Gündəlik həyatda mifologiya

92

Tibb sahəsində mifologiya

Yunan və Latın mənbələrinə əsaslanan elmi terminologiyanın inkişafı qərbdə sənaye çevrilişinin və buna bağlı informasiya istehsalının artdığı dövrə təsadüf edir. Tibb sahəsində böyük inkişaflar baş verirdi, hər gün yeni diaqnoz və müalicə prinsipləri yaranırdı. Mikroskop və antibiotiklərin tapılması bir çevriliş xarakteri daşıyırdı. Bütün bu inkişaflar Amerika və Avropa kimi qərb cəmiyyətlərində baş verirdi. Təbii ki, elmi də onlar idarə edəcəkdilər. Onlar öz mədəniyyətlərinin kökünün yunan mədəniyyətinə əsaslandığını hesab etdiklərinə görə, o mədəniyyətdən diqqətlə seçdikləri adları illər ərzində düzəldərək günümüzə qədər çatdırmışlar.
Məsələn, tibb elmlərində bütün sahələrin simvollarında ilan fiquru var. Əgər bunu araşdırsaq, qarşımıza Asklepios (Asclepius) inancı çıxar. Ilan və əsa yunan mifologiyasında tibb tanrısı olan Asklepiosun simvoludur. Asklepios Apollonun (Apollo) oğludur. Təbiblik sənətini təbiətlə iç-içə yaşayan Sontordan ( Centaur-at adam) öyrənmişdir. At adam ona sənətin bütün incəliklərini öyrətmiş, şəfalı otları və suları göstərmişdir. Heykəllərində ilanlı əsa Asklepiosun bir əlində, şəfalı dərmanın olduğu müqəddəs tas isə o biri əlindədir. Uzun müddətdir ki, ilanın zəhəri şəfalı hesab edildiyindən simvola çevrilmişdir. Məbədlərə şəfa məqsədilə gələn xəstələrin bəziləri zəhəri alınmış bir ilan tərəfindən dişlənilirdi. Inanca görə, ilanın yaladığı yara sağalırdı. Asklepiosa görə, həkim ilan kimi səssiz olmalı, heç kimin sirrini başqasına deməməli, səbr və səssizliklə işini görməlidir. Ilan mövsümi olaraq dərisini dəyişdirdiyi üçün ölümsüz hesab olunur. Çünki, sonsuz şəkildə yenilənir. Bir çox mifologiyalarda həyat ağacını qoruyan ilanın, eyni zamanda, bu ağacdan yediyi qeyd olunur. Beləliklə, ilan həm həyatı, həm də ölümüm simvolizə edir. Yunan mifologiyasından başqa Gilqamışla (Gilgamesh) bağlı bir mif də vardır. Gilqamış ölümsüzlük bitkisini axtarır ama tapan kimi otu bir ilan ondan oğurlayır və udur. Ilanın bu hekayədə olduğu kimi ölümsüzlük otunu yeyən canlı olduğu hesab olunur. Buna görə, onun təsvirinin səhiyyə emblemi olması ehtimal olunur.

Psixiatriyada mifologiya
Psixiatriya termini yunanca “psykhe” və “iatros” sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Terminin tərkibində “psykhe” sözü mifologiyadan yunan dilinə daxil olmuşdur. Psikenin (Psykhe) gözəlliyini qısqanan Afrodit (Aphrodite) oğlu Erosdan Psikeni dünyanın ən çirkin insanına aşiq etməyini xahiş edir. Amma Eros özü Psikeyə aşiq olur. Bundan sonra Psikenin ruhi vəziyyətini alt-üst edən bir çox hadisə baş verir.
Panik (vahimə)
Panik terminin atası Pandır. Pan mifologiyada sürülərin və çobanların tanrısı idi. Pan keçi ayaqları və quyruğu ilə doğulmuşdu. Alnında iki buynuz var idi. Çənəsində saqqal sallanırdı. Titanlar müharibəsində iştirak etmiş və xüsusilə Zevsin qələbəsinə yardım etmişdir. Spiral formasında olan nəfəs alətinin qorxunc səsiylə Titanlar arasına qorxu və vahimə salmışdır. Pandan bütün canlılar qorxur və ürkürdü. Əlavə oxu:Tanrı Pan
Beləliklə, “panik” Pandan gələn qorxu və dəhşətdir.
Fobiya
Fobiya termini yunanca “phobos” sözündən əmələ gəlmişdir. Fobos (Phobos) yunan mifologiyasında qorxu tanrısıdır. Fobos müharibə tanrısı olan Aresin (Ares) yanından heç vaxt ayrılmır, qorxu və dəhşəti simvolizə edirdi. Fobiya sözü, ümumiyyətlə, tibbdə psixiatriya sahəsində tez-tez istifadə olunan termindir. Bir çox sözün sonuna əlavə olunaraq yüzlərlə termin yaradılmışdır. Hətta Thanatofobiya (ölüm qorxusu), Araknofobiya (Hörümçək qorxusu) kimi söz birləşmələrində iki mifoloji söz birləşərək termin əmələ gətirmişdir. Fobiya sözü ilk dəfə romalılar tərəfindən istifadə edilmişdir.
Hipnoz
Hipnoz (Hypnos) Yunan mifologiyasında yuxu tanrısıdır. Erebus (Erebus-qaranlıq) ilə Niksin (Nyx-gecə) oğludur.
Yuxu tanrısının evinə əsla gün işığı girməzdi. Ətrafında yuxuların yaradıcısı oğulları var idi. Hipnoz bütün yorğunluqlarını atmaq üçün bütün canlı və cansızları yuxuya verərək sakitləşdirirdi. Adını mifologiyadan götürən hipnoz hadisəsi bugün tibb sahəsində hələ də istifadə olunur.
Elektra kompleksi
Elektra yunan mifologiyasında Aqamemnon (Agamemnon) ilə Klitemnestranın (Clytemnestra) qızıdır. Atası anası və onun sevgilisi tərəfindən öldürüləndə qardaşı Orestesi uzaqlaşdırıb onun həyatını qurtarır. Orestes (Orestes) qayıdanda anasıyla sevgilisinin öldürülməsində Elektraya kömək edir. Elektranın atasına görə anasını öldürməsi psixoanalizdə ataya həddən artıq bağlılığı göstərir. Bu termin hazırda tibbi terminlərin arasına daxil edilmişdir.
Letarji
Xüsusilə, nevropatoloq və psixiatorların daha çox istifadə etdikləri termin olub, şəxsin dərin keylikdə olduğu davamlı və patalojik yuxu vəziyyətini ifadə edir. Xəstənin əzələlərində də tam bir boşalma olur. Bu terminin əmələ gəlməsində iki mifoloji ilahənin nəvələrinin adlarından istifadə edilmişdir. Bu nəvənin adı Letedir.(Lethe) Lete ölülər ölkəsində çeşmə idi və onun suyundan içən hüzurla yuxuya gedirdi. Bu gün səbəbsiz yuxulara verilən addır.
Tibb sahəsində olan mifolojik adlar bununla bitmir. Bir çox orqanımızın (Iris, Aşil vətəri, Himen (Hymen)), xəstəlik və yaxud simptomların (Priapizm, Nimfomaniya və s.) və bakteriyaların (Stafilokok, Proteus və s.) adları mifologiyadan götürülmüşdür.
Astronomiyada mifologiya
Planetlər tanrılara bənzədilərək yaradılmışdır. Ən böyük planetə ən böyük tanrının adı Yupiter (Zevs), ən gözəl görünən planetə Venera (Afrodita), ən qızılı görünənə Mars (Ares) adı verilmişdir. Marsın peyklərindən birinin adı qorxu tanrısının adı Fobosdur. Dəniz tanrısı Neptun (Poseydon) da planet Neptunun mavi görünüşünə görə onunla uyğunlaşmışdır. Pluton (Hades) bilindiyi kimi yeraltı tanrısıdır. Bu tanrı əfsanələrdə yer üzünə çox az hallarda çıxar. Əvvəllər planet hesab edilən, lakin bugün planet olmadığı qəbul edilən Pluton günəş sistemimizin ən uzaq planetiydi. Adının Pluton olmasının səbəbi isə yeraltı tanrısının günəşi ən az görən tanrı olması idi.
Coğrafi terminlərdə mifologiya
Bu sahədə də mifologiyaya əsaslanan sözlər mövcuddur. Avropa qitəsinin adı Zevsin sevgililərindən biri Avropadan (Europe), “vulkan” termini isə ən qədim latın tanrılarından biri olan Vulkanusdan (Vulcanus) gəlir. Qayanın (Gaia) oğlu Okeanus (Oceanus) yer kürəsinin çevrəsindəki nəhəng çayın tanrısıdır. Eyni zamanda, Okeanus mifologiyada dünyanı əhatə edən dənizi ifadə edir. Buna görə də, yer kürəsindəki böyük dənizlərinə okean deyilir.
Kimyada mifologiya
Kimya elmində mifologiya ən çox elementlərin adlarında istifadə edilmişdir. Fosfor (Phosphoros) yunan mifologiyasında səhər günəşinin adıdır. Səhər günəşinin parlaqlığına görə adı fosfora verilmişdir. Selenium elementi yananda parlaq alov əmələ gətirir. Buna görə element adını mifologiyada Ayın simvolu sayılan Selenedən (Selene) götürmüşdür. Civə bir yerə töküləndə sağa-sola dağılacaqmış kimi hərəkət edir və toplamaq olduqca çətindir. Qərb dillərində civəyə “mercure” deyilir. Bu ad romalıların Merkirus (Mercirus) adını verdikləri Hermesdən (Hermes) götürülmüşdür. Hermes mifologiyada bəhs edildiyinə görə, doğulduğu günün ertəsindən etibarən əlyetməz hərəkətlər etməyə başlamışdır. Onun bu hərəkətləri civə ilə oxşardır.
Musiqidə mifologiya
Musiqiçilər də ən az rəssamlar qədər mifologiyadan ilham almışdır. Hətta elə musiqi sözü də mifologiyadan götürülmüşdür. Yunancadan tərcümədə musiqi mənasına gələn “mousikos” sözü mifologiyadakı Muzalarla (Mousa) bağlı olduğu, eyni zamanda, bu sözün şeir və digər sənətləri əhatə etdiyi irəli sürülür. Zevs və Mnemosinenin (Mnemosyne) hamısı bakirə olan doqquz qızı muzalar “ilham və incəsənət” pəriləri kimi xarakterizə olunurlar. Muzaların başı adlandırılan Kalliope (Calliope) lirik şeirin ilham pərisidir. Erato (Erato) isə xor şəklində oxunan məhəbbət şeirlərinə ilham mənbəyi olmuşdur. Musiqi tarixində bir çox əsərlər də mifoloji əfsanələrdən götürülmüşdür. Tarixdə ilk operalar Orfeus və Euridisenin (Orpheus and Eurydice) kədərli hekayəsindən götürülmüşdür. Bethoven (Beethoven) isə “Prometeyin varlıqları” (The creatures of Prometheus) balletini yazmışdır. Musiqi sahəsinə yalnız yunan mifologiyası ilham qaynağı olmamışdır. Məsələn, Vagner (Wilhelm Richard Wagner) qədim alman, Sibelius (Jean Sibelius) isə Fin mifologiyasından ilham almışdır.
Kompüter texnologiyasında mifologiya
Məsələn, kompüterdə təhlükəsizlik proqramı olan “Kerberos” (Cerberus) adı mifologiyada ölülər ölkəsinin qapısında gözətçilik edən 3 başlı köpək Kerberosdan götürülmüşdür.

Troyan proqramı isə hazırda dünyada ən geniş yayılmış komputer proqramıdır. Onun da adı “Troya atı”ndan götürülmüşdür. Troya atı, Odisseusun (Odysseus) Troya divarlarını aşmaq və şəhərə gizlicə girmək üçün istifadə etdiyi taxtadan hazırlanmış at maketidir.
Kinoda mifologiya
Bu filmlər içərisindən Herakl filmləri ilk sıraları tutur. Troya müharibəsi də dəfələrlə filmlərin mövzusu olmuşdur. Oudipus və Elektra mifləri həm kinoda, həm də teatrda tez-tez istifadə olunmuşdur.
Rəsm sənətində mifologiya
Orta əsrlərdən bəri bir çox rəssam əsərlərini mifoloji hadisələrdən ilhamlanaraq çəkmişdir. Bu mövzuda çəkilən əsərlərin sayı olduqca çoxdur. Bunlar içərisində, bəlkə də, ən məşhuru Bottiçelinin “Veneranın doğulması” adlı əsəridir.

Əlavə oxu: http://rezonanss.com/veneranin-dogulmasi/

Mənbə: http://www.dusunuyorumdergisi.com/gunluk-yasamda-mitoloji/

https://www.greekmythology.com/Myths/The_Myths/Trojan_War/trojan_war.html

http://www.mugla.pol.tr/fethiye/Sayfalar/Truva-At%C4%B1.aspx

Redaktə etdi: Lalə Yusifova

92 ŞƏRH

  1. I simply want to tell you that I am beginner to blogging and definitely savored you’re website. More than likely I’m going to bookmark your blog post . You amazingly have outstanding posts. Kudos for revealing your web-site.

  2. magnificent points altogether, you just won a new reader. What might you suggest in regards to your put up that you made a few days in the past? Any certain?

  3. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  4. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  5. I simply desire to notify you that I am new to wordpress blogging and utterly admired your website. Probably I am probably to bookmark your blog post . You undoubtedly have great article content. Be Grateful For it for share-out with us your current domain report

  6. I must express thanks to the writer for bailing me out of this particular dilemma. As a result of checking through the internet and seeing notions which are not powerful, I believed my life was gone. Living devoid of the solutions to the difficulties you have resolved by way of your main posting is a crucial case, and those that would have negatively affected my career if I hadn’t encountered your blog. Your main training and kindness in controlling every aspect was valuable. I am not sure what I would’ve done if I hadn’t encountered such a stuff like this. I can also at this point look forward to my future. Thanks very much for your impressive and results-oriented guide. I won’t hesitate to refer the website to anybody who needs and wants guidelines on this subject.

  7. Thanks for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more clear from this post. I am very glad to see such magnificent info being shared freely out there.

  8. hi!,I like your writing so a lot! proportion we be in contact more about your article on AOL? I require an expert on this area to solve my problem. May be that is you! Having a look forward to peer you.

  9. I’ve read a few good stuff here. Definitely value bookmarking for revisiting. I surprise how much attempt you place to create the sort of fantastic informative website.

  10. I am only commenting to make you know of the exceptional experience my daughter enjoyed viewing your site. She realized numerous things, which include what it is like to possess a very effective giving style to let folks with no trouble grasp certain tricky matters. You really did more than visitors’ desires. Thank you for coming up with such practical, trustworthy, educational and as well as easy tips on your topic to Lizeth.

  11. My brother suggested I might like this web site. He was totally right. This post actually made my day. You can not imagine just how much time I had spent for this info! Thanks!

  12. you are truly a good webmaster. The website loading speed is incredible. It seems that you are doing any unique trick. Moreover, The contents are masterpiece. you’ve performed a excellent job on this topic!

  13. I’ve been surfing on-line greater than three hours these days, but I by no means found any fascinating article like yours. It is lovely price enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content as you did, the internet will be much more useful than ever before.

  14. I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this website. I am hoping the same high-grade site post from you in the upcoming as well. In fact your creative writing skills has encouraged me to get my own site now. Actually the blogging is spreading its wings rapidly. Your write up is a good example of it.

  15. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such great info being shared freely out there.

  16. You are my inspiration , I own few web logs and occasionally run out from to post .I think this internet site has got some really excellent info for everyone. “A man’s dreams are an index to his greatness.” by Zadok Rabinwitz.

  17. hello there and thank you for your information – I’ve certainly picked up something new from right here. I did however expertise several technical issues using this site, as I experienced to reload the website lots of times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your web host is OK? Not that I’m complaining, but slow loading instances times will often affect your placement in google and could damage your high quality score if advertising and marketing with Adwords. Anyway I’m adding this RSS to my e-mail and can look out for a lot more of your respective exciting content. Make sure you update this again soon..

  18. Thanks for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do some research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I am very glad to see such magnificent info being shared freely out there.

  19. I simply could not leave your web site prior to suggesting that I actually loved the usual information an individual provide on your visitors? Is gonna be again often in order to inspect new posts.

  20. I would like to thank you for the efforts you have put in writing this site. I am hoping the same high-grade web site post from you in the upcoming as well. In fact your creative writing abilities has inspired me to get my own site now. Actually the blogging is spreading its wings fast. Your write up is a good example of it.

  21. I was just seeking this info for a while. After six hours of continuous Googleing, at last I got it in your website. I wonder what’s the lack of Google strategy that don’t rank this kind of informative websites in top of the list. Usually the top sites are full of garbage.

  22. We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your site provided us with valuable information to work on. You’ve done a formidable job and our whole community will be thankful to you.

  23. It is in reality a nice and helpful piece of information. I’m satisfied that you shared this useful info with us. Please keep us up to date like this. Thank you for sharing.

  24. I like what you guys are up too. Such clever work and reporting! Carry on the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my website 🙂

  25. Thank you for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such fantastic information being shared freely out there.

  26. MetroClick specializes in building completely interactive products like Photo Booth for rental or sale, Touch Screen Kiosks, Large Touch Screen Displays , Monitors, Digital Signages and experiences. With our own hardware production facility and in-house software development teams, we are able to achieve the highest level of customization and versatility for Photo Booths, Touch Screen Kiosks, Touch Screen Monitors and Digital Signage. Visit MetroClick at http://www.metroclick.com/ or , 121 Varick St, New York, NY 10013, +1 646-843-0888

  27. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  28. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I’ve truly enjoyed browsing your blog posts. In any case I will be subscribing to your feed and I hope you write again soon!

  29. I think other web-site proprietors should take this website as an model, very clean and great user genial style and design, as well as the content. You’re an expert in this topic!

  30. What i don’t realize is if truth be told how you are no longer actually a lot more well-liked than you may be now. You’re very intelligent. You know thus significantly in terms of this matter, made me individually imagine it from so many various angles. Its like men and women don’t seem to be fascinated until it¡¦s one thing to accomplish with Girl gaga! Your personal stuffs outstanding. Always maintain it up!

  31. Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Very useful information specially the last part 🙂 I care for such information much. I was looking for this particular information for a very long time. Thank you and best of luck.

  32. excellent publish, very informative. I’m wondering why the opposite specialists of this sector do not realize this. You must continue your writing. I am sure, you have a huge readers’ base already!

  33. You really make it seem so easy together with your presentation however I in finding this topic to be really one thing which I think I might by no means understand. It seems too complicated and very huge for me. I’m taking a look ahead on your subsequent publish, I¡¦ll try to get the grasp of it!

  34. I would like to thnkx for the efforts you’ve put in writing this blog. I’m hoping the same high-grade web site post from you in the upcoming also. In fact your creative writing abilities has inspired me to get my own blog now. Really the blogging is spreading its wings fast. Your write up is a good example of it.

  35. Generally I do not read post on blogs, but I would like to say that this write-up very pressured me to check out and do it! Your writing style has been surprised me. Thank you, very great article.

  36. Thank you a bunch for sharing this with all of us you actually know what you are talking approximately! Bookmarked. Please additionally consult with my web site =). We may have a link exchange agreement between us!

  37. Only wanna remark on few general things, The website design and style is perfect, the written content is rattling superb. “To establish oneself in the world, one has to do all one can to appear established.” by Francois de La Rochefoucauld.

  38. Hi my loved one! I want to say that this article is amazing, great written and include almost all significant infos. I would like to peer extra posts like this .

  39. I wish to convey my love for your kindness in support of visitors who really need assistance with your question. Your very own dedication to getting the solution along has been surprisingly functional and have encouraged employees much like me to realize their targets. Your personal useful tips and hints signifies so much to me and further more to my colleagues. Best wishes; from everyone of us.

  40. Thanks, I’ve recently been searching for info approximately this topic for ages and yours is the greatest I have found out so far. However, what about the conclusion? Are you positive in regards to the supply?

  41. Nice weblog right here! Additionally your site loads up fast! What host are you the usage of? Can I get your affiliate hyperlink to your host? I desire my website loaded up as fast as yours lol

  42. I definitely wanted to construct a brief message in order to thank you for the fantastic tips you are posting at this site. My prolonged internet search has at the end been compensated with good tips to write about with my family. I ‘d suppose that we website visitors are really lucky to dwell in a notable community with very many brilliant professionals with beneficial hints. I feel extremely lucky to have seen your entire website and look forward to so many more enjoyable minutes reading here. Thanks again for everything.

  43. What i do not understood is if truth be told how you are now not actually much more neatly-preferred than you might be right now. You are very intelligent. You already know thus significantly in relation to this matter, produced me for my part imagine it from so many numerous angles. Its like women and men don’t seem to be involved until it’s one thing to accomplish with Girl gaga! Your own stuffs outstanding. All the time handle it up!

  44. I do agree with all the ideas you have presented to your post. They are very convincing and will definitely work. Nonetheless, the posts are too brief for novices. Could you please prolong them a little from subsequent time? Thank you for the post.

  45. Someone necessarily lend a hand to make significantly articles I might state. That is the very first time I frequented your website page and thus far? I surprised with the analysis you made to make this actual post incredible. Magnificent task!

  46. Just wish to say your article is as astounding. The clarity in your post is simply spectacular and i can assume you’re an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please continue the rewarding work.

  47. Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with a few pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is great blog. A fantastic read. I will definitely be back.

  48. My spouse and i got absolutely excited that Peter could do his web research through the entire ideas he got using your blog. It’s not at all simplistic to simply find yourself giving away tips and tricks which others might have been trying to sell. And we all keep in mind we have the blog owner to give thanks to because of that. The specific explanations you made, the easy web site navigation, the relationships you will help to promote – it is many extraordinary, and it is assisting our son and us consider that this subject matter is brilliant, and that is wonderfully important. Thanks for everything!

  49. I haven’t checked in here for a while because I thought it was getting boring, but the last few posts are good quality so I guess I’ll add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin