Cinsiyyət rolları insan mədəniyyətinin məhsuludur

54

“Gender” ifadəsini, ilk dəfə olaraq, feminizmi təbliğ edən amerikalı qadınlar istifadə etmişlər. Gender onu bildirirdi ki, xüsusi qrup olaraq qadınların öyrənilməsinə son qoyulur və əvəzinə cinslərin qarşılıqlı şəkildə bütün bioloji, psixoloji və sosial xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq  tədqiqi başlanır. “Gender” sözünün yaranması əsasən, müasir cəmiyyətin fəlsəfi tənqidi ilə bağlı idi; tənqid olunan sahə isə qadınların hüquqlarının pozulması idi. İlk dəfə olaraq antropoloq Qeyl Rubin bu sözü öz “ Qadınlar mübadiləsi: cinsin “siyasi iqtisadiyyatı” üzrə qeydlər” əsərində istifadə edərək, ona belə tərif vermişdir: “Gender – bioloji cinsi ictimai fəaliyyət sahəsi kimi idarə edən razılaşmalar kompleksidir”.

İctimai cins, ictimailəşmə prosesi və fərdin yaşadığı cəmiyyət içərisində əldə etdiyi cinsiyyətdir . Bu anlayış ilk dəfə 1972-ci ildə istifadə edilmişdir.. Gender qadın və kişinin, cəmiyyətdə boynuna götürdükləri rolların çox vaxt mədəniyyət tərəfindən təyin olunduğunu izah edir və bu səbəblə də dəyişə bilən olduğunu söyləyir. İctimai cinsiyyət rolları, cəmiyyətlərin sosial, iqtisadi və mədəni quruluşundan təsirləndiyi üçün buna uyğun mexanizmlər də çıxarır. Bu mexanizmlər də cəmiyyətin şərtlərinə görə zamanla dəyişiklik göstərir.

Gender rolların mədəni ölçüsü çox geniş yelpik içində formalaşır. Bu genişlik içində müəyyən başlı əsas istiqamətlər formalaşsa da, mədəni vəzifə paylanma imkanlarının az qala bütünü bir yerdə və müəyyən bir zamanda tətbiq sahəsi tapmışdır.

Bu günə qədər hər mədəniyyətdə bir cinsiyyət rolu var olmuşdur. Bu rolların hər biri tarixi olaraq ortaya çıxmış və davamlı dəyişməyə məruz qalmışdır.

Gender anlayışı “gender tədqiqatları” , qərbdə qadın hərəkatının inkişafı, qadınların öz hüquqları uğrunda mübarizəsi olan feminizmin hesabına yarandı. Lakin gender və feminizm – heç də bərabərhüquqlu anlayışlar deyil.

Feminizm (ing. feminism) sözü latın sözü femina (qadın) əsasında yaradılıb və ilk dəfə olaraq XIX əsrin sonunda istifadə olunmağa başlanıb. Hal-hazırda onun müxtəlif tərifləri var. Bəzən qadınların azadlıq uğrunda hərəkatının əsasında duran cinslərin bərabərliyi kimi başa düşülür.

Gender- mürəkkəb sosiomədəni konstruksiyadır. Kişi və qadının cəmiyyət tərəfindən yaradılmış rollarında, davranışında mental və emosional xüsusiyyətlərindəki fərqdir. Cins – insanların o anatomik-bioloji xüsusiyyətlərini bildirir ki, onun əsasında insan kişi və qadın kimi fərqlənir. Gender  –  sosial cins olaraq cinsi fərqlərin bioloji deyil, sosial xarakterini nəzərə çarpdırır. Sosial cins sosial praktikada yaradılır. Cəmiyyətdə müəyyən cinsi rolların yerinə yetirilməsi ilə – həmin cəmiyyətdə nəyin kişiyə , nəyin isə qadına aid edildiyi – əxlaq norması sistemi meydana gəlir. Gender qadını fizioloji xüsusiyyətlərinə görə müəyyən olunan bioloji varlıq və “təbii” xüusiyyətlərə malik olan bir şəxs kimi deyil, xüsusi statusu, sosial marağı və tələbatı olan bir insan kimi nəzərdən keçirir.

Cinsin bioloji və sosial anlayışının fərqləndirilmə zəruriyyəti haqqında idealar ilk dəfə olaraq Marqaret Midin “Üç primitiv cəmiyyətdə mövcud olan cins və temperament” adlı elmi işdə öz əksini tapmışdır. O qeyd edir ki, gender bioloji olaraq yox, sosial olaraq, mədəniyyətin vasitəsilə müəyyən edilir, mədəniyyətcə və tarixən nisbidir. Əvvəlcə bu anlayış feminist nəzəriyyəsi tərəfindən qəbul edilmiş sonralar isə elmi tədqiqatlarda belə cins və gender anlayışının bir –birindən ayrılması həyata keçirilmişdir.

Tarixən “cins “ və “gender” anlayışlarını fərqləndirmək cəhdi ilk dəfə olaraq 1968-ci ildə psixoloq Robert Stoller tərəfindən göstərilir. Kaliforniya universitetində o, transseksualları tədqiq edərək belə qənaətə gəlir ki, transseksuallıq üzərində cərrahiyyə əməliyyatını aparıb onun gender uyğunluğuna nisbətən onun cinsini dəyişmək daha asandır.

Gender anlayışının elmə daxil edilməsinin bir sıra səbəbləri mövcuddur. Bu səbəblər bunlardan  ibarətdir: Təhlili bioloji səviyyədən sosial səviyyəyə endirmək; cins anlayışının sinif və irq kimi əsas kateqoriyalara aid olmasını sübut etmək.

Gender anlayışı əksər hallarda sosial cins deməkdir. Bu anlayış kişi və qadın cinslərinin müxtəlifcəmiyyətdə davranış normalarının məcmusu deməkdir.

Bəzi alimlər “gender” terminini qəbul etmir. Əvəzinə “ qadın tədqiqatları” ifadəsini işlədirlər. İngilis sözü olan “gender” cinsi bildirir. Humanitar mənada istifadə edilən bu söz “ sosial cinsi” bioloji cinsdən fərqləndirmək vəzifəsini daşıyır. Bioloji cins bütün sənəd və anketlərdə “sex” kimi qeyd olunur. “ Sex” sözü istifadə olunarkən (azərbaycanca “cins” ) insanın bioloji tərəfi, yəni onun cinsi mənsubiyyəti nəzərdə tutulur.

Analitik termin mənasında “gender” sözünü elmi ədəbiyyatda ilk dəfə 1961-ci ildə amerikalı tarixçi Coan V.Skott öz  “Gender: tarixi təhlilin əhəmiyyətli vahidi” məqaləsində istifadə etdi. Burada deyilir: “Gender –  …cinslərin fərqlərinə əsaslanan sosial münasibətlərin elementi, hakimiyyət münasibətlərini birləşdirən əsas yoldur”

“Gender” terminin tədqiqatlarda istifadəsinin əsas məqsədi- “cins insan mədəniyyətinin məhsuludur” fikrini təsdiqləmək və ondan bəhrələnməkdir.

Tarixdə gender tədqiqatları qadınların tarixdə qoyduqları izin aşkarlanması, tarixi hadisələrə onların, həmin hadisələrin isə onların həyatına etdiyi təsirin müəyyən olmasını nəzərdə tutur. Hal-hazırda gender tədqiqatlarıın mərkəzində qadın və kişilər arasındakı fərqlər , onların xüsusiyyətləri, əsas keyfiyyətləri haqqındakı təsəvvürlər durur. Bu məlumatlar maskulinik (kişilik) və feminilik (qadınlıq) adları altında öyrənilir.

 

Qaynaq:

1.Gender elminə giriş. 1-ci cild Bakı 2005

Gender elminə giriş 2-ci cild Bakı 2005

Məmmədova F- Azərbaycan tarixində gender aspekti

 

Redaktə etdi: Şəfiqə Babayeva

Leave a Reply

54 Comments on "Cinsiyyət rolları insan mədəniyyətinin məhsuludur"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
Asaf Ganbarov
Member

Gender kimi önəmli mövzuya toxunan bu məqalə üçün müəllifə təşəkkür edirəm. Gender və ya sosial cinsiyyət anlayışı gözəl izah olunub, amma başlıqda mövzunun məzmununa uyğunsuzluq olduğunu düşünürəm. Məqalədə də ifadə olunduğu kimi, sosial olaraq inşa edilən şey cəmiyyətdə cinsiyyət rollarıdır (gender), cins deyil. Cünki, cins bioloji bir kategoriyadır və insanın kişi və ya qadın olması (bioloji cəhətdən) cəmiyyət tərəfindən təyin olunmur. Amma məqalədə də ifadə olunduğu kimi, qadın və ya kişinin rolları, statusu, vəzifələri cəmiyyət və mədəniyyət tərəfindən müəyyənləşdirilir. Buna görə də, “Cins mədəniyyətin məhsuludur..” yerinə Gender və ya “Cinsiyyət rolları” ifadəsi işlənməlidir. Hörmətlə.

This Site
Guest

I just want to say I am just newbie to blogging and absolutely liked this web page. More than likely I’m planning to bookmark your blog post . You amazingly have exceptional articles. Thank you for sharing your web-site.

$metrocLick
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

*Emery EPS
Guest

I really need to share it with you that I am new to wordpress blogging and utterly admired your webpage. Most likely I am probably to remember your blog post . You seriously have fabulous article blog posts. Delight In it for sharing with us your site write-up

)FayteCh North America
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

Projektowanie Stron WWW Szczecin
Guest

Excellent read, I just passed this onto a colleague who was doing some research on that. And he just bought me lunch as I found it for him smile Therefore let me rephrase that: Thank you for lunch! “We have two ears and one mouth so that we can listen twice as much as we speak.” by Epictetus.

Tractor Workshop Manuals
Guest

The post is absolutely fantastic! Lots of great information and inspiration, both of which we all need! Also like to admire the time and effort you put into your site and detailed info you offer! I will bookmark your website!

Tworzenie Stron WWW Gorzow Wlkp
Guest

You have noted very interesting points! ps decent site.

Zwrot Podatku z Niemiec
Guest

I have recently started a website, the information you offer on this web site has helped me greatly. Thanks for all of your time & work.

Kindergeld 2018 Zmiany
Guest

I genuinely enjoy looking at on this web site , it holds wonderful content . “Heavier-than-air flying machines are impossible.” by Lord Kelvin.

stock market report
Guest

You made various fine points there. I did a search on the subject and found nearly all persons will consent with your blog.

home improvement stores
Guest

I’m really impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it’s rare to see a great blog like this one these days..

John Deere Diagnostic and Test Manuals
Guest

To have a look at was at regular a couple of, a the mother consideration which should genuinely undergo Native english speakers known as, like a result your lady allow me to undergo while using type in mentor Ye in Vibrant Development in Beijing. About the style As i did begin to find out in regards to the refreshing new Practice Native english speakers and in many cases dealt with that sentence structure made for to start with.

Maszyny Rolnicze Uzywane Malopolska
Guest

Hi my family member! I want to say that this article is amazing, nice written and include almost all vital infos. I’d like to look extra posts like this.

5aswiss.com
Guest

I’m not sure where you’re getting your information, but good topic. I needs to spend some time learning more or understanding more. Thanks for great info I was looking for this information for my mission.

bestresearchpapers.net
Guest

You could certainly see your skills in the work you write. The arena hopes for even more passionate writers such as you who aren’t afraid to mention how they believe. All the time follow your heart.

sale car
Guest

Hi my friend! I wish to say that this post is amazing, great written and include almost all vital infos. I would like to look more posts like this .

Pozycjonowanie Sklepu
Guest

I believe this website holds some real good information for everyone. “To be able to be caught up into the world of thought — that is being educated.” by Edith Hamilton.

Home Improvement
Guest

I just couldn’t leave your site prior to suggesting that I extremely enjoyed the standard information a person supply in your guests? Is going to be again steadily in order to check out new posts.

Metallzaun
Guest

Hi my loved one! I wish to say that this post is amazing, great written and include almost all vital infos. I would like to see more posts like this.

www.chanelpascher.com
Guest

I do not even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

zgrzewarka do rur leroy merlin
Guest

What i do not realize is actually how you’re now not really much more neatly-liked than you might be now. You are very intelligent. You know thus significantly in the case of this subject, made me personally believe it from a lot of various angles. Its like men and women don’t seem to be interested unless it’s something to do with Girl gaga! Your personal stuffs excellent. All the time take care of it up!

www.columbusgis.com
Guest

Very well written post. It will be useful to anyone who employess it, as well as myself. Keep up the good work – for sure i will check out more posts.

http://consultarnumero.com
Guest
I must show thanks to this writer just for rescuing me from this problem. After exploring through the online world and obtaining ways that were not helpful, I figured my life was done. Being alive devoid of the approaches to the difficulties you have solved all through your guide is a critical case, as well as ones that would have in a negative way affected my career if I hadn’t noticed your blog post. Your own talents and kindness in touching a lot of things was priceless. I am not sure what I would’ve done if I hadn’t come upon… Read more »
http://www.crammonduk.com
Guest

I’m not sure where you are getting your info, but great topic. I needs to spend some time learning much more or understanding more. Thanks for magnificent info I was looking for this info for my mission.

http://healthexpo2015.net
Guest

I precisely wished to thank you very much once more. I do not know the things I would’ve handled in the absence of those suggestions provided by you directly on that area of interest. It was actually a very scary dilemma in my opinion, nevertheless being able to see the very skilled approach you treated that took me to leap over happiness. Extremely happier for this guidance and then pray you find out what a great job your are getting into educating other individuals using your web site. Most probably you haven’t encountered any of us.

News
Guest

Thanks for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such wonderful info being shared freely out there.

rekawice robocze ze skory
Guest

I think this internet site holds some rattling good info for everyone. “A man’s dreams are an index to his greatness.” by Zadok Rabinwitz.

MakeupBrushes
Guest
hey there and thank you for your information – I’ve certainly picked up something new from right here. I did however expertise a few technical points using this website, since I experienced to reload the site a lot of times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your web host is OK? Not that I’m complaining, but slow loading instances times will very frequently affect your placement in google and could damage your quality score if ads and marketing with Adwords. Anyway I am adding this RSS to my e-mail and can look… Read more »
HomeValues
Guest

Thanks so much for providing individuals with a very terrific opportunity to check tips from this website. It’s usually very nice and also stuffed with a good time for me and my office fellow workers to search your site really thrice in 7 days to find out the latest items you will have. And of course, I am at all times happy with the mind-boggling creative concepts served by you. Selected 4 areas in this post are ultimately the most suitable we have had.

Buty Jeansowe Ccc
Guest

What i do not realize is in reality how you’re not actually much more neatly-favored than you might be now. You’re so intelligent. You understand thus considerably with regards to this topic, made me in my opinion imagine it from numerous numerous angles. Its like women and men don’t seem to be fascinated unless it’s something to do with Woman gaga! Your personal stuffs outstanding. Always care for it up!

kiosk
Guest

Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

Lanqier Buty
Guest

Great write-up, I’m normal visitor of one’s website, maintain up the nice operate, and It’s going to be a regular visitor for a lengthy time.

Mustang Cizmy
Guest

Good day very cool site!! Guy .. Beautiful .. Superb .. I will bookmark your site and take the feeds also…I’m glad to search out so many helpful info right here in the put up, we’d like work out more strategies on this regard, thanks for sharing.

signage
Guest

MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

villathalassa.com
Guest

I must voice my love for your kindness giving support to folks that really need guidance on your situation. Your very own dedication to getting the message all-around appeared to be especially practical and have frequently permitted professionals just like me to get to their objectives. Your warm and helpful tips and hints implies a great deal a person like me and somewhat more to my colleagues. Thank you; from everyone of us.

Mustang Boty
Guest

Keep up the wonderful piece of work, I read few blog posts on this web site and I believe that your web site is very interesting and contains lots of great information.

Secondary Education
Guest

Wow! This can be one particular of the most helpful blogs We have ever arrive across on this subject. Basically Magnificent. I’m also a specialist in this topic therefore I can understand your hard work.

Fashion
Guest

Dead composed subject matter, appreciate it for information .

Petardy Allegro
Guest

I really like your writing style, wonderful information, appreciate it for putting up :D. “He wrapped himself in quotations- as a beggar would enfold himself in the purple of Emperors.” by Rudyard Kipling.

Woman Fashion
Guest

Very good written article. It will be useful to anybody who employess it, as well as yours truly :). Keep up the good work – can’r wait to read more posts.

Energy Health
Guest

It’s perfect time to make some plans for the future and it’s time to be happy. I’ve read this post and if I could I wish to suggest you few interesting things or advice. Perhaps you could write next articles referring to this article. I desire to read even more things about it!

Ice Skate Guards
Guest

Simply wish to say your article is as amazing. The clearness in your post is simply cool and i could assume you are an expert on this subject. Fine with your permission let me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please continue the gratifying work.

Automotive Lift
Guest

Whats Happening i’m new to this, I stumbled upon this I’ve found It positively useful and it has helped me out loads. I’m hoping to contribute & assist different users like its aided me. Good job.

Business
Guest

What i don’t realize is in truth how you are no longer really much more smartly-appreciated than you might be right now. You’re very intelligent. You realize therefore significantly when it comes to this topic, produced me personally believe it from a lot of various angles. Its like men and women are not involved unless it is one thing to accomplish with Lady gaga! Your own stuffs great. At all times handle it up!

Jak Wyprać Dywan Ręcznie
Guest

I gotta favorite this website it seems very useful very helpful

Women
Guest

You could certainly see your skills in the paintings you write. The sector hopes for more passionate writers such as you who are not afraid to mention how they believe. Always go after your heart. “Experience is a good school, but the fees are high.” by Heinrich Heine.

Hotel Gorzów
Guest

Thank you for helping out, excellent information. “Hope is the denial of reality.” by Margaret Weis.

Pralnia Dywanów
Guest

Very interesting info !Perfect just what I was looking for! “It is our choices…that show what we truly are, far more than our abilities.” by J. K. Rowling.

Gorzów Wielkopolski Noclegi
Guest

You have observed very interesting points ! ps nice site. “High school is closer to the core of the American experience than anything else I can think of.” by Kurt Vonnegut, Jr..