Cazibə qüvvəsi və Təkamül Üzərindəki Təsiri

0

Planetimiz var olduğundan bəri, Kainatın başlanğıcında meydana gələn partlayışın tipindən qaynaqlanan qanunlardan biri olan cazibə istisnasız hər cismə təsir etməkdədir. Bu, 4.5 milyard il əvvəl başlamış və indiki vaxtda qədər hələ də davam etməkdədir. Planetimiz yox olana qədər də davam edəcək.

Bu cazibə təsiri altında bir çox hadisə meydana gəlməkdədir. Məsələn cazibənin planetimiz üçün olan versiyası, atmosferinin kosmosa dağılmasının qarşısını almağıyla yanaşı, eyni zamanda bütün atmosfer molekullarının yer üzünə çökməsinə yetmeyecek qədər zəif olmasıdır. Bu xüsusiyyəti milyonlarla planetdə görmək mümkündür, ancaq əlimizdəki yer planeti olduğu üçün bu xüsusiyyət bizə “qiymətli” görünməkdədir.

Eyni şəkildə, atmosferin bu vəziyyəti və Dünyanın Günəşə olan uzaqlığı, planetin istiliyinin müəyyən bir aralıqda var olmasına səbəb olmuşdur. Hər nə qədər bundan 4,2 milyard il əvvələ qədər planetimiz nəhəng qırmızı bir gəzəgən də (super vulkanlardan ötəri hər yer lavlarla örtülmüşdü), vulkanların yaratdığı qazların yaratdığı istixana təsirindən ötəri planet əvvəl həddindən artıq istiləşməyə, sonra da yağışların başlamasıyla soyumağa başladı. Bunların hamısını cazibə qüvvəsinə borcluyuq. Amma unutmayın, bir çox planetdə, bənzər hadisələr görülməkdədir.

Bax bu şərtlər altında, yenə cazibənin təsiriylə birlikdə, yağışlar planet üzərində nəhəng okeanların meydana gəlməsinə səbəb olmuş, torpaq quruların hamısı sular altında qalmışdır. Bu nöqtədə suyun dibində hələ də super vulkanların artıq yox olmağa yaxın nəfəslərinin çıxdığı dəniz bacaları adlı nöqtələrdə istilik, bəzi kimyəvi reaksiyaların gerçəkləşə bilməsini sürətləndirəcək səviyyədədir. Miller-Urey təcrübəsi canlılığın atmosferdə, yəni qazlar arasında reallaşdığını hesab etmişdir; ancaq indiki vaxtda təcrübə 460’a qədər universitet də fərqli şərtlərdə təkrar edilmiş və dəniz bacalarının təmin etdiyi şərtlər altında canlıların ən asan var ola biləcəyi kəşfi edilmişdir.

Nəticə olaraq canlılıq, dənizlərin dibində başlamış və ən başından bəri olduğu kimi, canlılığın başlanğıcı və təkamülü müddətində də hər zaman cazibə orada tapılmış və təsirini göstərmişdir. Bu səbəbdən hələ ilk canlıdan bəri, hər bir molekul, hər bir quruluş, hər bir orqanoid hər bir orqan, cazibənin hər hansı bir təsirinə görə təkamülləşmişdir. Bax spesifik cavab verməyimizin səbəbi budur. O qədər uzun bir müddət, o qədər çox canlı növü o qədər fərqli şəkillərdə təkamülləşmişdir ki, hansı nöqtədə, hansı quruluşun, hansı səbəblərlə cazibədən təsirləndiyini tapmaq çətindir. Ancaq yenə də əlimizdə bəzi məlumatlar var.

 

Məsələn embrioloji dövrdə hüceyrələrin “qədəri” dediyimiz hansı strukturlara dönəcəyinin təyini cazibənin istiqamətinə görə müəyyənləşdirilir.

 

Qısaca molekulların cazibə təsiri altında müəyyən bölgələrə dağılaraq hüceyrələrin hansılarının ön (anterior), hansılarının arxa (posterior), vs. olacağının təyin olunmasıdır. Bu insan üçün də etibarlıdır, təbii olaraq. Məsələn əgər embrionu vakuumlu bir mühitə yerləşdirər və cazibənin təsirlərini pozacaq başqa üsullar tətbiq etsəniz, embrion doğru inkişaf etməyəcək və çox ehtimalla şikəst doğumlar və hətta ölüm reallaşacaq.

Bir digər nümunə, insanlardan verilə bilər: Bildiyiniz kimi insan növü normalda dörd ayaqlı (tetrapod) atalardan gəlməkdədir. Daha sonra müvəqqəti iki ayaqlı olan atalarımız təkamül keçirmiş, bu vaxtdan sonra 8 milyon il qədər əvvəl gorillər ilə, 6 milyon il qədər əvvəl şimpanzelərlə ayrıldıq. Son 6 milyon ildir davam edən təkamülümüzdə isə tam olaraq iki ayaq üzərinə qalxdıq və tam iki ayaqlı yəni bipedal olduq. Bu müddətdə insan növünü hamiləliyi həmişə üfüqi olaraq reallaşarkən, indi şaquli olaraq reallaşmağa başladı. Yəni hamilə bir dişinin balası qarın tərəfindən cazibəyə qarşı əks gələ bilirdi, hal-hazırda isə embrion çıxa biləcəyi açıqlığa doğru cazibə ilə çəkilə biləcək bir mövqedə şaquli olaraq var. İnsanın ayağa qalxması və balaların şaquli olaraq böyüməsi, əzələ və skelet sistemimizin də quruluşunu dəyişdirmişdir. Bütün bunların təsiri nəticəsində insan növünün hamiləlik müddətini qısaltmışdır. Çünki əgər qadınlar atalarımızda olduğu kimi daha uzun müddətli hamiləlik dövrləri keçirib, daha inkişaf etmiş balalar doğsaydılar, körpənin pelvikdən çıxması və hamiləlik boyunca edəcəyi təzyiq çox şiddətli olacaq və doğum edən qadınların çoxu öləcəkdi. Ki, bir dövr tetrapodan bipedala təkamülləşərəkən belə bir keçid yaşanmışdır və sabitləyici təbii seçim sayəsində hamiləlik müddəti nəsillər nəticəsində optimize edilmişdir.

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin