Xarici aksent sindromu

75

2016-ci ilin oktyabr ayında bir futbol matçında başından aldığı zərbədən sonra komaya girən 16 yaşındakı Reuben Nsemoh’un komadan çıxdıqdan sonra “axıcı bir şəkildə ispan dilində danışmağa başlaması” bir çox xəbər kanalında şok edici bir hadisə olaraq təqdim edildi.

Lakin Reubenin başına gələn bu hadisə nə ilk, nə də son idi. Buna bənzər hadisələrə rast gəlmə halları 1907-ci ilə qədər gedib çıxsa da, rəsmi qeydə alınan ilk hal 1941-ci ildə norveçli bir qadının başına gəldi. Bu qadın Almaniya Norveçi bombalayarkən başına düşən dəmir parçasına görə travma aldı. O özünə gələn zaman artıq alman dilində danışırdı! 2013-ci ildə ABŞ-ın Şimali Karolina əyalətində bir donanma əsgəri huşunu itirmiş halda tapıldı. O oyandığı zaman isveç dilində danışırdı! Avstraliyada bir avtobus sürücüsü ciddi bir yol qəzası keçirdikdən sonra çənəsi və onurğası qırıldı. O, oyandığı zaman ingiliscə danışırdı, amma bir fransız ləhcəsi(aksenti) ilə! 2016-cı ilin əvvəllərində teksaslı bir qadın çənəsindən əməliyyat edildi. Həkimlər əməliyyat zamanı bir əks-təsirin qarşısını almağı bacarsalar da, qadın , oyandığı zaman ingilis ləhcəsi (aksenti) ilə ingiliscə danışmağa başladı!
Bəs bu insanlara travma ucbatından “bilmədikləri”  bir dilmi yüklənirdi? Necə oldu ki, 16 yaşlı Reuben Nsemoh başından aldığı travma sonrası ispan dilində danışmağa başladı?

Yuxarıdakı  paraqraflarda işarələdiyimiz  sözlər açar sözlərdir. Xəbər mənbələrinin inadkarlıqla səhv şəkildə çatdırdıqları nöqtə də budur. Məsələn, Reuben Nsemoh; sanki gənc başından travma alıb, komaya girib çıxdıqdan sonra ispan dilini yoxdan öyrənmiş kimi çatdırırlar (qələmə verirlər). Lazımi vurğuları doğru bir şəkildə etmirlər. Bu da, ictimaiyyət arasında ciddi fikir qarışıqlığı yaradır.

Halbuki bu günə qədər görülən hər bu cür halda xəstələrin danışmağa başladıqları dillər və ya aksentlər, ya hal-hazırda bildikləri dillərdir, ya da tanış olduqları ləhcələr. Onlardan heç biri birdən-birə yeni bir dil danışmağa başlamamışdı. Belə bir şeyin baş verməsini gözləmək onsuzda məntiqdən kənar olardı; çünki biliyin yoxdan var olub beynə işləməsi kimi bir şey yoxdur, ola bilməz. Buna görə də, bu hallarda ya əvvəlcədən bilmək, ya da müəyyən bir biliyə malik olmaq vacibdir. Məsələn, Reuben qəzadan öncəsini danışır:

“Dostlarım mənlə həmişə ispan dilində danışdılar və mənə öyrədərdilər”.

Üstəlik, bu mövzudakı xəbərlərə xarici mənbələrdən belə baxsanız, şəxsin ispan dilində axıcı danışmağı haqqında bir dəlil göstərilmədiyini görə bilərsiniz. Biz insanların yalançı olduğunu iddia etmirik; əlbəttə ki,  ispan dili gözlənilməz şəkildə inkişaf etmiş ola bilər; lakin belə bir iddia ortaya atıldıqda bilmədiyini iddia etdiyi bir dildə dəqiqələrcə danışdığı bir qeydi görməyi gözləyirik. Ancaq təqdim edilən videolarda Ruben ispan dilində yalnız 4-5 söz danışırdı.

Bəs bu vəziyyətlərdə baş verən nədir?

