Konfutsinin “Söhbətlər” əsərinə revyu

0

Konfutsi

Söhbətlər

qeyd: Konfutsinin «Söhbətlər» (Analects) kitabı sosial-ictimai məsələlərə toxunan klassik ədəbiyyat sayılır. Bu kitabı mütaliə edərək ordan bir icmal (review) çıxartmağa çalışdım. İcmala mümkün qədər təkrarlanmayan mövzular və kitabın önəmli saydığım hissələrini daxil etmişəm.

1-ci bölmə

  • Ustad dedi ki: Öyrənmək və sonra bunu başqalarına öyrətmək zövq verici bir şey deyilmi?
  • Bir insan ana-atasına hörmət edir və qardaşlarına sevgi göstərirsə, çətin ki, o başqa böyüklərə qarşı pis davransın.
  • Hər gün özümü üç nöqtə üzərində sorğulayaram: başqaları üçün bir iş görərkən, onlara həm də bağlıyammı? Yoldaşlarla söhbət edərkən səmimiyəmmi? Dərslərdən kifayət qədər bilik ala bildimmi?
  • Min döyüş arabası olan (böyük) bir ölkəni idarə edərkən diqqətli, səmimi və sonra qənaətcil olmalı, insanlara qarşı sevgi göstərməli və xalqı yaxşı işlərə yönəltməli.
  • Bir gənc ata və anasına bağlı, digər böyüklərə sayğılı olmalı, ciddi və dürüst olmalı, hər kəsə sevgi göstərməli və yaxşı insanlarla yoldaşlıq etməlidir. Fürsət düşdükcə onların elmlənməsində yardımçı olmalıdır.
  • Bir kəs xarici gözəllik əvəzinə çox yaxşı əxlaqa dəyər verərsə, ailəsinə xidmətdə ən böyük cəhdi göstərərsə, ağasına bütün həyatı boyu bağlı qala bilərsə, yoldaşlarıyla olan münasibətlərində səmimi, o insan haqqında «heç nə bilmir» desələr belə, mən onun bilgili olduğunu söyləyərəm.
  • Bir aqil ciddi deyilsə, ona hörmət edilməz. Onun biliyi də sağlam deyildir.
  • Yanlışlarını düzəltməkdən qorxma
  • Ana-ata üçün dəfn mərasimlərinə lazımi diqqət göstərilərsə, ölülər üçün qurban təqdim etmək yaddan çıxarılmazsa, xalqın məziyyəti yüksək səviyyəyə çatar.
  • Müqavilələr doğru olan şeyə görə bağlanarsa, verilən sözlər yerinə yetirilər. Sayğı yerində göstərilərsə, ayıb və utanclardan uzaq durular. Beləcə, bir-birinə bağlı olanlar hörmətli olurlar.
  • Böyük və üstün insan yeyərkən qarnının doyub-doymayacağını düşünməz. Evdə rahat axtarmaz. Gördüyü işlərdə ciddi, danışığında diqqətlidir. O prinsipi olan kəsləri araşdırır. Bu şəxs haqqında «öyrənməyi sevən şəxs» deyilə bilər.

2-ci bölmə

  • Xalq qanunlarla idarə olunar və cəzalarla yola gətirilmək istənərsə, onlar özlərini cəzalardan qorumağa çalışacaqlar, amma heç utanc duymayacaqlar. Onlarda məziyyətlə idarə olunar və tərbiyə prinsipləri ilə yola gətirilərlərsə, utanc duyarlar və beləcə yaxşı olmağa çalışarlar
  • Yaşarkən ailəmizə tərbiyə prinsiplərinə uyğun xidmət göstərməliyik. Öldüklərində ayin qaydalarına uyğun onları basdırmalı və qurbanlar təqdim etməliyik.
  • Bu günlərdə ata-anaya bağlılıq onların dolanışığını təmin etmək kimi başa düşülür. Halbuki it və atlar da bu qədərini edirlər. Hörmət olmazsa, birini digərindən necə ayırd edərik?
  • Ailənin bir çətinliyi olanda gənc övlad bu çətinliyi öz üzərinə götürərsə, şərabını, yeməyini onların önünə qoyarsa, bu ata və anaya hörmət sayılmazmı?
  • Bir kəs daimi olaraq yeni biliklər əldə edərək elmini artırmağa çalışırsa, o başqalarının müəllimi ola bilər.
  • Üstün insan danışmazdan əvvəl hərəkətə keçər, sonra hərəkətinə əsasən danışar.
  • Böyük və üstün insan müstəqil düşüncəlidir və dar baxışlı deyil.
  • Düşünmədən öyrənmək zaman itirməkdir. Bir şeyi öyrənmədən əvvəl fikir irəli sürmək təhlükəlidir.
  • Əcaib təlimlərlə məşğul olmaq həqiqətən zərərlidir.
  • Tzu-chang pul qazanmaq üçün bilik almağa çalışırdı. Ustad dedi:Çox dinlə, şübhələndiyin məsələləri bir tərəfə qoy və ehtiyatlı danış. o zaman çox az səhvin olar. Çox gör və təhlükəli şeylərdən uzaqlaş və davranışlarında ehtiyatlı ol. O zaman peşman olmazsan. Bir kəs danışığında və davranışlarında az səhv buraxarsa, bu şəxs qazanc əldə etməyin yoluna düşmüşdür.
  • Dyuk Ai soruşdu ki, xalqı söz eşidən etmək üçün nə cür davranmalı? Ustad cavab verdi: Doğruluqdan ayrılma, səhvlərini düzəlt. Bax o zaman xalq sözə qulaq asar. Səhvlərini düzəltməsən, doğruluqdan ayrılsan, o zaman xalq da söz dinləməz.
  • Chi Kang soruşdu ki, xalqın hökmdarlara qarşı sayğılı olması, bağlılıq göstərməsi və çox işləməsi üçün nə etməli? Ustad cavab verdi ki: O (hökmdar), ailəsinə bağlı və hər kəsə qarşı ağıllıdırsa, ona bağlılıq göstərərlər. Doğru yol ilə gedər və əlindən gəldiyi qədər öyrətməyə çalışarsa, xalqı çox çalışar.

3-cü bölmə

  • Bir kəs məziyyətli deyilsə, dini ayinlərlə nə əlaqəsi ola bilər? Bir kəsin məziyyəti yoxdursa, musiqi ilə necə maraqlana bilər?
  • Ziyafətlərdə israfçılıq etməkdənsə, qənaətcil olmaq daha yaxşıdır. Yas tədbirlərində isə kədəri dərindən göstərmək vecsiz görsənməkdən daha yaxşıdır.
  • Böyük və üstün insan kiminləsə dalaşmaz. Amma gərəkərsə, oxla döyüşməzmi? Amma o yenə də düşmənini salamlar və onun şərəfinə badə qaldırar. O savaşında belə üstün insandır.
  • Dyuk Ting bir hökmdarın xalqını necə yönəltməli və xalqın hökmdara necə xidmət etməsi gərəkdiyini soruşdu. Konfutsi cavab verdi: Bir hökmdar, xalqını toplum qanunlarına görə yönəltməli, xalq isə ona bağlılıqla xidmət etməlidir.

4-cü bölmə

  • Məziyyətli davranışlar, qonşuluğu çox yaxşı vəziyyətə gətirər. Bir kəs məziyyətin hakim olduğu bir yerdə qalmaq istəyərsə o şəxs ağıllı deyilmi?
  • Məziyyətli olmayan kəslər uzun müddət yoxsulluğa, sıxıntıya və əyləncədən özünü saxlaya bilmirlər. Məziyyət, məziyyət içindədir. Ağıllı olanlar bunu axtararlar.
  • İstək, məziyyətin üzərinə qurularsa, nifrət oyandırıcı davranışlar olmaz.
  • Zənginlik və şərəf hər kəsin istədiyi şeylərdir. Bunlar doğru bir yolda qazanılmazsa, çox tez itirilər. Yoxsulluq və aludəlik insanların nifrət etdiyi şeylərdir. İnsanlar dürüst davranmazlarsa, bunlardan özlərini qorumağın yolu yoxdur.
  • Böyük və üstün insan məziyyətdən uzaqlaşırsa, o yaxşı ad qazana bilərmi?
  • Böyük və üstün insan iki yemək arasında belə məziyyətə zidd davranmaz. Tələsik anlarında belə ondan ayrılmaz və təhlükəli anlarda da onu buraxmaz.
  • İnsanların yanlışları onların hara aid olduqlarını göstərir. Bir insanın yanlışını görməklə onun məziyyətli olub-olmadığını bilə bilərsiz.
  • Böyük və üstün insan dünyada bir şeyə qarşı nə aludəlik göstərər, nə də onu küçümsəyər. O, doğru olanı izlər.
  • Böyük və üstün insan məziyyəti, kiçik insan isə rahatlığı düşünər. Üstün insan qanunlar mövzusunda başını işlədər, kiçik insan isə öz mənfəətini axtarar.
  • Həmişə öz mənfəətini düşünən insan çox tez düşmən qazanar.
  • Ölkə sosial nizamına görə və səmimi idarə olunarsa, hərc-mərclik yarana bilərmi? Ölkə smimi idarə olunarsa, sosial qanunlarına gərək qalarmı?
  • Böyük və üstün insan yalnız doğruluğu, kiçik insan isə yalnız mənfəətini düşünər
  • Dəyərli insan gördüyümüzdə onun kimi olmağı düşünməliyik. Dəyərsiz insanla rastlaşdıqda isə geri dönməli və özümüzü analiz etməliyik.
  • Ailənizə xidmət edərkən tənqidlərinizdə ağıllı olmalısınız. Sözlərinizə fikir vermədiklərini gördüyünüzdə daha da sayğılı olmağa davam edin. Bu sizi yorsa belə qəzəblənməyin.
  • Ailəniz həyatdaykən uzaq yerlərə getməyin.
  • Böyük və üstün insan sözlərində diqqətli, davranışlarında ciddi olmalıdır.
  • Məziyyət olduğu yerdə qalmamalı, qonşulara da təsir etməli
  • Ehtiyatlı davranışlarda çox az yanlış olar
  • Hökmdara xidmət edərkən daim ona səhvini söyləmək o şəxsi gözdən salar. Yoldaşlar arasında qırıcı sözlər istifadə etmək, yoldaşlığın pozulmasına səbəb olar.

5-ci bölmə

  • Bir nəfər dedi ki, Yunq həqiqətən dürüst insandır, amma gözəl nitq qabiliyyəti yoxdur. Ustad dedi ki: Gözəl danışmağın yararı nədir? Başqalarının başını gözəl sözlərlə qatan kəs çox vaxt o insanların nifrətini qazanmışdır. Onun dürüst insan olduğunu bilmirəm, amma nə üçün mütləq gözəl nitqi olmalıdır ki?
  • Əvvəllər mən insanların sözlərini dinləyər və onların etdiklərinə inanardım. İndi isə onların sözlərini dinləyir və davranışlarını seyr edirəm.
  • Ustad dedi ki, əyilməyən bir insan görmədim. Bir nəfər “Şan Çanq” var dedi. Ustad cavab verdi: Şan Çanq istəklərinin təsiri altındadır. Onun haqqında “əyilməyən” deyə bilərikmi?
  • Mənə qarşı edilməsini istəmədiyim şeyləri başqasına qarşı etmərəm.
  • Üstün insanın dörd əlaməti vardır: təvazökarlıq, böyüklərə xidmət edərkən sayğılı olmaq, xalqa qarşı nəzakətli, xalqı idarə edərkən ədalətli olmaq.
  • “Çi Ven 3 dəfə düşünür, sonra hərəkətə keçir”. Ustad bunu eşidəndə dedi ki, 2 dəfə düşünmək kifayətdir.
  • Ustad dedi ki: Po Yi və Şu Çi özlərinə qarşı edilmiş pis rəftara fikir verməzlər. Buna görə də düşmənləri azdır.
  • Tso Çiu Minq aldadıcı sözlərdən, hiyləgər davranışlardan və ifrat sayğıdan utanc duymuşdur. Mən də bunlardan utanc duyuram. Bir kəsə qarşı düşmənçilik bəsləyib sonra gülər üz göstərmək. Bax Tso Çiu Minq belə davranışlardan utanır. Mən də utanıram.
  • Ustadın yanında Yen Yüan və Çi Lu var idi. Ustad onlara dedi ki, gəlin və mənə istədiklərinizi söyləyin. Çi Lu dedi: “Araba və atlarım, gözəl, kürk paltarlarım olsun istəyirəm. Bunları yoldaşlarıma də verim. Onlar bu geyimləri qorumasalar belə yenə narahat olmaram.” Yen Yüan dedi: “Nə yetkin insan olduğum üçün qürurlanım, nə də yaxşı işlərimi başqalarına göstərməkdən zövq alım.” Sonra Çi Lu dedi: “Sizin istəklərinizi də eşitmək istərdik ustadım.” Ustad cavab verdi: “Yaşlı olanlara rahatlıq təmin etmək, yoldaşlarla səmimi, gənclərlə ağıllı davranmaq istəyərəm.”
  • Səhvlərini anlamış və özünün günahını qəbul etmiş şəxsə heç rast gəlmədim.

6-cı bölmə

  • Başqalarına qarşı sayğılı bir kəs xalqını adi qaydada idarə etsə də belə, onun davranışları hər kəs tərəfindən yaxşı niyyətli kimi qəbul edilər. Amma adi insan adi qaydada idarə etsə, hər kəs bu işə qarşı çıxar.
  • Konfutsi tələbəsi haqqında deyir ki, o öyrənməyi çox sevərdi, heç əsəbləşməz və eyni səhvi iki dəfə etməzdi.
  • Ustad dedi ki: Hui məziyyətə zidd davranmamaq üçün üç ay düşünür. Digər tələbəlim isə bir gün, ya da bir ay düşünə bilirlər.
  • Çi Kanq, Çunq Yunun dövlət xidmətində bir vəzifəyə uyğun olub-olmadığını soruşdu. Ustad dedi ki: “O qərarlarında tələskən deyildir. Bunun səbəbdən, dövlət xidmətinə alınmasında nə zərər ola bilər?” Kanq isə Tsze haqqında eyni şeyi soruşdu. Ustad dedi ki: “Tsze ağıllı insandır. Dövlət xidmətinə yararlıdır.” Çiu haqqında da eyni sual veriləndə, ustad cavab verdi: “O qabiliyyətli insandır. Dövlət xidmətinə alınmasında nə zərər ola bilər?”
  • Ustad Hui haqqında dedi: “O, həqiqətən, dəyərli insadır. Bir kasa düyü, kiçik bir qədəh içki, yoxsul bir koma. Başqaları yoxsulluğa dözə bilməzkən, o nəşəsini heç vaxt itirmir. O, həqiqətən, dəyərli insandır.”
  • İnsanlar doğruluq üçün dünyaya gəlmişlər. Bir insan doğru yoldan ayrılar, lakin yaxşı bir həyat sürərsə, ölümdən qurtuluşu yalnız bir təsadüfdür.
  • Həqiqəti bilənlər, onu sevənlərlə səhv salınmamalıdırlar. Onu sevənlər isə ondan zövq alanlarla bir deyillər.
  • Qabiliyyətli insan orta səviyyənin üstündə olan insanlarla dərin mövzularda danışa bilər. Amma orta səviyyənin altında olan adamlarla bu mövzularda danışa bilməz.
  • Fan Çıh ağıllı olmağın xüsusiyyətlərini soruşdu. Ustad cavab verdi: “Xalqın ədaləti üçün çalışan və ruhlara sayğılı olan, buna baxmayaraq onlardan uzaq qalan kəsə ağıllı deyilir.” Məziyyətli olmağın xüsusiyyətlərini soruşanda ustad belə cavab verdi: “Çətinliklərə qalib gəlməyi özünün birinci vəzifəsi sayan və mükafatını axıra salan kəsə məziyyətli deyilir.”
  • Böyük və üstün insan özünü elmə verər, prinsiplərinə sadiq qalar və həddi aşmaz.
  • Tzu Kunq dedi ki, xalqa bəxşişlər paylayan və onlara yardım edən kəs haqqında nə deyərsiz? Ona “yaxşılığı sevən” kəs deyilə bilərmi? Ustad cavab verdi: “Niyə “yaxşılıq” sözünü onun haqqında işlədirsiz? Məgər onun müqəddəs insanlara xas xüsusiyyətləri yoxdurmu?”
  • Xeyirxah insan özünü yetişdirərkən başqalarını da yetişdirmək istəyir. Öz bilgisini genişlədərkən başqalarının da bilgisini genişləndirməyə çalışar.

7-ci bölmə

  • Məziyyət mövzusu üzərində yetərincə durmamaq, öyrənilən şey üstündə yetərincə durmamaq, həqiqətə qarşı laqeyd olmaq, pis şeyləri də eşitməmək. Bax bunlar məni kədərləndirən şeylərdir.
  • Ustad işi başından aşarkən sakit və şaddır.
  • İfrata qaçmaq mənim üçün yox olmaq deməkdir.
  • Tzu Lu dedi ki, dövlət ordularını idarə etsəz, yanınıza kimi alarsız? Ustad cavab verdi: “Silahı olmadan aslana hücum edəni, qayığı olmadan çayı keçməyə çalışanı və öləcəyini bildiyi halda heç bir qayğı hiss etməyən kəsi yanıma almaram. Mənimlə birlikdə kim gələcəksə, məsuliyyəti başa düşən və hazırladığım planları sevərək yerinə yetirə bilən kəsdir.
  • Yemək üçün düyüm, içmək üçün suyum və dirsəklənəcək yastığım var. Bunlarla mən xoşbəxtəm. Zənginlik, ad-san, qürur doğru olmayan yolda əldə edilərsə, bunlar mənim üçün uçan buludlar kimidir.
  • Ustadın heç vaxt haqqında danışmadığı mövzular fövqəltəbii varlıqlar, fövqəl qüvvələr və ruhlardır.
  • 3 nəfərlə birlikdə gedərkən onlar sanki mənim müəllimimmiş kimi davranmalıdırlar. Mən onların yaxşı tərəflərini seçər və onlara xidmət edərəm. Onların pis tərəfləri isə nədirsə, onları dəyişdirməyə çalışaram.
  • Ustad dedi ki: “Müqəddəs insanlar, mənim görmək istədiyim kəslərdir. Görmək istədiklərim, ancaq böyük və üstün insanlardır. Mənim istədiyim budur. Yaxşı insanlar mənim görmək istədiyim insanlar deyillər. Məni maraqlandıran insanlar əbədiyyəti qazanmış insanlardır.”
  • Bir şeyi olmadığı halda guya varmış kimi davranır. Boşdur, amma dolu olduğunu göstərməyə çalışır. Çətin vəziyyətdədir, amma azadmış kimi davranır. Bu yolla əbədiyyət əldə etmək çətindir.
  • Məziyyət uzaq şey deyil. Məziyyətli olmaq istəsən ona rahatca nail ola bilərsən.
  • Azğınlıq söz dinləməməyə gətirir. Xəsislik isə bayağılığı. Amma bayağı olmaq söz dinləməz olmaqdan yaxşıdır.
  • Böyük və üstün insan həmişə razı və rahatdır. Kiçik insan isə həmişə kədərli və narahatdır.

8-ci bölmə

  • Böyük və üstün insan qohumlarına qarşı yaxşı davranır. Xalqını məziyyətə çatdırır. O xalqından diqqətini ayırmazsa, xalq da doğru yol ilə gedər.
  • Böyük və üstün insanın önəm verdiyi 3 şey vardır: Davranışlarında diqqətsiz və düşüncəsiz olmaqdan qaçır; üzündə səmimiyyət; sözlərində kobudluq və bayağılıqdan uzaq olması. Qurban ayinlərini idarə etməkdə isə bunlar üçün özəl insanlar vardır.
  • Bir alim anlayışlı və səbrli olmalıdır. Çünki onun yükü ağır və yolu uzundur. Xeyirxahlığı öz yükü kimi üzərinə götürmüşdür. Bu yük ancaq ölümlə sona çatır.
  • Səmimiyyət və bağlılıqla öyrənməyə çalış. Ölümlə qarşılaşsan belə yolunu yetkinliyə doğru getməyə çalış.
  • Bir ölkə yaxşı idarə olunursa, yoxsulluq və aludəçiliyin varlığı utanc vericidir. Bir ölkə pis idarə olunursa, zənginlik və qürur kimi şeylərin varlığından utanc duyulmalıdır.
  • Çalışqan olmaq, amma dürüst olmamaq; axmaq olmaq, amma ağıllı olmamaq; sıravi olmaq, amma səmimi olmamaq. Bax belə insanı anlamıram.
  • Sanki hədəfinə çatmayacaqsanmış kimi öyrənməyə çalış. Sanki onu itirəcəksənmiş kimi qorxu içində ol.
  • Yü qüsursuz insandır. O, adi yeməklər yeyir və sadə içkilər içərdi. Amma ruhlara çox bağlıydı. Onun paltarları köhnə idi, amma qurban ayinlərində ən yaxşı paltarlarını və papaqları geyinərdi. O kiçik bir komada yaşayırdı, amma gücünü xəndək və kanallar qazmaq üçün xərcləyirdi. Onda heç bir qüsur tapa bilmirəm.

9-cu bölmə

  • Ustad nadirən mənfəət, qismət və xeyirxahlıqdan danışardı.
  • Filosof Kunq həqiqətən böyük insandır. Bilgisi genişdir, amma özünü məşhur göstərməyə çalışmaz.
  • Ustadın 4 xüsusiyyəti bunlardır: Önyarğısızdır, bir şeyə dərhal qərar verməz, tərs deyildir, məncillikdən uzaqdır.
  • Ustad, yas libasları geyinmiş insanların gəldiyini və ya kor bir şəxsin yaxınlaşdığını gördükdə mütləq ayağa qalxır, hətta o gənc olsa belə.
  • Ustad ölkə xaricinə çıxıb doqquz vəhşi boy arasında yaşamaq istəyirdi. Bir nəfər dedi: “Onlar vəhşidirlər. Bunu niyə edirsiz?” Ustad cavab verdi: “Üstün insan onlar arasında yaşayarsa, ortada vəhşilik deyə bir şey qalmaz.
  • Gəncə hörmət olunmalıdır. Onun gələcəyinin bizim indiki vəziyyətimiz kimi olmayacağını necə bilə bilərik? 40-50 yaşına çatıb özü haqqında çox danışmazsa, o həqiqətən hörmətə layiq insandır.
  • Bağlılığı və səmimiyyəti əsas prinsip olaraq qəbul et. Özünə tay olmayan yoldaşların olmasın. Səhvləri olarsa, düzəltməkdən çəkinmə.
  • İnsan vəzifəsindən uzaqlaşdırıla bilər, amma fikirlərindən əsla.
  • Kəndirdən düzəldilmiş paltarı ilə kürklər geyinmiş insanların yanında utanmayan biri varsa, o da Yu-dur. Heç kəsə nifrət etməz. Acgöz deyildir. Ancaq yaxşı olan işi görər.
  • Ağıllı insanlar özlərini çoşquda itirməzlər. Məziyyətli olanlar şübhə içində olmazlar. Mərd olanlar heç bir şeydən qorxmazlar.
  • Bəzi insanlarla birlikdə çalışa bilərik. Amma görərik ki, əsas mövzularda onlarla bir deyilik. Əsas prinsiplərdə bəzi insanlarla bir ola bilərik, amma görərik ki, onların tətbiqində onlarla bir deyilik. Tətbiqdə bir olduqda isə, mühakimədə fərqli ola bilərik.

10-cu bölmə

  • Konfutsi öz kəndində sadə və səmimi görünür. Sanki danışmağı bacarmır. O həmişə ehtiyatlı danışır.
  • Sarayda aşağı rütbəli məmurlarla danışarkən sərbəst, amma ciddi danışır. Yüksək rütbəli məmurlarla danışarkən yumşaq, amma qəti danışır. Hökmdarın hüzurundaykən davranışları çox sayğılı, ciddi və özünə hakimdir.
  • Oruc tutarkən paltarlarının mütləq təmiz və kətandan düzəldilmiş olmasına diqqət edər. Oruclu ikən yeməyini və qaldığı yeri dəyişdirmək barədə düşünür.
  • Düyüsünün çox təmiz və ətinin çox incə doğranmış olmasını istəyir. İsti və rütubətli havada xarab olmuş və çürümüş düyünü, balığı və əti əsla yeməz. Rəngi qaçmış, ya da pis undan hazırlanmış, yaxşı bişməmiş yeməkləri yeməz. Şərabı istədiyi qədər içər, amma həddini aşmaz. Zəncəfil çox istifadə edər. Yemək yeyərkən və yatarkən danışmaz.
  • Xarici ölkələrdən gələnlərlə danışdıqdan sonra iki dəfə əyilər, salam verər və sonra onları yola salar.
  • Axur yananda o sarayda idi. Qayıdanda soruşdu: “yaralanan oldumu?” Atlar haqqında ümumiyyətlə soruşmadı.
  • Yoldaşlarından biri vəfat etdiyində ona sahib çıxan olmasa, “onu mən dəfn edəcəm” deyir.
  • Yatağında ölü kimi yatmağı sevməz. Evdə rəsmi davranmaz. Tanıdığı bir kəs yas paltarlarını geyinibsə onu görəndə üzünün şəkli dəyişər.
  • Bir ziyafətdə qarşısına çox yemək qoyulduğunda üzü dəyişər və ayağa qalxar.

11-ci bölmə

  • Çi Lu ölülərin ruhlarına edilə biləcək xidmət haqqında soruşdu. Ustad dedi: “İnsanlara xidmət edəcək vəziyyətdə deyilkən, ölülərə necə xidmət edə bilərik?” Çi Lu – “ölülər haqqında bir sual verə bilərəmmi?” – dedi. Ustad cavab verdi: “Həyat haqqında biliyiniz yoxkən ölülər haqqında nə biləcəyik?”
  • Tzu Lu eşitdiyi şeyləri dərhal yerinə yerinə yetirməsinin gərəkib-gərəkmədiyi barədə soruşdu. Ustad dedi ki: “Məsləhətləşmək üçün atan və qardaşın var. Bunu etməmiş dərhal niyə edəsən ki eşitdiyini?” Sonra eyni sualı Tsan Yu da verdi. Ustad dedi: “Eşitdiyin şeyləri dərhal yerinə yetir.” Kunqhsi Hua dedi: “Yu və Tsan Yu sizə eyni sualı verdi, siz birinə dediniz ki, atan və qardaşınla məsləhətləş, digərinə isə dediniz ki, dərhal yerinə yetir. Mənə bunun səbəbini aça bilərsizmi?” Ustad dedi: “Çi Lu çox astagəldir, buna görə onu təşviq etdim. Yu çox tələskəndir, buna görə ona təmkin məsləhət gördüm.”

12-ci bölmə

  • Yen Yuan üstün məziyyət haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Hər kim özünə hakim olursa və ictimai qaydalara bağlıdırsa, ona “üstün məziyyətli kəs” deyilər. Yen Yuan soruşdu ki: “Üstün məziyyətli olmağın yolu nədir?” Ustad cavab verdi: “İctimai qaydalara zidd olan şeyləri dinləmə. İctimai qaydalara uyğun olmayan şeyləri etmə, danışma və onlara önəm vermə.”
  • Çunq Kunq üstün məziyyət haqqında soruşdu. Ustad cavab verdi: “Ölkə xaricinə çıxdığın zaman sanki üstün bir qonaq qəbul edirsənmiş kimi davran. Sanki qurban ayinlərində məsulsanmış kimi xalqına xidmət et. Sənə qarşı edilməsini istəmədiyin şeyləri başqalarına etmə. Ölkəndə və ailəndə sənə qarşı bir narazılıq yaranmasına imkan vermə.”
  • Ssu Ma Niu üstün məziyyət haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Üstün məziyyəti olan insan danışığında ehtiyatlı və yavaşdır.”
  • Ssu Ma Niu üstün insan haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Üstün insanın nə qayğısı, nə də qorxusu vardır. Bir insan vicdanı ilə yanlış bir iş görmədiyinə inanırsa, niyə qayğılansın, niyə qorxsun?”
  • Ssu Ma Niu qayğılanaraq dedi ki: “Hər kəsin qardaşı var, amma mənim qardaşım yoxdur.” Tzu Hsia ona dedi ki: “Üstün insan həmişə ehtiram görər, başqalarına hörmət edər və ayinlərə bağlı qalarsa, bütün dünyada hər kəs onun qardaşı olar. Üstün insan (biolojik) qardaşları olmadığı üçün niyə kədərlənsin ki?”
  • Tzu Çanq hökumət haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Bir hökumət üçün vacib olan şeylər, yetərincə qida, ordu və xalqın hökmdara güvənidir” Tzu Kunq soruşdu: “Bunlardan birindən imtina etməli olsaq, hansını seçməliyik?” Ustad – “ordu” – deyə cavab verdi. Tzu Kunq soruşdu: “Yerdə qalanların da birindən imtina etməli olsaq, hansını seçməliyik?” Ustad cavab verdi: “Qidadan imtina edilə bilər. Qədimdən bəri insanlar ölməyə öyrəncəlidirlər, lakin hökmdara güvən olmazsa dövlət ayaq üstə qala bilməz.”
  • Tzu Çanq “Məziyyətlərimizi necə inkişaf etdirə və pisliklərdən uzaq dura bilərik?” deyə soruşdu. Ustad dedi ki: “Sədaqəti və səmimiliyi ilkin prinsip olaraq qəbul et, doğruluqdan ayrılma, bu məziyyətləri yüksəltməkdir.”
  • Tzu Çanq hökumət haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Hökuməti idarə etmək sənəti yorulmadan hökumət işlərini irəlilətmək və onları yanılmadan tətbiq etməkdir.”
  • Ciddi cəhdləri ilə və ayin qaydalarına sadiq qalmaqla bir insan doğruluqdan ayrılmaz.
  • Üstün insan başqalarının yaxşı tərəflərini inkişaf etdirmələrini istəyər, pis tərəflərini istəməz. Cahil insan isə bunun əksini istəyər.
  • Çi Kanq Konfutsidən hökumət barədə soruşdu. Konfutsi cavab verdi: “Ölkəni idarə etmək xalqı doğru yola yönəltməklə eynidir.”
  • Çi Kanq “ölkədə narahatlıq yaradan oğrularla nə edilməsini” soruşdu. Konfutsi dedi ki: “Siz acgöz olmasaydız, onlara əvəzinə mükafat versəniz belə yenə də oğurlamazdılar.”
  • Tzu Çanq “üstün bir alim olaraq tanınan kəsin necə olması gərəkdiyini” soruşdu. Ustad dedi ki: “Üstün sözü ilə nəyi nəzərdə tutursan?” Tzu Çanq: “Bütün ölkə boyu və öz əyalətində tanınmış olmaq.” Ustad dedi: “Bu məşhur olmaqdır, üstünlük deyildir. Üstün insan sağlam təməlli, dürüstlük və doğruluğu sevən kəsdir. O, insanların sözlərini ölçər, şəxsiyyətini incələyər və başqalarına qarşı təvazökar olmağa çalışar. Belə insan ölkədə və əyalətində tanınar. Məşhur insan isə, o zahirən məziyyətlidir, amma bunun əksini edir və özünü heç sorğulamır”
  • Fan Çıh xeyirxahlıq haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Bütün insanları sevməkdir”. Bilik haqqında soruşdu. Ustad “insanları tanımaqdır” dedi.
  • Tzu Kunq yoldaşlıq barədə soruşdu. Ustad dedi ki: “Yoldaşına səmimi şəkildə öyüd ver və onu yaxşılıqla istiqamətləndir.”

13-cü bölmə

  • Tzu Lu hökumət haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “Xalqın yanında ol və onların işlərinə yardım et.”
  • Çunq-kunq Çi ailəsinin rəisi idi. Hökümət haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: ”Birinci sənə xidmət edə biləcəkləri yanına al, onların kiçik səhvlərini bağışla. Məziyyətli, bacarıqlı insanları dövlət işində vəzifələndir.”
  • Tzu Lu dedi ki: “Vei xanədanlığı, hökuməti birlikdə idarə etmək üçün sizi gözləyir. Edilməli olan ilk işin nə olduğunu açıqlaya bilərsinizmi?” Ustad dedi ki: “İlk iş ələkdən keçirməkdir.” Tzu Lu “doğrudanmı? Bu çox yanlış yoldu, niyə ələkdən keçirək axı?” deyə cavab verir. Ustad: “Necə də cahilsən. Üstün insan bilmədiyi məsələdə ehtiyatlı danışar. Bu cür ayırd etmə olmazsa müvəffəqiyyət olmaz. Müvəffəqiyyət olmazsa ictimai qaydalarda və musiqidə inkişaf olmaz. İctimai qaydalar və musiqi inkişaf etməzsə, verilən cəzalar yerinə yetirilməzsə xalq necə davranacağını bilməz.”
  • Bir şahzadənin öz davranışları düzgündürsə, sərəncamlar vermədən də hökumət işlərini yerinə yetirə bilər. Özü dürüst olmazsa, nə qədər sərəncamlar da çıxsa heç kim onlara riayət etməz.
  • Həqiqi hökmdar hakimiyyətə gəlsə belə, bir nəsil keçməlidir ki, məziyyətlər hakim olsun cəmiyyətdə.
  • Yaxşı hökumət insanları xoşbəxt edər. Uzaqda olanları özünə çəkər.
  • Fan Çıh “ən yaxşı məziyyət” haqqında soruşdu. Ustad dedi ki: “İnsan yalnız yaşarkən ciddi olmalıdı. Vəzifə başındaykən diqqətli olmalıdı. Başqaları ilə yoldaşlıq edərkən səmimi olmalıdı.”
  • Tzu Kunq “bir insanın müdrik olaraq tanınması üçün hansı xüsusiyyətləri olması gərəkdiyini” soruşdu. Ustad dedi ki: “O insan öz davranışlarından daim utanc duyursa və insanları alçaltmırsa, o müdrid insandır.”
  • Orta yolu tutmuş insana rast gəlmədim. Bu halda kimə bilik verəcəm? Çalışqan və ehtiyatlı kəsləri tapa bilmədim. Çalışqan olan inkişaf edər və həqiqətə çatar. Ehtiyatlı olanlar özlərini xətalardan qoruyarlar.
  • Məziyyətdə daimilik olmazsa, o insanın hörməti azalar.
  • Böyük və üstün insan ağıllıdır, amma yaltaqlanmaz. Cahil insan yaltaqlanar, amma ağıllı deyildir.
  • Ustad dedi ki: “Böyük və üstün insana xidmət etmək asandır, amma onu razı salmaq çətindir. Onu həqiqətlə zidd olan məsələlərdə razılaşmağa çalışsaq o bundan razı olmayacaqdır. Amma o əmrində olan insanları qabiliyyətlərinə görə işlədir. Cahil insana xidmət etmək çətindir, amma onu razı salmaq asandır. Onu həqiqətlə zidd olan məsələlərdə razılaşmağa çalışsan o bundan razı qalacaqdır.
  • Böyük və üstün insan qürurlu deyildir, ciddidir. Cahil insan isə özündən razıdır və ciddi deyildir.
  • Dözümlülük, təvazökarlıq, sadəlik fəzilətə çox yaxındır.
  • Tzu Lu “bir insanın özünü müdrik olaraq göstərməsi üçün hansı xüsiyyətlərə ehtiyacı var?” deyə soruşdu. Ustad cavab verdi: “Bu şəxs ciddi, çevik və mülayim olarsa, ona müdrik demək olar. Yoldaşları arasında ciddi və çevik, qardaşları arasında da mülayim olmalıdır.

14-cü bölmə

  • Hsien utancın nə olduğunu soruşdu. Ustad dedi ki: “Ölkədə yaxşı bir hokumət iş başında olanda düşünülən tək şey ayın sonunda alınacaq maaşdırsa, bax bu utancdır.”
  • Bir ölkədə yaxşı hökumət hakimiyyətdə olanda sözlər və davranışlar sonadək azaddır. Pis hökumət hakimiyyətdə olanda isə davranışlar bəlkə bir azaddır, amma ehtiyatlı danışmaq lazımdır.”
  • Məziyyətli insanlar mütləq doğru danışandırlar, amma doğru danışanlar həmişə məziyyətli deyillər, prinsipləri yoxdur.
  • İnsanı diqqətli çalışmağa yönəltməyən bir sevgi anlayışı ola bilərmi? İnsanı doğru yola yönəltməyən bir sədaqət anlayışı ola bilərmi?
  • Şikayətçi olmadan kasıblığa dözmək çətindir. Qüruru olmayanın zəngin olması rahatdır.
  • Tzu Lu yetkin insanın necə olması gərəkdiyini soruşdu. Ustad dedi ki: “Bilgili, gözütox, cəsarətli və müxtəlif bacarıqları olan insanı düşün. Bunun üzərinə ayin qaydalarına və musiqiyə bağlılığı da əlavə etsən, yetkin insanın kim olduğunu anlayarsan.
  • Ustad, Kunq Minq Çia-dan Kunq Şu Ven haqqında soruşdu – “sizin ağanızın danışmadığı, gülmədiyi və heç nə qəbul etmədiyi doğrudurmu?” Kunq Min Çia cavab verdi: “Bu şayiələr doğru deyil. Mənim ağam zamanı gələndə danışır, beləcə insanlar onun söhbətindən yorulmur. Əyləncəli anlarda gülür, beləcə onun gülməsindən bezmirlər. Həqiqətə uyğun olan şeyləri qəbul edir, buna görə insanlar onun həris olduğunu düşünüb yorulmazlar.”
  • Təvazökar olmayan insan danışarkən sözlərinin düzgün olmaması səbəbindən əziyyət çəkəcəkdir.
  • Əvvəllər insanlar biliyi özlərini yetişdirmək üçün əldə edərdilər. İndiki zamanda isə insanlar bilyii başqalarını tərifləmək üçün əldə edirlər.
  • Böyük və üstün insan düşüncələrində həddi aşmaz, danışığında ehtiyatlı, lakin hərəkətə keçməkdə cəlddir.
  • İnsanların məni tanımamasına görə qayğılanmaram, öz bacarıqlarımın azlığına görə qayğılanaram.
  • Tzu Lu üstün insan haqqında soruşdu. Ustad “özünü diqqətli şəkildə yetişdirmək istəyən insandır” dedi. Tzu Lu “elə bu qədərmi?” deyə soruşdu. Ustad “başqalarına rahatlıq verəcək qədər özünü yetişdirən kəsdir” dedi. Tzu Lu “bu qədərmi?” deyə təkrar soruşdu. Ustad “bütün insanlara rahatlığı təmin etmək üçün özünü yetişdirən kəsdir” cavabını verdi.

15-ci bölmə

  • Ustad dedi ki: “Tzu, məni çox şey öyrənən və bunları yadında saxlayan biri kimi görürsən?” Tzu Kunq cavab verdi: “Bəli, məgər elə deyilmi?” Ustad “xeyr, mən hər şeyi ehtiva edən biliyi axtarıram” dedi.
  • Tzu Çanq “bir insanın davranışı necə olmalıdır?” deyə soruşdu. Ustad cavab verdi: “Sözlərində səmimi və doğru, davranışlarında ehtiramlı və diqqətliysə, bu şəxsin davranışları şimalın və cənubun vəhşi xalqları arasında belə bəyənilər. Sözlərində səmimi və doğru, davranışlarında ehtiramlı və diqqətli deyilsə, bu insanı heç qonşuları belə bəyənərmi?” Tzu Çanq bu sözləri kəmərinin üstünə yazdı.
  • Danışılacaq bir insan olanda onunla danışmamaq bu insanı itirmək deməkdir. Danışılmayacaq bir insanla danışmaq isə sözlərin boşuna xərclənməsidir. Ağıllı olan nə o insanı itirər, nə də sözünü boşuna xərcləyər.
  • Müdriklər və fəzilətli insanlar məziyyətlərinə zərər verə biləcək həyat tərzinə yönəlməzlər. Hətta məziyyətlərini inkişaf etdirmək üçün həyatlarını belə verərlər.
  • Tzu Kunq “fəzilətli olmaq üçün nə edilməsi gərəkdiyini” soruşdu. Ustad dedi ki: “Yaxşı iş görmək istəyən bir şəxs əvvəlcə vasitələri bilməlidi.”
  • Bir insan gələcəyi düşünmürsə, qısa zamanda kədərlə qarşılaşacaqdır.
  • Özündən çox, başqalarından az tələb edən insan özünü pisliklərdən uzaq tutmuş olar.
  • Bir yığın insan bütün günü birgə olub doğruluq mövzusundə tək kəlmə kəsmirlərsə, ancaq səthi söhbətlərlə baş qatırlarsa, onların vəziyyəti həqiqətən çox pisdir.
  • Böyük və üstün insan bacarıqsızlığından kədərlənər, insanların onu tanımamasına görə qayğılanmaz, ölümdən sonra adının unudulacağından narahat olmaz, mətindir, özü özünü tanımağa çalışar, savaşmaz, o bir cəmiyyət adamıdır, partizan deyil.
  • Tzu Kunq “bir kəsin həyatına yön verəcək bir şey varmı?” deyə soruşdu. Ustad “Sənə qarşı edilməsini istəmədiyin şeyi başqalarına etmə” dedi.
  • İkiüzlü söhbətlər məziyyəti zədələyər. Kiçik şeylərə qarşı səbrsiz olmaq böyük işləri korlayar.
  • Xalq bir nəfərə nifrət edirsə, bunu təhlil etmək lazımdı. Xalq bir nəfəri sevirsə, bunu da təhlil etmək lazımdı.
  • Böyük və üstün insanın hədəfi həqiqətdir. Yemək onun hədəfi ola bilməz. Üstün insan həqiqətə çatmayacağından narahatdır, ac qalacağından yox.
  • Bir insanın kifayət qədər biliyi varsa, amma məziyyətləri yoxdursa, nə qazanırsa qazansın, sonda hamısını itirəcək. Biliyi və məziyyətləri var, amma ölkəni yaxşı idarə etmirsə, xalq olan yenə də hörmət etməz. Bilgisi, məziyyətləri var, ölkəni yaxşı idarə edir, amma xalqın ayin qaydalarına qarşı çıxırsa, o insan yenə də yetkinliyə çatmaz.
  • Məziyyət bir insan üçün su və oddan da önəmlidir.

16-cı bölmə

  • Ölkədə doğru prinsiplər hakim olduğu zaman, ölkə böyük məmurların əlinə düşməz, xalq arasında anlaşmazlıqlar olmaz.
  • Yararlı olan üç növ yoldaşlıq və zərərli olan üç növ yoldaşlıq var. Dürüst, səmimi və anlayışlı yoldaş yararlıdır. İkiüzlü, hiyləgər və çox danışan yoldaş zərərlidir.
  • İnsanların yararlandığı üç cür əyləncə və zərər gördüyü üç cür əyləncə vardır. Musiqi və ayinlər üzərində çalışma, başqalarının yaxşılığından danışmaq və yoldaşlara malik olmağın zövqü yararlıdır. İfrat əyləncə, vaxt öldürmə və ziyafətləri bəyənmək zərərlidir.
  • Böyük və üstün insanın yanında olan kəsin edə biləcəyi üç səhv vardır. Susması gərəkən yerdə danışmaq – buna tələskənlik deyilir. Danışması gərəkdiyi zaman susmaq – buna gizlənmək deyilir. Böyüyünün üzünə baxmadan danışmaq – buna korluq deyilir.
  • Konfutsi dedi ki: “Böyük və üstün insanın qarşısını aldığı üç şey vardır. Gənclik çağında hələ bədən gücü yoxkən şəhvətin qarşısını alır. Gücləndiyi vaxt savaşın qarşısını alır. Yaşlandığı vaxt acgözlüyün qarşısını alır.
  • Böyük və üstün insanın qorxduğu üç şey vardır. “Göy”ün əmri, böyük şəxsiyyətlər və müqəddəs insanların sözləri. Cahil insanlar “Göy”ün əmrini bilməzlər, buna görə də qorxmazlar. Böyük şəxsiyyətlərə hörmətləri yoxdur. Müqəddəs insanların sözünü məsxərəyə qoyarlar.
  • Fitri biliklilər üst sinifdir, sonradan öyrənənlər orta sinif, axmaqlar isə aşağı sinif.
  • Böyük və üstün insanın doqquz təfəkkür mövzusu vardır: Gözlərin yaxşı görməsi, qulaqların yaxşı eşitməsi, üzünün yumşaq, davranışlarının sayğılı, danışığının səmimi və etdiyi işdə diqqətli olması, şübhə içində olduğunda başqalarını sorğuya çəkmək, əsəbləşəndə çətinlikləri, qazanc əldə etdiyində doğruluğu düşünməsi.
  • Xeyirə yetişə bilməyəcəksənmiş kimi bax. Şəri, əlini qaynar suya salacaqsanmış kimi düşün.

17-ci bölmə

  • Ho dedi ki: “Gəlin, sizinlə danışmaq istəyirəm” və sonra soruşdu “Zinyət əşyalarını gizlədən və ölkəni hərc-mərcliyə aparan bir insana xeyirxah deyilə bilərmi?” Konfutsi cavab verdi: “Xeyr”. “Ölkəsinə xidmətdən uzaq duran və bu fürsəti qaçıran insana ağıllı deyilə bilərmi?” Konfutsi yenə “xeyr” dedi.
  • Tzu Çanq Konfutsidən “yetkin məziyyət” haqqınd soruşdu. Konfutsi dedi ki: “Dünyada beş şeyi hər şeyə tətbiq edə bilmək bacarığına “yetkin məziyyət” deyilir. Bu beş şey ciddilik, əliaçıqlıq, səmimilik, doğruluq, ağıllıdır. Ciddisənsə, hörmətsizlik görməzsən. Əliaçıqsansa, hər şeyi əldə edərsən. Səmimisənsə, xalq sənə güvənər. Doğrusansa, çox şey bacararsan. Ağıllısansa, başqaları sənə xidmət edəcək.
  • Öyrənməyə qarşı sevgi bəsləmədən yaxşılıq etməyi sevmək insanı bəsitliyə aparar. Öyrənmə sevgisi olmadan bir şeyi anlamağa çalışmaq insanı qarışıqlığa aparar. Öyrənmə sevgisi olmadan səmimiliyi istəmək insanı zərərli nəticəyə aparar. Öyrənmə sevgisi olmadan doğruluğu istəmək insanı asiliyə aparar. Öyrənmə sevgisi olmadan dayanıqlı olmağı istəmək insanı gərəksiz davranışlara aparar.
  • Aldadıcı sözlər və hiyləgər davranışlar məziyyətlərlə uzlaşmaz.
  • Ustad dedi ki: “Susmağı seçirəm.” Tzu Kunq dedi ki: “Ustadım, siz danışmasaz, biz tələbələr nə yazarıq?” Ustad dedi ki: “ “Göy” danışırmı? Dörd fəsil zamanını tamamlar… Məxluqat inkişafına davam edir, amma “Göy” bir şey söyləyirmi?”
  • Bütün günü başını yaxşı işlər üzərində yormayıb yeməyi düşünən insanla yola getmək çətindir. Qumar və şahmat oynayanlar ki var, onlardan biri olmaq heç nə etməyənlərdən daha yaxşıdır.
  • Tzu Lu soruşdu: “Böyük və üstün insan mərdliyə önəm verirmi?”. Ustad cavab verdi: “Böyük və üstün insan doğruluğu ən yüksək şey olaraq qəbul edir. Üstün insan doğru olmayıb ürəkli olarsa o asilərdən olar. Cahil insan dürüst olmayıb ürəkli olarsa o oğru olar.
  • Tzu Kunq soruşdu: “Böyük və üstün insan nifrət edərmi?” Ustad cavab verdi: “Nifrət edər. O başqalarının pisliyindən danışanlara nifrət edər. Aşağı mövqedə olub üstün mövqedə olanlara şər atanlara nifrət edər. Cəsarətli olub ayinlərə önəm verməyənlərdən xoşu gəlməz. Həyasız olanlardan, mənfəət mübahisəsi edənlərə nifrət edər.
  • Ustad soruşdu: “Tzu, sənin də nifrət etdiyin şeylər varmı?” Tzu Kunq cavab verdi: “Başqalarının işlərinə burunlarını soxmağa maraqlı olanlara və özlərini bilikli sayanlara nifrət edirəm. Təvazökar olmayanlara və özlərini cəsarətli sayanları xoşlamıram. Sonra, sirr saxlayanlara və özlərini dürüst sayanlara nifrət edirəm.”
  • İnsanlar arasında gənc qızlara və xidmətçilərə necə davranmaq gərəkdiyini tapmaq çətindir. Onlara, adətən, yaxınlıq göstərdikdə təvazökarlıqlarını itirirlər, uzaq durduğunuzda isə qəzəblənirlər.

18-ci bölmə

18-ci bölmədə kitab Çində hakimiyyətdə olmuş sülalələrdən danışır

19-cu bölmə

  • Müdrik insan təhlükəni görəndə həyatını verməyə hazırdır. Qazanc əldə etmək imkanı yarananda doğruluğu düşünür. Həyatını başa vurarkən fikirləri ciddidir. Yas mərasimində düşüncələri kədərlidir. Belə insan həqiqətən təqdirimizi qazanır.
  • Bir insan həqiqətən məziyyətli olub, amma bunu kamilləşdirməsə, səmimi olmayaraq doğrulara inanarsa, bu şəxsin diri ya da ölü olmasının nə fərqi var?
  • Tzu Hsia “qarşılıqlı münasibətlər” barədə dedi ki: “Sənə yararlı olanlarla münasibət qur, digərlərindən uzaqlaş.” Tzu Çanq dedi ki: “Bu mənim prinsiplərimə ziddir. Böyük və üstün insan bacarıqlı və məziyyətli olanları bəyənir, hər kəsə səbr göstərir. Yaxşı olanları bəyənir, bacarıqsızlara yazığı gəlir.”
  • Asan məsələlərdə belə təhlil ediləsi bir şeylər vardır. Təhlilsiz tətbiq təhlükəli ola bilər.
  • Geniş bilgisi olmaq, sağlam və səmimi məqsədi olmaq, ciddi şəkildə araşdırmaq, dərin düşünmək, bax məziyyət bunların içindədir.
  • Böyük və üstün insan üç cür görsənir. Uzaqdan baxanda ciddi, yaxınlaşdıqda mülayimdir. Danışarkən sözləri inandırıcıdır.
  • Bir məmur vəzifəsini yerinə yetirdikdən sonra qalan vaxtını öyrənməyə həsr etməlidir.
  • Yas mərasimində kədər kulminasiyaya çatanda, tədbiri saxlamaq lazımdır.
  • Böyük və üstün insanın xətaları ay və günəş tutulması kimidir. Onun da xətaları vardır. O dəyişər, bütün insanlar yenə də onu axtarar.
  • İnsan bir sözü ilə ağıllı kimi görünə bilər, eynilə bir sözü ilə axmaq kimi görünə bilər. Söylədiklərimizə çox diqqət etməliyik.

20-ci bölmə

  • Tanq dedi ki: “O ən uca Tanrı, səndən günahlarımı bağışlamağımı istəmək cəsarətini göstərə bilmirəm. Ey Tanrım, qaranlıqda qala bilmirəm. Onları mühakimə edən sənsən, ey Tanrım. Mən günah işləyərsəm, bu sənin və xalqın adına yazılmamalıdır. Bu xalq kütlələri içində işlədiyim günah mənim adıma yazılmalıdır.”
  • O bütün meyarlara diqqət etdi, qanunları gözdən keçirdi. Vəzifəsindən uzaqlaşdırılmış məmurları vəzifələrinə qaytardı və ölkədə yaxşı hökumət təsis etdi. Yox edilmiş dövlətləri və ailələri yenidən qurdu. Yalnızlığa çəkilmişləri yenidən vəzifələrinə qaytardı. Beləcə, imperiya içində xalq ona bağlandı. Önəm verdiyi əsas şeylər, xalqın qidalanması, yas mərasimləri və qurban ayinləri idi. O xeyirxahlığı ilə hər kəsi qazandı. Səmimiliyi ilə xalqı özünə inandırdı. Ciddi çalışması ilə uğuru böyük oldu və ədalətindən hər kəs razı qaldı.
  • Tzu Çanq Konfutsidən soruşdu: “Hökuməti yaxşı idarə etmək üçün hakimiyyətdə olan şəxs necə davranmalıdır?” Ustad cavab verdi: “Beş üstün şeyə dəyər verərsə və dörd pis şeyi uzaqlaşdırarsa, o şəxs ölkəni yaxşı idarə edər.” Tzu Çanq dedi ki: “Beş üstün şey deməklə nə demək istəyirsiz?” Ustad “Hakimiyyətdə olan şəxs ifrat xərcə girmədən yararlı ola bilərsə, xalqına peşmanlıq gətirməyəcək tapşırıqlar verərsə, acgözlük etmədən istədiyi şeyi ala bilərsə, qürurlu olmadan ehtiram qazana bilərsə, qorxunc olmadan uca ola bilərsə” cavabını verdi. Tzu Çanq dedi ki: “İfrat xərcə girmədən deməklər nəyi nəzərdə tutursuz?” Ustad cavab verdi: “İqtidarda olan kəs xalqı üçün yararlı işlər görər və xalq bundan yararlanarsa, bu ifrat xərcə girmədən yararlı olmaq deyilmi? Yaxşı işçilər seçər və onları işlədərsə, bundan kim narazı olar? İstəkləri hökumətin yaxşılığı naminə olarsa, kim onu acgözlükdə günahlandırar? Xalqından heç kim onu hörmətsizlik etməzsə, bu qürurlu olmadan ehtiram qazanmaq deyilmi? Geyimi və papaqları özünə yaraşan şəkildə olarsa və baxışları ciddi olarsa, o sayğı görər. Bu qorxunc olmadan uca olmaq deyilmi?” Tzu Çanq soruşdu: “Dörd pis şey deməklə nəyi nəzərdə tuturduz?” Ustad cavab verdi: “Xalqı tərbiyə etmədən ölümə sürükləmək, buna “qəsd etmək” deyilər. Onlara xəbər vermədən, birdən-birə iş yükləmək, buna “təzyiq” deyilər. Sərəncam imzalayıb sonra bunu dərhal həyata keçirməyi tələb etmək, buna “mərhəmətsizlik” deyilər. İnsanlara mükafat verərkən xəsis davranmaq, buna “yersiz davranış” deyilər.
  • Ustad dedi ki: “Göyün əmrlərini bilmədən böyük və üstün insan ola bilməzsiniz.”

Müəllif: Cavid Məmmodov

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin