Karen Horni – qadın psixologiyasının banisi

59

Klassik Freyd nəzəriyyəsi ilə əlaqədar narazılıq nəhayət ona gətirib çıxardı ki, 30-cu illərin ortalarında psixoanaliz nümayəndələri əsas diqqəti insan şəxsiyyətinin formalaşmasını, onun davranış və daxili münaqişələrini müəyyən edən mədəni və sosial şəraitdə cəmləyən yeni bir cərəyan yarandı. Bu cərəyan “neofreydizm” adını aldı və onun ən parlaq simalarından biri Freydin ən məşhur tənqidçisi və psixoanalizin gələcək inkişafına mühüm təsir göstərmiş orijinal bir nəzəriyyənin müəllifi olan Karen Horni idi. Horni öz əsərlərində şəxsiyyətin inkişafında sosial və mədəni amillərə xüsusi diqqət verir və qeyd edir ki, uyğunlaşma aspektləri nevrotik davranış üçün onun əsasını təşkil edən meyillərdən daha mühüm əhəmiyyətə malikdir. Horni birinci olaraq şəxsiyyətin əvvəllər diqqətdən qaçan emosional komponentlərinə müraciət etmişdi. Horninin fikrincə, bizim sivilizasiya maskulin sivilizasiyadır. Dövlət, qanunlar, mənəviyyat, din və elm – bütün bunlar kişilərin yaratdığıdır. “İncəsənət, vətənpərvərlik, mənəviyyat bütövlükdə və sosial ideyalar o cümlədən, praktiki mühakimənin düzgünlüyü və nəzəri biliklərin obyektivliyi, həyat enerjisi və dərinliyi –bütün bu kateqoriyalar öz formasına və iddiasına görə bütün bəşəriyyətə məxsusdur, lakin real tarixi konfiqurasiyasına görə -tamamilə kişilərə aiddir.  Tutaq ki, mütləq olaraq araşdırılan bütün bu şeyləri bir sözlə “obyektiv” adlandırırıq. Onda görərik ki, eyni bir sözlə adlandırılan “insan mahiyyəti “ “kişi” anlayışları sadəliklə eyniləşdirilir. Ən müxtəlif mədəniyyətlərdə aşağı səviyyəli uğurları həqarətlə “ qadın kimi “ , qadınların yüksək nailiyyətlərini isə rəğbətlə “kişi kimi” müəyyənləşdirirlər. Hər hansı elm və başqa dəyərlər kimi psixologiya da istisna olaraq kişi mövqeyindən araşdırılır. Psixoanaliz – kişi dühasının yaradıcılığıdır və onun ideyalarını inkişaf etdirənlərin demək olar ki, hamısı kişi olmuşdur. Horniyə görə, kişilər özünün üstün vəziyyətindən çıxış edərək obyektivliyi özünün qadına qarşı subyektiv, affektiv münasibətinin ayağına yazırdı, qadın psixologiyası isə indiyə qədər kişi arzuları və məyusluğunun əksi demək idi. Daha vacib amil o idi ki, qadınlar kişilərin arzusuna uyğunlaşaraq bu uyğunlaşmanı öz təbiəti olaraq qəbul etmişdir. Yəni qadın özünü kişinin onu görmək istədiyi kimi görərək, qeyri-ixtiyari özünü kişi ağlının təsiri altına salırdı. Əgər biz idrakımızı kişi təfəkkür tərzindən azad etməyə çalışsaq, qadın problemlərinin əksəriyyəti yeni tərəfdən işıqlanacaqdır. Freydin panseksuallığını rədd edərək, Horni mədəni və sosial şərtiliyi xüsusi qeyd edir və bu nəticəyə gəlir ki, Freydin bioloji , instinktiv, buna görə də, ümuminsani aşkarlıqla əlaqələndirdiyi hadisələr əslində müəyyən bir mədəniyyət, dövr, sinif və cins üçün səciyyəvidir. O hesab edib ki, psixikanın “o” , “mən” , “üstün mən” kimi struktur bölümü ilə və onların əsasında formalaşmış nəzəriyyələrdən imtina etmək lazımdır. Horni Freydin libido və təcavüzkar instinktiv cəhdləri əvəzində bir tərəfdən anadangəlmə , bir tərəfdən də sonradan alınma “ təhlükəsizliyə meyil” və “ məmnunluğa meyil” cəhdini irəli sürür. Özünün bəzi əsərlərində o bu cəhdləri “emosional” adlandırır.

Karen Horni psixoanaliz çərçivəsində və onun vasitəsilə klassik psixoanalizdəki qadın mahiyyəti “cinayət”inin rəngini bir qədər solğunlaşdırır. O nigah, qadın psixologiyası və ümumilikdə insan mədəniyyəti problemlərinin psixoanalitik tədqiqatlarının konkret problemlərin konkret həlli yolu olduğunu şübhə altına almır. Bizim reallığı dərk etməyimiz daha dərin-psixoanalitik-olduqca insan həyatını nəzarətdə saxlamaq və onu idarə etmək daha asan olur. Psixoanalitik terminizm anlayışı tətbiq eddərkən Horni ilkin məqsədi gizlətmir. Psixoanaliz insan psixikasının qeyri-şüuri sahələrinə baş vurmaq imkanı verdiyi üçün o  qadınlara həm şəxsi , həm də həyatdakı siyasi dəyişiklikləri daha yaxşı qavramaqda kömək edir. Feminizmin psixoanalitik feminizm adlandırılmış bu istiqaməti bizim təfəkkürümüzü emosiya və hərəkətlərimizi formalaşdıran qeyri-şüurunun dinamikasında, şəxsi, şəxslərarası və sosial münasibətlərin xarakterində iz buraxmış gizli psixodinamikada gizlənmişdir. Freydin orqanizmin biologiyasına, onda toplanmış həvəslərə aid etdiklərini neofreydistlər fərdin tarixən təşəkkül tapan mədəniyyətə uyğunlaşması ilə izah edir. Qız uşağına balacalığından kobud, ya da ki, ehtiyatla onun qeyri-mükəmməl olduğu fikrini aşılayırlar ki, bu da qızda müntəzəm olaraq maskulinlik kompleksini inkişaf etdirir.

Sivilizasiyamızın sırf kişi xarakteri ilə bağlı olaraq qadın onun təbiətini doğrudan da qane edəcək sublimasiyaya nail olmaqda çətinlik çəkir, çünki bütün adi peşələr kişilər üçün nəzərdə tutulmuşdur.Bu da qadının qeyri-mükəmməllik hissini dərinləşdirir, çünki təbii olaraq bu peşədə kişilərin əldə etdiyi nəticəyə nail ola bilmir; və belə çıxırki reallıq özünü onun qeyri-mükəmməlliyini bir daha sübut edir.  Həmin amillər kişinin inkişafına tam başqa cür təsir göstərir. Bir tərəfdən, qeyri-mükəmməllik damğası vurulmuş qadın arzularını daha güclü şəkildə sıxışdırıb çıxarır; digər tərəfdən isə kişi onları daha tez sublimasiya edə bilir. Horni yazır:  “Qadınlarda üstün “müvəffəqiyyətdən yan keçmək” motivi öz uğurunu adətən özünün qabiliyyətinə və hətta ağlına yox, xarici amillərə yazmaq vərdişinə əsasən asanlıqla tanınır.”  Uğursuzluğu şəxsiyyətdaxili keyfiyyətlərə “qadın ağlı”na yazmaq vərdişini yada salmamaq da olar – bu bir ənənəyə çevrilmişdir. Məhz özünü uğursuzluğa yönəldən insan belə edir. Müvəffəqiyyətə səmtlənmiş insan isə daha çox real özünəqiyməti ilə seçilir. Horniyə görə, qadın psixologiyasının bir çox xüsusiyyətləri cinslər arasındakı fizioloji fərqlə deyil, cəmiyyətdəki mədəni ənənələr, norma və ideoloji qaydaların yazdığı sosial rollarla bağlıdır. Klassik psixoanalizlə mübahisəyə girərək Karen Horni təsdiq edir ki, kişinin qadını əksiltmək cəhdi qadında həmin tələbatdan qat-qat güclü ifadə olunur; qadının qeyri-mükəmməlliyi barədə ehkam qeyri-şüuri kişi meylindən doğur. Müxtəlif mədəniyyətləri təhlil edərək Horni belə misal gətirir. Həvva özü Adəmin qabırğasından yaranmışdı və üstündə doğuş əzabına düçar olmaq qarğışı vardı,  Adəmin idrak ağacındakı barın dadına baxmaqla yoldan çıxarılması və şərin seksual şirnikləndirmə kimi şərh olunması qadını kişini bədbəxtliyə sürükləyən aludəçi kimi təqdim edir. Horni təsdiq edir ki, “ biri inciklikdən, digəri isə nigarançılıqdan doğan hər iki element qədim dövrlərdən başlayaraq indiyə kimi cinslər arasındakı münasibətə ziyan gətirir.” Qısaca olaraq, bunun üzərində dayanaq. Kişinin qadın qarşısındakı qorxusu seksuallıqda özünə kök salmışdır və kişinin yalnız cəlbedici qadınlardan qorxduğu buna sübutdur və belə qadını nə qədər şiddətlə arzu etsə də, kişi onu itaətdə saxlamağa cəhd göstərir. Yaşlı qadınlarda isə əksinə, hətta gənc qadınlardan qorxduqları və buna görə də, itaətdə saxladıqları mədəniyyətlərdə belə çox böyük hörmətlə yanaşılır. Bəzi ibtidai mədəniyyətlərdə hətta yaşlı qadın qəbilə işlərində həlledici səsə malikdir; Asiya xalqları arasında o hakimiyyətə və hörmətə malikdir. Digər tərəfdən, ibtidai qəbilələrdə qadın həddi-büluğ yaşı dövründə bir çox tabuların əhatəsində olur. Məsələn, Arunta qəbiləsində belə bir inam var ki, qadınlar kişi genitaliyalarına ovsunlu təsir edə bilir. Əgər qadın ot üzərində sehirli sözlər tələffüz edərək sonra onu kişinin üstünə atsa, yaxud onu kişiyə tərəf yönəltsə, kişi xəstələnər. Beləliklə, qadın onun üzərinə ölüm göndərə bilər. Şərqi Afrika qəbilələrinin birində ər və arvad yanaşı yata bilməz, çünki qadının nəfəsi kişini gücdən məhrum edir. Qərbi Afrika qəbilələrində hesab edirlər ki, əgər qadın yuxuda olan kişinin üstündən keçsə, o qaça bilməz; buradan da qayda yaranmışdı – ovdan, müharibədən yaxud balıq ovundan 2-5 gün əvvəl qadınla seksual yaxınlıqdan çəkinmək. Benqaliyada qadına pələng əti yeməyi qadağan edirlər ki, o çox güclü olmasın. Şərqi Afrikada vatavelalar alovun sirrini qadınlardan gizli saxlayır ki, onlar alova sahiblik edə bilməsin. Kaliforniya hindliləri qadını itaətdə saxlamaq üçün xüsusi mərasimlər yerinə yetirir; onları qorxutmaq üçün kişilər şeytan libası geyinir, Məkkədəki ərəblər qadını dini bayramlara yaxın buraxmırlar ki, onlar və hökmdarlar arasında yaxın münasibətləri istisna etsinlər. Buna bənzər adətləri orta əsrlərdə  –  qız kultu ilə yanaşı küpəgirənləri odda yandırmaqla tamamilə seksuallıqdan uzaq olan “təmiz” analığa sadə və seksual cəhətdən cəlbedici qadınların qəddarcasına məhv edilməsində aşkar edirik. Bunun əsasında da bir həyəcan, bir təşviş durur. Axı küpəgirənlər cinlərlə ünsiyyətdə olur. Təhlil prosesində qorxu olduqca aydın şəkildə qarşıya çıxır. Horni deyir ki, əslində bizim gördüyümüz  – “nifrətlə çox incə şəkildə maskalanmış qorxudur. Təkcə təşviş elə bir güclü motivdir ki, libidosu onu qadınla ittifaqa çəkən kişinin bu məqsədə meyildən saxlaya bilsin. Freydin qurduqları bu təşvişi izah etmir”.  Horni ehtimal edir ki, qadın qarşısında kişinin qorxusu daha dərin, daha əhəmiyyətlidir və kişi qarşısındakı qorxudan daha böyük enerji ilə sıxışdırılır. Çox vaxt həmin qorxu öz növbəsində kişinin qadına qarşı münasibətində dərin iz qoyur ki, bununla bağlı ayrı-ayrı dövrlərdə ən müxəlif xalqların həyatından çox sayda misallar məlumdur. Digər tərəfdən hissiyyata toxunan təşviş hər bir kişidə onun ümumilikdə qadına münasibətində xüsusi iz qoyur ki, bu – qadınların kişiyə münasibətində ya heç yoxdur, yada ki, ikinci dərəcəlidir.

 

 

Qaynaq :

  1. Abbaszadə N.D -Gender probleminin psixoloji aspektləri
  2. https://www.verywell.com/karen-horney-biography-2795539
  3. http://muskingum.edu/~psych/psycweb/history/horney.htm
  4. https://allpsych.com/personalitysynopsis/horney

 

Redaktə etdi: Şəfiqə Babayeva

Leave a Reply

59 Comments on "Karen Horni – qadın psixologiyasının banisi"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
pop over to this website
Guest

I simply want to tell you that I am all new to weblog and really liked your web site. Likely I’m going to bookmark your blog . You actually come with superb articles and reviews. Regards for revealing your web page.

metRoclick
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

John Deere Repair Manuals
Guest

I simply must tell you that you have written an excellent and unique article that I really enjoyed reading. I’m fascinated by how well you laid out your material and presented your views. Thank you.

Faytech North AmErica)
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

Emery EPS
Guest

I simply have to reveal to you that I am new to writing a blog and very much cherished your page. Most likely I am going to store your blog post . You certainly have impressive article information. Be Thankful For it for discussing with us your blog post

Pozycjonowanie Stron Internetowych Wroclaw
Guest

certainly like your web site but you have to test the spelling on several of your posts. A number of them are rife with spelling issues and I in finding it very bothersome to tell the truth nevertheless I will surely come again again.

Gorzow Tworzenie Stron
Guest

Thank you for helping out, superb info. “It does not do to dwell on dreams and forget to live.” by J. K. Rowling.

John Deere Technical Manuals
Guest

Thank you for some other magnificent article. The place else could anyone get that kind of info in such a perfect manner of writing? I have a presentation subsequent week, and I am at the look for such information.

KDF
Guest

I dugg some of you post as I cerebrated they were very helpful invaluable

renovation
Guest

Hello.This article was extremely interesting, especially since I was looking for thoughts on this matter last couple of days.

Najwieksze Maszyny Budowlane
Guest

Hello my friend! I wish to say that this post is awesome, great written and include almost all important infos. I’d like to see more posts like this.

Fashion
Guest

I simply couldn’t leave your website before suggesting that I extremely loved the standard information an individual provide on your visitors? Is gonna be back regularly in order to inspect new posts.

5aswiss.com
Guest

Good web site! I truly love how it is easy on my eyes and the data are well written. I’m wondering how I could be notified whenever a new post has been made. I’ve subscribed to your feed which must do the trick! Have a great day!

bestresearchpapers.net
Guest

Thanks a lot for sharing this with all people you actually realize what you are speaking about! Bookmarked. Kindly additionally consult with my website =). We may have a link trade agreement among us!

Wynikow Wyszukiwania
Guest

Simply a smiling visitant here to share the love (:, btw outstanding design and style .

Metallzäune
Guest

I enjoy the efforts you have put in this, appreciate it for all the great articles.

mountain bike hire perth,
Guest

Thanks for the info we were seeking this while we were scanning the internet and your website came up– Many thanks

klejenie rur pp
Guest

You have brought up a very superb details , thanks for the post.

shop
Guest

I am so happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this best doc.

consultarnumero.com
Guest

I am extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Either way keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog like this one nowadays..

columbusgis.com
Guest

hello!,I really like your writing very so much! percentage we keep in touch more about your article on AOL? I require a specialist on this area to solve my problem. May be that is you! Looking forward to see you.

artykuly bhp sklep
Guest

I gotta bookmark this site it seems invaluable very helpful

historicdowntownmocksville.com
Guest

We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your web site offered us with valuable info to work on. You have done a formidable job and our whole community will be grateful to you.

http://gshguide.com
Guest

Hello.This article was really motivating, especially since I was searching for thoughts on this matter last Thursday.

www.crammonduk.com
Guest

I was recommended this web site by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as no one else know such detailed about my problem. You are wonderful! Thanks!

MarketingJobs
Guest

Nice post. I was checking continuously this blog and I’m impressed! Extremely useful information specially the last part 🙂 I care for such information a lot. I was seeking this certain info for a very long time. Thank you and good luck.

MakeupBrushes
Guest

Wonderful work! This is the kind of info that are meant to be shared across the web. Disgrace on the seek engines for no longer positioning this submit higher! Come on over and seek advice from my site . Thanks =)

RealEstateMarketing
Guest

You can certainly see your expertise within the paintings you write. The sector hopes for more passionate writers such as you who aren’t afraid to say how they believe. All the time follow your heart.

ManagementAccounting
Guest

Unquestionably believe that which you stated. Your favorite justification seemed to be on the web the easiest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they just don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and also defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

EducationCommission
Guest

I think this is among the most important info for me. And i am glad reading your article. But should remark on some general things, The web site style is great, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

Buty z Jeansu
Guest

I regard something genuinely special in this internet site.

DermatologistEducation
Guest

Hello There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article. I’ll be sure to bookmark it and come back to read more of your useful info. Thanks for the post. I’ll certainly return.

FinanceCharge
Guest

I’m extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog like this one today..

Topanky Mustang Damske
Guest

Its fantastic as your other content : D, appreciate it for putting up. “What makes something special is not just what you have to gain, but what you feel there is to lose.” by Andre Agassi.

displays
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

kiosks
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

Airport Cars
Guest

I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I¡¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my web site 🙂

Beauty Products
Guest

I simply couldn’t go away your web site prior to suggesting that I extremely loved the usual information an individual supply for your guests? Is going to be again steadily to check up on new posts

villathalassa.com
Guest

I have been absent for some time, but now I remember why I used to love this web site. Thank you, I will try and check back more often. How frequently you update your site?

www.yoghurtplus.com
Guest

I am just writing to make you be aware of of the exceptional encounter our princess found viewing your site. She learned too many pieces, not to mention what it’s like to have a wonderful helping nature to get the others with ease fully understand specified grueling topics. You truly surpassed our expected results. Thank you for rendering such important, safe, informative and as well as unique tips on that topic to Janet.

Agency
Guest

I merely need to tell you that I am new to online blogging and certainly valued your page. Likely I am most likely to store your blog post . You truly have superb article information. Like it for sharing with us your current internet post

Companies
Guest

Gday there, just started to be familiar with your blogging site through The Big G, and found that it is really informational. I’ll appreciate in the event you retain such.

Boty Mustang
Guest

Some truly prize blog posts on this website , saved to bookmarks .

Digital Marketing
Guest

I was just searching for this information for a while. After 6 hours of continuous Googleing, finally I got it in your site. I wonder what is the lack of Google strategy that do not rank this kind of informative websites in top of the list. Usually the top sites are full of garbage.

Home For Sale
Guest

I and my pals have already been checking the excellent thoughts located on your web page while the sudden I got an awful feeling I had not thanked you for those secrets. These people were as a result glad to read through all of them and already have in actuality been tapping into them. We appreciate you getting indeed considerate and for utilizing such great areas millions of individuals are really needing to be informed on. Our own honest regret for not saying thanks to earlier.

Rzymskie Ognie
Guest

What i don’t realize is in truth how you’re no longer actually a lot more neatly-favored than you might be now. You’re very intelligent. You already know thus significantly relating to this topic, produced me individually believe it from numerous varied angles. Its like women and men aren’t involved until it is something to do with Woman gaga! Your individual stuffs excellent. At all times handle it up!

Assurance Health
Guest

You can certainly see your enthusiasm in the paintings you write. The sector hopes for even more passionate writers such as you who aren’t afraid to say how they believe. At all times go after your heart.

www.hellomachinery.com
Guest

Very efficiently written article. It will be useful to anyone who utilizes it, as well as myself. Keep doing what you are doing – can’r wait to read more posts.

Direct Law
Guest

Thank you, I’ve recently been searching for information approximately this subject for ages and yours is the best I have came upon till now. However, what in regards to the conclusion? Are you sure in regards to the source?

Sports Tickets
Guest

Good article and straight to the point. I don’t know if this is truly the best place to ask but do you guys have any ideea where to get some professional writers? Thx 🙂