Bu həddindən artıq nadir görülən, (ilki 1907-ci ildə olmaqla, 1941-2009-ci illər arasında 62 adamda görülüb.) amma yenə də əlimizdə diqqətə layiq miqdarda görülən bu hadisənin adı xarici aksent/ dil sindromudur. Hal-hazırda tam olaraq həll edilə bilməmiş olsa da, travma sonrasında beyində baş verən dəyişikliklər səbəbindən bir adamın ana dili və aksenti, başqa bir ana dil və ya aksenti əvvəlkinə nisbətən daha rahat istifadə etməsiylə xarakterizə edilən bir sindrom.
Əlimizdəki ən ehtimal olunan izahlardan biri budur: Bizim beyinimiz olduqca mürəkkəb bir iş sisteminə sahibdir və sürətli işləmək üçün bəzi “öncəlikləri” (önyarğıları) vardır.

.

Əlbəttə, bu öncəlik dil baxımından ana dilimizə aiddir. Məsələn, ikinci bir dili öyrənməyə başladığınız zaman, özünüzlə işləyərkən danışmağa çalışdığınızda, başqası ilə çalışdığınızdan daha yaxşı bildiyinizi hiss etmisiniz . Çünki stress altında, beyniniz avtomatik olaraq, özünüzü tamamilə rahat hiss etdiyiniz ana dilinə yönəlir. Bu məntiqlidir, çünki sonradan öyrənilmiş və şəxsi güvəndə hiss etdirməyən dili  “çətin şərait”də istifadə etməyə çalışmaq əlavə bir yükdür. Bunun başqa bir cəhəti  bir çoxlarının əslində ətrafa göstərməyi bacardıqlarına nəzərən bir dili çox daha yaxşı bildiyini düşünmələridir. Ancaq bu məlumatları “nümayiş etdirməyə” gəldikdə, onlar çətinlik çəkirlər; çünki beynin müvafiq bölgələri stress altında bu axıcılığın önünə keçirlər. Bu, çox güman ki, beyin siqnallarının bir-birinə öncəlikli olmasına görədir.
Ancaq beyin travması və koma kimi çox ciddi hallarda beynin siqnal axınında ləngimələr ola bilər. Bu halda, hal-hazırda bildiyiniz və ya öyrənməyə başladığınız ikinci bir dil sizə  bir anda normalda olduğundan daha axıcı  gələ bilər. Eynilə, hal-hazırda eşitdiyiniz bir aksent sizə daha çox tanış və təbii gələ bilər. Çünki beynin daxili mexanizmində problemlər yaşanır və beyin normal edəcəyi kimi “öncəliklərini” saxlaya bilmir.
Nsemohun vəziyyəti bir az daha spesifik ola bilər, çünki “onun iddiasına görə” qəzadan əvvəl ispan dilini çox az bilirdi, qəzadan sonra isə axıcı danışa bildi. Bu iddianın nə qədər doğru olduğunu bilmək üçün  bir yol yoxdur, lakin mütəxəssislər belə travmalardan sonra fərqli dil və ya aksentin eşidilməsinin beynin o bilgini “bir süngər kimi əmərək mənimsəməyinin” qarşısını aça biləcəyi düşünülür . Başqa sözlə, beyin travma sonrası normal işinə birdən birə davam edə bilmədiyi üçün “lazımsız” məlumatları “süzmədən” öyrənir. Ancaq şəxsin beyni normal funksiyasına qayıtdıqda məlumatlar yenidən süzülməyə başlayır. Həqiqətən, Reubenin ispan dili qəzadan sonra bir həftə içində sürətlə pisləşməyə, ingilis dili isə normallaşmağa başladı. Bu da, bu cür halların dilin beyinin nəzarətində olması ilə əlaqəli olduğunu təsdiqləyir. Dr. Karen Croot deyir:
“Bu vəziyyət bir növ motor nəzarət pozğunluğudur. Danışmaq – etdiyimiz ən kompleks işlərdən biridir və beynin bir çox bölgəsi, danışmaqla əlaqədar prosesləri nəzarət etmək prosesinə qoşulur. Əgər bu bölgələrdən bir və ya bir neçəsi zədələnərsə, danışmaqla əlaqədar zamanlama, melodika və gərginlikdə dəyişikliklər baş verə bilər. ”
Nəhayət, bu mövzuda mövcud olan az sayda insanlar üzərində aparılan araşdırmalar beynin serebellum (beyincik) adlanan bölgəsinin bu halla bağlı olduğunu göstərir. Bu çox məntiqlidir, çünki beyincik beynimizdə motor funksiya cavablarının bədənə göndərilməsinə, yerinə yetirilməsinə cavabdeh olan beyin bölgəsidir (əlbəttə, bir çox başqa vəzifələri də var). Buna görə də o beyin və bədən arasında “nəzarət körpüsü” kimi çıxış edir. Travma və ya beyni zədələyəcək başqa hadisələr bu bölgəyə təsir edərsə, belə problemlərin dil və danışma prosesində də baş verəcəyi gözlənilir.
Təəssüf ki, bu cür hallarda xəstənin sözündən başqa etibar edəcəyimiz bir mənbə yoxdur. Bir şəxs qəzadan əvvəl bir dili bilmədiyini iddia edirsə və ya bu dil haqqında təməl biliyi olmadığını deyirsə, bunu etibarlı şəkildə sübut etmək olduqca çətindir. Bunun təhlili çətinləşdirməyinə baxmayaraq, bizim əsas nevroloji  bilgimiz bu halın təqdim olunduğunu kimi “sirli” olmadığı; lakin əlbəttə ki, hər nadir xəstəlik kimi olduqca maraqlı və beynin iş prinsipləriylə əlaqədar məlumatlar vermə potensialı olan vəziyyətlərdən biri olduğunu söyləyə bilərik

 

 

 

Mənbə:
http://evrimagaci.org/photo/tr/yabanci-aksan-dil-sendromu-travma-geciren-insanlar-nasil-yeni-bir-dil-konusmaya-baslar-

 

 

Redaktə etdi: Şəfiqə Babayeva

75 ŞƏRH

  1. I just want to tell you that I’m very new to blogging and actually savored your web blog. Almost certainly I’m likely to bookmark your site . You really have perfect articles. Regards for revealing your web site.

  2. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  3. I simply want to tell you that I am new to putting up a blog and pretty much admired your report. Very likely I am probably to bookmark your blog post . You undoubtedly have memorable article blog posts. Be Thankful For it for expressing with us your current blog webpage

  4. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  5. I got what you mean , thankyou for posting .Woh I am glad to find this website through google. “Don’t be afraid of opposition. Remember, a kite rises against not with the wind.” by Hamilton Mabie.

  6. Good write-up, I’m regular visitor of one’s blog, maintain up the nice operate, and It is going to be a regular visitor for a lengthy time.

  7. What i don’t realize is in fact how you are not actually a lot more smartly-favored than you may be right now. You are so intelligent. You know therefore considerably relating to this matter, produced me individually imagine it from a lot of various angles. Its like men and women aren’t interested until it’s one thing to do with Woman gaga! Your own stuffs excellent. At all times maintain it up!

  8. Very interesting topic , regards for putting up. “Challenge is a dragon with a gift in its mouthTame the dragon and the gift is yours.” by Noela Evans.

  9. I carry on listening to the news update talk about getting boundless online grant applications so I have been looking around for the finest site to get one. Could you tell me please, where could i find some?

  10. hi!,I really like your writing so much! percentage we communicate extra about your post on AOL? I need a specialist on this space to solve my problem. May be that is you! Looking ahead to see you.

  11. Good – I should certainly pronounce, impressed with your web site. I had no trouble navigating through all tabs and related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task.

  12. Thanks a bunch for sharing this with all of us you really recognize what you are talking about! Bookmarked. Please additionally talk over with my site =). We can have a hyperlink trade arrangement among us!

  13. Great – I should certainly pronounce, impressed with your website. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related info ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it at all. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Nice task.

  14. Hello there, just became alert to your blog through Google, and found that it’s really informative. I’m going to watch out for brussels. I’ll be grateful if you continue this in future. A lot of people will be benefited from your writing. Cheers!

  15. Someone essentially assist to make severely articles I might state. That is the very first time I frequented your web page and to this point? I amazed with the research you made to make this actual publish extraordinary. Great job!

  16. You could certainly see your enthusiasm in the paintings you write. The world hopes for more passionate writers such as you who aren’t afraid to say how they believe. All the time follow your heart. “Billy Almon has all of his inlaw and outlaws here this afternoon.” by Jerry Coleman.

  17. Thank you, I’ve just been searching for info about this topic for a while and yours is the greatest I’ve came upon till now. But, what concerning the bottom line? Are you certain about the source?

  18. Whats Happening i’m new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It absolutely useful and it has helped me out loads. I hope to contribute & aid other customers like its aided me. Great job.

  19. You really make it appear really easy along with your presentation but I find this matter to be really something that I think I’d never understand. It kind of feels too complicated and very huge for me. I’m taking a look forward to your subsequent post, I will attempt to get the hang of it!

  20. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  21. It’s in reality a great and helpful piece of information. I am satisfied that you shared this useful information with us. Please stay us informed like this. Thanks for sharing.

  22. F*ckin’ amazing things here. I am very satisfied to see your post. Thank you a lot and i am having a look forward to contact you. Will you kindly drop me a mail?

  23. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such fantastic info being shared freely out there.

  24. wonderful put up, very informative. I ponder why the opposite experts of this sector don’t understand this. You should continue your writing. I’m sure, you have a huge readers’ base already!

  25. I really enjoy reading through on this internet site , it holds fantastic articles . “We find comfort among those who agree with us–growth among those who don’t.” by Frank A. Clark.

  26. I do agree with all the ideas you’ve presented for your post. They’re very convincing and will certainly work. Still, the posts are very short for starters. May you please prolong them a little from subsequent time? Thanks for the post.

  27. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  28. We’re a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your website offered us with valuable information to work on. You’ve done an impressive job and our whole community will be grateful to you.

  29. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  30. Thank you for any other informative site. The place else could I am getting that type of info written in such an ideal approach? I have a challenge that I am simply now running on, and I have been on the look out for such info.

  31. Thank you for another magnificent post. Where else may just anyone get that type of info in such a perfect manner of writing? I have a presentation next week, and I am at the look for such info.

  32. Hiya very cool website!! Man .. Beautiful .. Superb .. I will bookmark your website and take the feeds also…I am satisfied to find numerous useful information here within the publish, we need develop more strategies in this regard, thank you for sharing.

  33. Hey very cool web site!! Man .. Excellent .. Amazing .. I will bookmark your website and take the feeds additionally¡KI’m happy to search out numerous useful information here within the post, we want work out more strategies in this regard, thanks for sharing. . . . . .

  34. It is actually a nice and helpful piece of info. I am glad that you just shared this helpful info with us. Please keep us up to date like this. Thank you for sharing.

  35. hello there and thank you for your info – I’ve definitely picked up something new from right here. I did however expertise several technical issues using this website, as I experienced to reload the web site lots of times previous to I could get it to load properly. I had been wondering if your web host is OK? Not that I am complaining, but sluggish loading instances times will often affect your placement in google and can damage your high quality score if ads and marketing with Adwords. Anyway I’m adding this RSS to my email and can look out for a lot more of your respective interesting content. Ensure that you update this again very soon..

  36. I am not sure where you are getting your info, but great topic. I needs to spend some time learning more or understanding more. Thanks for excellent info I was looking for this info for my mission.

  37. What i don’t understood is in truth how you’re now not actually a lot more neatly-appreciated than you might be right now. You’re very intelligent. You realize therefore significantly when it comes to this matter, made me personally believe it from a lot of various angles. Its like men and women don’t seem to be involved except it is one thing to do with Lady gaga! Your own stuffs excellent. At all times deal with it up!

  38. I like the valuable information you provide in your articles. I will bookmark your blog and check again here frequently. I am quite sure I’ll learn a lot of new stuff right here! Best of luck for the next!

  39. Hey There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article. I’ll be sure to bookmark it and return to read more of your useful info. Thanks for the post. I will definitely return.

  40. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more clear from this post. I am very glad to see such wonderful information being shared freely out there.

  41. Thank you, I’ve recently been searching for info about this topic for a while and yours is the best I have discovered till now. However, what in regards to the conclusion? Are you positive about the supply?

  42. Hi, Neat post. There is a problem with your website in internet explorer, may check this¡K IE still is the market leader and a big portion of folks will pass over your magnificent writing due to this problem.

  43. obviously like your web site but you need to take a look at the spelling on several of your posts. Many of them are rife with spelling issues and I find it very troublesome to inform the reality on the other hand I’ll surely come back again.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin