“Pandoranın qutusu” əfsanəsi

91

Pandoranın (Pandora) qutusu yunan mifologiyasının ən əhəmiyyətli əfsanələrindən biridir. Zevsin nifrət etdiyi insanları cəzalandırmaq üçün istifadə etdiyi Pandora adlı gözəl qadının “xoşbəxtlik qabı” olaraq bilinən gözqamaşdırıcı qutunu marağından açması ilə dünyaya pisliklərin yayılmasından bəhs edir.

Pandora yunan mifologiyasında çoxallahlı əfsanələrin başında gəlir. Yunan mifologiyasında hər şeyin bir tanrısı vardır və bu tanrılar bir-biri ilə mübarizə aparır. Hər kəsin fövqəladə istedadları var və insanlar kimi bir-birinə zərər verə bilərlər. Buna görə tanrılar dünyasında rəqabət çox ciddidir. Pandora da bu rəqabət, mübarizə və ehtirasdan bəhs edən əfsanələrdən biridir.

Tanrıların atası Zevsin intiqam və cəzalandırma ehtirasından qadınların maraq duyğusuna qədər uzanan bir əfsanə olan Pandorada rəqabət, eşq və oğurluq kimi bir çox fitnə-fəsadın baş verdiyini söyləyə bilərik. Eyni zamanda, bu mifoloji əfsanə bir çox kitab və filmin əsas mövzu xəttini təşkil etmişdir.

Şeirlə yayılan əfsanə

Pandora əfsanəsi mənbədən-mənbəyə köçürülərək müxtəlif versiyaları ilə mifologiyada yerini tutmuşdur. Ümumiyyətlə, qadın, maraq, intiqam və pislik mövzularından bəhs edilən əfsanədə müasir dövrü əks etdirən mesajlar da almaq mümkündür. Bir rəvayətə görə, Pandoranın qutusu taxta bir qutu deyil, torpaqdan hazırlanmış bir küpədir. Lakin ədəbiyyatda “Pandoranın qutusu” kimi qeyd olunduğu üçün “qutu” ifadəsindən istifadə edəcəyik.

E.ə. 750-650 illərdə yaşadığı düşünülən yunan didaktik şeirinin atası, məşhur ozan Hesiodun (Hesiod) “İşlər və Günlər” (Erga kai Hemerai) adlı əsərində geniş şəkildə bəhs edilən Pandora əfsanəsi Yaxın Şərqdə yaşandığı təxmin edilən mifoloji hadisələr silsiləsidir. Bəzi mənbələrdə əfsanədə adı çəkilən tanrı və tanrıçaların hamısının Asiya mənşəli olduqlarına görə əfsanənin də Asiyada keçdiyi hesab olunur. Başqa bir rəvayətə görə isə Hesiod ilk insanlar olan Hz. Adəm və Hz. Həvvanın yaradılmasını epik şeir tərzində yunan mifologiyasına köçürmüşdür.

Əfsanənin baş aktyorları, Tanrıların atası Zevs (Zeus), Olimp tanrılarından hiyləgərlik, zəka simvolu Prometey (Prometheus) və qardaşı Epimetey (Epimetheus) ilə gözəl qadın Pandoradır. Əfsanə insanlığın qoruyucu tanrısı titan Prometeyin ədalətsizliyi aradan qaldırmaq məqsədilə Afinadan müdrikliyi, Hefestin emalatxanasından isə Zevsə aid odu oğurlayaraq insanlara verməsi ilə başlayır. Geri qalanı isə təmamilə fantastik bir filmdir.

Və qadın dünyaya gəlir…

Zevs sadəcə kişilərin yaşadığı dünyada onların hüzurunu qaçırmaq istəyir. Zevsin arzusu bu olarkən Prometey Zevsin odunu oğurlayaraq insanlara verir. Qəzəblənən Zevs Prometeyi və insanları cəzalandırmaq istəyir. Onun oğlu Hefest ( Ἥφαιστος (Hefaistos)) dəmirçilik tanrısı idi. Ondan tanrıçaya bənzər bir qadın yaratmasını istəyir. Hefest torpaq və sudan bir qadın yaradır. Tanrıçalar bu gözəl qadına şirin dil və cazibə verir. Çiçəklər və ləl-cəvahiratla bəzədilən qadına tanrıların xəbərçisi olan Hermes bəzi pis xasiyyətlər verir. Qadın gözəldir, amma dili yalanla, qəlbi sədaqətsizlik və itaətsizliklə doludur.
Zevs isə qadına “tanrıların hədiyyəsi” mənasını verən Pandora adını vermişdir. Bu qadın, eyni zamanda, dünyaya göndərilən ilk qadın olacaqdı. Zevs Pandoraya bir qutu verir və qutunu əsla açmamasını tapşırır. O, Prometeydən intiqam almaq üçün qardaşı Epimeteydən istifadə etmək istəyir. Epimeteyə hədiyyə olaraq Pandoranı göndərən Zevs indi intiqam ala biləcəkdi. Pandora Epimetey vasitəsilə insanların arasına qarışır. Prometey qardaşına Zevs başda olmaqla, tanrılardan gələn hədiyyələri almaması barədə dəfələrlə xəbərdarlıq edir. Epimetey isə xəbərdarlıqlara diqqət yetirmir və hətta Pandoraya aşiq olur. Bu eşq evliliklə nəticələnir.

Burada bir mövzuya diqqət çəkmək lazımdır. Əfsanənin əsas mövzusu olan qutu ilə bağlı fərqli rəvayətlər mövcuddur. Bəzi mənbələrə görə, Zevs qutunu Pandora ilə göndərir. Başqa rəvayətlərə görə, Zevs bu nikahı intiqam üçün bir fürsət kimi istifadə edir və Epimeteyə Pandora ilə evləndikdən sonra toy hədiyyəsi olaraq göndərir. Bəzi mənbələrə görə isə, Hermes nikahdan sonra qutunu Pandoranın evinə qoyur.

Əslində, vacib olan qutunun necə göndərildiyi deyil, kilidin açılmasıdır. Zevs Pandoraya qutunu açmaması üçün xəbərdarlıq edir. Ancaq Pandora qutuda nə olduğunu bilmək istəyir. Zevsin xəbərdarlıqları onun marağını daha da artırır. Bəlkə də, Zevsin məqsədi marağı artırıb qutunu açdırmaq idi.

Qutunun görünüşü cazibədar idi. Ona “xoşbəxtlik qabı” deyilirdi. Pandora qutudakı sirrə duyduğu marağa məğlub olur və qutunu açır. Qutunun qapağını açar açmaz ətrafa və dünyaya bütün pisliklər yayılır. Ölüm, qəzəb, xəstəliklər, epidemiyalar, aclıq, qısqanclıq, həsəd və bütün pis xislətlər… Dinc bir həyat yaşayan kişilər qutunun açılması ilə acı, hüzn və kədər ilə yaşamağa başlayır. Artıq bütün pis şeylər dünyaya yayılmışdı. Qutudan qanadlı varlıqlar uçub gedir və gecə-gündüz insanlara zərər verirdilər.

Bu vəziyyəti görən Pandora peşman olaraq qutunun qapağını dərhal bağlamaq istəyir. Zevsin də istəyi ilə zorla da olsa, qutunun qapağını bağlayır və içində bir tək şey qalır. Qutuya pisliklərə qarşı qoyulan “ümid”. Pandora qapağı bağladığı üçün çölə çıxa bilməz. Pandoranın qutusunda və ya pislik qabında insanlara xoşbəxtlik verən tək şey qalmışdır, o da ümiddir. Zevs insanların davamlı olaraq əziyyət çəkməsini, eyni zamanda, həyatdan əl çəkməməsini istəyir. Bunun üçün qutuda ümidi buraxır. “Ümidsiz yaşanmaz” ifadəsi, bəlkə də, belə məna qazanmışdır.

Hesiodun (Hesiod) şeirindəki Pandora

Əfsanəvi ozan və şair Hesiodun epik şeirində bəhs edilən Pandora əfsanəsində isə fərqli nüanslar var. Gəlin onun qələmindən əfsanəyə nəzər salaq.
Zevsin ürəyi insanlara qarşı nifrətlə doludur. Odu insanlardan gizlədir. Göy ilə Yer Tanrılarının oğulları olan titanlardan İapetin (Iapetus – yunanca: Ἰαπετός)) oğlu, odu oğurlayıb insanlara verir. Zevs buna görə çox qəzəblənir və deyir: “Hiyləgər, məni məğlub etdiyinə sevinirsən? Odu oğurladığın üçün xoşbəxtsən? Bu insanların fəlakəti olacaq! İnsanlara odun qarşılığı olaraq elə pisliklər verəcəyəm ki, özlərinin yox olmaqlarını sevinclə qarşılayacaqlar.”

Zevs dəmirçilik və vulkan tanrısı, ikinci nəsil titan olan çirkin və topal oğlu Hefestdən tanrıçalara bənzəyən bir qadın yaratmasını istəyir. Hefest torpaq və sudan tanrıçalara bənzəyən bir insan yaradır. Ona gözəl üz və zərif səs verir. Afina (Athena) ona əl işləri öyrədir. Afrodit (Aphrodite) ona zərafət bəxş edir. Hermes ona əxlaqsızlıq və hiyləgərlik verir. Bir çox tanrı və tanrıça ona yaxşı və pis xarakterlər verir. Adını isə Pandora qoyurlar.
Zevsin sevgilisi Mayanın (Maia) oğlu olan Hermes tanrıların xəbərçisi idi və Zevsin başqa bir sevgilisi olan İonu xilas etmək üçün yüz gözlü canavar Arqosu öldürmüşdü. Hiyləbaz idi və oğruların tanrısı olaraq tanınırdı. Bu hiyləgər tanrı Epimeteyə hədiyyə olaraq Pandoranı verdi. Epimeteyin qəbul etdiyi “hədiyyəyə” aşiq olması insanlığın pisliklərə qərq olmasına səbəb oldu.
Hesiod əfsanənin bundan sonrakı hissəsini belə izah edir: “Və qadın qutunu açdı. Epidemiyalar, xəstəliklər, pisliklər qutudan çıxıb insanoğlunun arasına qarışdı. Yalnız ümid Pandoranın qutusunda qaldı.”

Pandora və qadın

Pandoranın qutusu, “qadınların marağına görə insanların əziyyət çəkməsi” kimi bir qavrayışın başlanğıc nöqtəsidir. Yunan fəlsəfəsində qadın düşmənçiliyinin bir əlamətidir. İlk qadın dünyaya gəlir, marağına məğlub olub pislik qutusunu açır və hüzur içində yaşayan kişiləri pisliklərə qərq edir. Əfsanədən belə mənalar çıxaranlar da var. Bütün pisliklərin mənbəyi qadındır və hər qadının içində potensial bir Pandoranın qutusu vardır. Bəzilərinə görə, Pandoranın qutusu bir-birini tamamlayan kişi və qadınların simvoludur. Pandora bir bütündür. Qadın ilə kişinin, pislik ilə yaxşılığın birləşməsidir. Qutu bütünlük və ziddliyi, qutunun açılması isə azad iradəni təmsil edir. Artıq dünyada sadəcə kişilər və yaxşılıqlar yoxdur, qadınlar və pisliklər də mövcuddur. Bugün “Pandoranın qutusunu açdırma” ifadəsi də geniş yayılmışdır. Qısacası, bu ifadə “əgər qutunu açsan, dönüşü olmayan bir yola girmiş olarsan” mənasına gəlir.

Mənbə :

https://www.makaleler.com/pandoranin-kutusu-efsanesi

Hazırladı:       Lalə Yusifova

Redaktə etdi:  Şəfiqə Babayeva

 

Leave a Reply

91 Comments on "“Pandoranın qutusu” əfsanəsi"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
read this article
Guest

I simply want to say I am just newbie to blogging and seriously loved your website. Likely I’m want to bookmark your site . You amazingly come with remarkable well written articles. Thanks a lot for revealing your web site.

metrocliCk-
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Fashion
Guest

I like what you guys are up also. Such intelligent work and reporting! Keep up the superb works guys I’ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my website :).

EMERY EPS"
Guest

I simply want to advise you that I am new to writing and pretty much admired your webpage. More than likely I am probably to remember your blog post . You truly have fabulous article material. Love it for discussing with us the best blog page

News
Guest

I have not checked in here for some time because I thought it was getting boring, but the last several posts are good quality so I guess I will add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

Tractor Workshop Manuals
Guest

I just have my browsers (Firefox and Opera) start from where they left off, ie with all the tabs as I left them.

Faytech North AmeRica
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

News
Guest

Hello, i think that i saw you visited my web site so i came to “return the favor”.I’m attempting to find things to improve my website!I suppose its ok to use a few of your ideas!!

Projektowanie Stron Internetowych
Guest

I’ve been absent for some time, but now I remember why I used to love this blog. Thanks, I’ll try and check back more frequently. How frequently you update your web site?

Projektowanie Stron Internetowych Gorzow
Guest

But wanna comment on few general things, The website style and design is perfect, the content is really superb. “The way you treat yourself sets the standard for others.” by Sonya Friedman.

News
Guest

Howdy very nice blog!! Man .. Excellent .. Superb .. I’ll bookmark your website and take the feeds also…I’m happy to find a lot of useful information right here within the put up, we need develop extra strategies in this regard, thanks for sharing.

John Deere Diagnostic and Test Manuals
Guest

This web page doesn’t show up properly on my blackberry – you might want to try and fix that

News
Guest

As soon as I discovered this website I went on reddit to share some of the love with them.

News
Guest

Very interesting topic, thanks for putting up.

Zwrot Podatku z Zagranicy Gorzow Wlkp
Guest

Someone necessarily lend a hand to make significantly articles I would state. This is the very first time I frequented your web page and so far? I amazed with the analysis you made to make this actual put up incredible. Wonderful process!

Fashion
Guest

Some truly superb posts on this internet site, regards for contribution. “Better shun the bait, than struggle in the snare.” by John Dryden.

department of finance
Guest

Thanks so much for giving everyone a very superb opportunity to read from this website. It really is very lovely and also packed with amusement for me personally and my office co-workers to search your blog a minimum of thrice in 7 days to study the latest tips you have got. And lastly, we are always happy for the breathtaking secrets you serve. Certain 4 points on this page are basically the simplest I have ever had.

News
Guest

I like this post, enjoyed this one thanks for putting up. “No trumpets sound when the important decisions of our life are made. Destiny is made known silently.” by Agnes de Mille.

OLX Maszyny Rolnicze Kombajny
Guest

I truly enjoy reading on this web site, it has fantastic posts. “The living is a species of the dead and not a very attractive one.” by Friedrich Wilhelm Nietzsche.

News
Guest

Hello my family member! I wish to say that this post is awesome, nice written and come with approximately all significant infos. I would like to look more posts like this.

News
Guest

you are truly a excellent webmaster. The site loading speed is incredible. It sort of feels that you are doing any distinctive trick. In addition, The contents are masterwork. you’ve done a great process in this topic!

Fashion
Guest

You have remarked very interesting points ! ps nice internet site . “I hate music, especially when it’s played.” by Jimmy Durante.

science
Guest

Thanks so much for giving everyone an extremely memorable possiblity to read from here. It’s always very amazing and as well , jam-packed with amusement for me and my office mates to visit your blog at minimum 3 times a week to read through the new guidance you have got. And lastly, I am also certainly pleased with all the stunning thoughts you give. Some 4 facts in this post are rather the most effective we’ve ever had.

Pozycjonowanie Sklepow Internetowych
Guest

I truly appreciate this post. I have been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thanks again!

Home Improvement
Guest

you’re in point of fact a just right webmaster. The site loading speed is incredible. It seems that you are doing any distinctive trick. Moreover, The contents are masterpiece. you have done a great activity in this subject!

Html Pozycjonowanie
Guest

Absolutely written content material, Really enjoyed looking through.

Home Improvement
Guest

you are in point of fact a excellent webmaster. The site loading pace is amazing. It sort of feels that you are doing any distinctive trick. Also, The contents are masterpiece. you have performed a fantastic job in this subject!

Zaun Aus Polen
Guest

I believe you have mentioned some very interesting points , thankyou for the post.

fashion designer
Guest

Great ¡V I should certainly pronounce, impressed with your web site. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related information ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Nice task..

http://consultarnumero.com
Guest

It¡¦s actually a great and helpful piece of info. I¡¦m satisfied that you simply shared this helpful info with us. Please keep us up to date like this. Thanks for sharing.

Home Improvement
Guest

I happen to be writing to make you know what a extraordinary encounter my friend’s girl found reading through your web site. She discovered lots of issues, not to mention what it is like to have a great helping mood to make a number of people without hassle know just exactly various extremely tough topics. You actually exceeded her expectations. Many thanks for providing these informative, dependable, edifying and in addition fun tips on the topic to Julie.

zgrzewarka do rur castorama
Guest

Keep up the superb piece of work, I read few posts on this site and I think that your web blog is really interesting and has bands of superb information.

sklep z odzieza robocza
Guest

I went over this web site and I conceive you have a lot of good info, saved to favorites (:.

historicdowntownmocksville.com
Guest

Its like you read my mind! You seem to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with a few pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is fantastic blog. An excellent read. I’ll certainly be back.

www.crammonduk.com
Guest

Normally I do not learn post on blogs, however I wish to say that this write-up very pressured me to try and do so! Your writing taste has been amazed me. Thank you, quite great post.

News
Guest

Utterly indited content material , thankyou for entropy.

zgrzewanie rur pp czas
Guest

Dead pent subject material , appreciate it for selective information .

TripInsurance
Guest

Good ¡V I should certainly pronounce, impressed with your website. I had no trouble navigating through all tabs and related information ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Nice task..

Interior Lighting
Guest

Hiya, I’m really glad I’ve found this info. Today bloggers publish only about gossips and net and this is really irritating. A good web site with exciting content, that is what I need. Thank you for keeping this website, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Cant find it.

montaz rur pex
Guest

Very interesting topic, thanks for putting up.

Home Improvement
Guest

Some genuinely quality content on this site, bookmarked .

Home Improvement
Guest

I’ve been absent for some time, but now I remember why I used to love this web site. Thanks, I will try and check back more frequently. How frequently you update your site?

HealthSafety
Guest

I have been checking out some of your stories and i can claim nice stuff. I will make sure to bookmark your blog.

BusinessCooperative
Guest

Hi there, just became alert to your blog through Google, and found that it is really informative. I’m gonna watch out for brussels. I will appreciate if you continue this in future. Lots of people will be benefited from your writing. Cheers!

Sandaly Lanqier 40c235 Jeans
Guest

I truly appreciate this post. I’ve been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You’ve made my day! Thanks again!

Health
Guest

Good write-up, I’m regular visitor of one’s site, maintain up the excellent operate, and It is going to be a regular visitor for a lengthy time.

Buty Lanqier Jeans
Guest

Perfectly written written content, regards for entropy. “The earth was made round so we would not see too far down the road.” by Karen Blixen.

VacationHawaii
Guest

A person essentially help to make significantly posts I would state. This is the very first time I frequented your website page and to this point? I surprised with the analysis you made to create this actual post amazing. Wonderful task!

Čižmy Mustang
Guest

I got what you intend, regards for posting .Woh I am glad to find this website through google. “It is a very hard undertaking to seek to please everybody.” by Publilius Syrus.

Home Improvement
Guest

I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored subject matter stylish. nonetheless, you command get bought an nervousness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again since exactly the same nearly very often inside case you shield this hike.