etdirmək;

İnsestual sinbioz – Azadlıqdan qorxa , başqalarından asılılıq , qüvvəni şəxsləşdirmək.

Son hədd kimi adları çəkilən təzahürlər tənəzzül sindromunda birləşərək ən aqressiv davranış formasında əks olunur

Aqressiv davranışın tədqiqində digər istiqamət biheviorizmin görkəmli nümayəndəsi Bandura tərəfindən təklif olunmuşdur. Aqressiyanın formalaşmasında vacib elementlər aşağıdakılardan ibarətdir.

  1. Aqressiv davranışı mənimsəmə üsulları;
  2. Aressiyaya təhrik edən amillər ;
  3. Aqressiyanın tənzimlənməsinə cavabdeh amillər.

 

Redaktə etdi: Şəfiqə Babayeva

Mənbəə : N.V.İsmayılov, F.N.İsmayılov – Tibbi psixologiya və psixoterapiya

Pasif-Agresif Kişilik Bozukluğu (PAK) Nedir?

Leave a Reply

87 Comments on "Aqressiya nədir ?"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
recommended you read
Guest

I just want to mention I am just new to weblog and certainly liked this blog site. Most likely I’m want to bookmark your blog . You surely have superb posts. Many thanks for revealing your web site.

-faytech north america
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

~Emery EPS
Guest

I merely want to notify you that I am new to posting and absolutely loved your report. Very possible I am inclined to remember your blog post . You definitely have excellent article blog posts. Love it for swapping with us your favorite url information

Fashion
Guest

Dead composed written content, regards for information. “In the fight between you and the world, back the world.” by Frank Zappa.

mEtroclick*
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

News
Guest

Great – I should certainly pronounce, impressed with your web site. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related info ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task.

John Deere Service Manuals
Guest

Spot lets start on this write-up, I truly believe this excellent website wants far more consideration. I’ll probably be once more to study considerably more, thank you for that info.

News
Guest

Great write-up, I am regular visitor of one’s site, maintain up the excellent operate, and It’s going to be a regular visitor for a lengthy time.

Strony WWW
Guest

A person necessarily lend a hand to make seriously articles I might state. That is the first time I frequented your website page and so far? I surprised with the research you made to make this actual submit amazing. Wonderful job!

Pozycjonowanie Stron Gorzow
Guest

Merely wanna say that this is very helpful , Thanks for taking your time to write this.

News
Guest

Excellent read, I just passed this onto a colleague who was doing a little research on that. And he actually bought me lunch as I found it for him smile Thus let me rephrase that: Thanks for lunch! “Do you want my one-word secret of happiness–it’s growth–mental, financial, you name it.” by Harold S. Geneen.

News
Guest

of course like your web site however you need to test the spelling on several of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I to find it very troublesome to tell the truth on the other hand I’ll definitely come back again.

Tractor Workshop Manuals
Guest

It’s difficult to get knowledgeable folks on this topic, but the truth is be understood as what happens you’re preaching about! Thanks

News
Guest

Great – I should definitely pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all tabs as well as related information ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, site theme . a tones way for your client to communicate. Nice task.

Eurotax
Guest

Some really prime content on this web site , saved to bookmarks .

Fashion
Guest

I was looking at some of your articles on this internet site and I conceive this site is rattling informative! Continue putting up.

flight
Guest

Thanks so much for giving everyone such a brilliant opportunity to read from this site. It’s usually very beneficial and as well , full of amusement for me and my office fellow workers to visit your web site at the very least 3 times in one week to read the latest secrets you will have. And definitely, we are actually contented concerning the splendid secrets served by you. Some 3 tips in this article are rather the simplest we have had.

News
Guest

Heya i’m for the first time here. I came across this board and I find It really useful & it helped me out much. I hope to give something back and aid others like you aided me.

WWW Maszyny Rolnicze
Guest

Just a smiling visitant here to share the love (:, btw great design .

News
Guest

I like this website very much, Its a really nice spot to read and obtain information. “Being powerful is like being a lady. If you have to tell people you are, you aren’t.” by Margaret Hilda Thatcher.

News
Guest

I consider something really interesting about your site so I saved to favorites .

http://www.5aswiss.com
Guest

Thank you for each of your work on this website. Ellie loves getting into internet research and it is easy to understand why. All of us know all regarding the dynamic way you give informative tips and hints through your web site and as well boost participation from visitors about this area so our own simple princess has always been understanding so much. Have fun with the remaining portion of the year. You are conducting a great job.

blogcabinca.org
Guest

Hello, you used to write great, but the last several posts have been kinda boring¡K I miss your super writings. Past few posts are just a little bit out of track! come on!

News
Guest

I genuinely enjoy studying on this website , it has got wonderful content . “For Brutus is an honourable man So are they all, all honourable men.” by William Shakespeare.

application
Guest

I have read some just right stuff here. Certainly price bookmarking for revisiting. I wonder how a lot attempt you set to make this sort of magnificent informative site.

Home Improvement
Guest

I haven’t checked in here for some time because I thought it was getting boring, but the last several posts are good quality so I guess I’ll add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

Witryny Google
Guest

Merely wanna input that you have a very nice web site , I love the design it really stands out.

Home Improvement
Guest

What i do not understood is in reality how you’re not actually much more neatly-liked than you might be right now. You’re very intelligent. You understand thus significantly when it comes to this matter, produced me in my view imagine it from numerous numerous angles. Its like women and men aren’t fascinated except it’s one thing to accomplish with Woman gaga! Your individual stuffs outstanding. All the time deal with it up!

Zaun Aus Polen
Guest

I like the efforts you have put in this, thank you for all the great content.

jak zgrzewac rury pp stabi
Guest

Rattling nice pattern and superb subject matter, absolutely nothing else we require : D.

internet shop
Guest

Whats up very nice website!! Guy .. Beautiful .. Amazing .. I will bookmark your site and take the feeds also¡KI am happy to search out so many useful information here within the submit, we need work out more techniques in this regard, thanks for sharing. . . . . .

Home Improvement
Guest

But wanna comment that you have a very decent site, I enjoy the layout it actually stands out.

columbusgis.com
Guest

It is in reality a nice and useful piece of information. I¡¦m glad that you just shared this useful info with us. Please keep us informed like this. Thank you for sharing.

consultarnumero.com
Guest

You could certainly see your expertise within the work you write. The sector hopes for even more passionate writers such as you who aren’t afraid to mention how they believe. Always go after your heart.

bhp odziez
Guest

Just a smiling visitor here to share the love (:, btw outstanding pattern. “He profits most who serves best.” by Arthur F. Sheldon.

http://www.crammonduk.com
Guest

Excellent goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just extremely magnificent. I really like what you’ve acquired here, certainly like what you are saying and the way in which you say it. You make it entertaining and you still take care of to keep it smart. I cant wait to read much more from you. This is actually a tremendous site.

historicdowntownmocksville.com
Guest

It¡¦s actually a cool and helpful piece of info. I am satisfied that you simply shared this helpful information with us. Please keep us informed like this. Thanks for sharing.

News
Guest

I think this is among the most vital information for me. And i am glad reading your article. But want to remark on few general things, The website style is great, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

FinancialInstitutions
Guest

I precisely wished to say thanks once again. I do not know what I might have worked on in the absence of these ways revealed by you directly on that industry. Entirely was the depressing scenario in my opinion, however , considering a well-written mode you processed the issue forced me to jump for delight. I’m happy for your information as well as hope that you really know what a great job your are accomplishing training the mediocre ones by way of a site. I’m certain you haven’t got to know all of us.

Pool Maintenance
Guest

Thanks , I have recently been looking for information about this subject for ages and yours is the greatest I have came upon so far. However, what about the bottom line? Are you sure about the supply?

IceSkateBag
Guest

Wow, marvelous blog layout! How long have you been blogging for? you make blogging look easy. The overall look of your site is excellent, let alone the content!

Home Improvement
Guest
My spouse and i felt so comfortable that Albert managed to do his analysis through the precious recommendations he gained when using the web page. It’s not at all simplistic to simply possibly be making a gift of tricks which usually other people might have been making money from. And we also consider we have you to give thanks to for that. All of the explanations you have made, the straightforward site navigation, the relationships your site make it easier to instill – it’s everything powerful, and it’s really facilitating our son and us reckon that that theme is amusing,… Read more »
Home Improvement
Guest

Its like you read my mind! You appear to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with a few pics to drive the message home a little bit, but instead of that, this is great blog. A great read. I’ll definitely be back.

EstateSales
Guest
I would like to express appreciation to this writer for rescuing me from such a scenario. Because of searching through the online world and finding concepts which were not pleasant, I assumed my life was over. Being alive minus the answers to the problems you have resolved as a result of your entire article content is a serious case, and the kind which could have adversely damaged my entire career if I hadn’t come across your blog post. Your good talents and kindness in dealing with the whole thing was very helpful. I don’t know what I would have done… Read more »
HealthAnxiety
Guest

I¡¦ve recently started a site, the info you offer on this website has helped me greatly. Thank you for all of your time & work.

FinanceCompanies
Guest

Heya i’m for the first time here. I came across this board and I find It really useful & it helped me out a lot. I hope to give something back and help others like you aided me.

Jeansowe Botki
Guest

Very interesting points you have mentioned , thankyou for posting . “‘Tis an ill wind that blows no minds.” by Malaclypse the Younger.

photo booth
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Health
Guest

I gotta bookmark this site it seems extremely helpful very helpful

bright
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214