Müdafiə mexanizmləri-psixoanaliz

0

Müdafiə mexanizmləri.

  • “Müdafiə” termini ilk dəfə 1984-cü ildə yaranıb. Freyd “Qoruyucu nevropsixozlar” işində Mənin mübarizəsinin təsviri üçün bir sıra ağrılı və ya dözülməz fikirlərə və affektlərə qarşı istifadə edilmişdi. Sonra termin “sıxışdırıb çıxartma” terminiylə əvəz edilmişdi.
  • Freyd (1926): “Bütün üsulların ümumi işarəsidir ki, münaqişədə Mən tərəfindən istifadə edilir və hansılar ki, nevroza gətirib çıxara bilərlər”.
  • Laplanş, J. Pontalis (1967): “Azaldılmaya və ya bütövlüyü və biopsixoloji individin sabitliyini hədələyən istənilən dəyişikliyin aradan qaldırmasına tuşlanmış təsirlərin məcmusu.
  • Bütovlükdə daxili oyanmadan müdafiə gedir və xüsusilə bu meylə, həmçinin belə oyatmanı doğuran vəziyyətlərdən müdafiəyə cəlb olunmuş təsəvvürlərdən (xatirələr, fantaziyalar) hansı ki, mənəvi tarazlığı pozur və, beləliklə, xoşagəlməzdir Mən üçün.
  • Freyd (1936): “Analizlə açılmış bütün müdafiə üsulları tək hədəfə xidmət edirlər – Mənin instinktiv həyatla mübarizəsində ona kömək etmək”.
  • Müdafiənin işləməsinə nə səbəblər gətirir:
  • 1) həyəcan, instinktiv gərginliyin artımıyla şərt qoyulmuş
  • 2) həyəcan, çirkli vicdan səbəb olan (Super -Mən),
  • 3) real təhlükələr.
  • Hər bir insan müəyyən müdafiələrə mexanizmlərinə üstünlük verir, hansılar ki, çətinliklərlə mübarizənin onun fərdi stilinin ayrılmaz hissəsi olurlar. Müəyyən müdafiənin və ya müdafiə yığımının avtomatik istifadəsi ən azı dörd mürəkkəb qarşılıqlı təsirin nəticəsidir:
  • 1) anadangəlmə temperament;
  • 2) streslərin təbiətləri, erkən uşaqlıqda yaşanmışlar (dözülmüşlər);
  • 3) müdafiələr, hansılar ki, nümunələr bəzən və  müəllimlər tərəfindən, valideynlər və ya başqa əhəmiyyətli fiqurlar idilər;
  • 4) təcrübəli yolla mənimsənmiş ayrı müdafiə mexanizmləri

 

Təsnifat

  • İlkin (primitiv) müdafiə mexanizmləri: Onların təsiri emosiyalara, hisslərə, affektlərə, fikirlərə yönəlmişdir.
  • Primitiv təcrid etmə,
  • İnkar etmə,
  • Qüdrətli kontrol,
  • Primitiv idealizasiya (devalvasiya),
  • Proyeksiya,
  • İntroeksiya,
  • Proyektiv eyniləşdirmə,
  • Parçalanma – dissosiasiya.
  • İkinci (ən yüksək sıra) qoruyucu proseslər: Onların təsiri yalnız bir sahədə təsirini göstərir (yalnız hisslər, yalnız emosiyalar)
  • Repressiya (sıxışdırma),
  • Regressiya,
  • Təcrid etmə,
  • İntellektualizasiya,
  • Rasionallaşdırma,
  • Ləğv etmə,
  • Özünə qarşı dönmə,
  • Yerdəyişmə,
  • Reaktiv yaranma
  • Eyniləşdirmə,
  1. Sublimasiya

 

Müqavimət

  • Travmanı müəyyən etməmişdən qabaq mütləq müqavimətlə qarşılaşacağıq. Şüursuzluq birdən birə informasiyanı vermir, vuruşur, sonra.
  • Müqavimət elə dəyişikliyə aiddirki, şüurlu olaraq arzu edilir, amma şüursuz qorxudur.
  • Müqavimət psixoterapevtik prosesin bir hissədir.
  • Qarşılayıb və müqaviməti tədqiq edərək biz ayırmalıyıq ki:

–  pasiyent müqavimət göstərir,

– necə o bunu edir,

– nədən o çəkinir

– niyə o bu edir.

 

Sıxışdırıb çıxartma

  • Bu prosess zamanı, müdafiə mexanizmi şüursuzluqa təsəvvürləri (xatirələri,arzuları) sıxışdırmaq istəyir. Sıxışdırma elə vəziyyətdə baş verirki, baş vermiş hadısə özü özlüyündə arzu olunandı, lakin başqa tələbləri gözə alanda arzunun- meylin reallaşmağı qeyri mümkündür.
  • Sıxışdırma isteriya vaxtı əyani çıxış edir, başqa ruhi nasazlıqlar zamanıda özünü büruzə verir, və hətta normal psixikadada baş verir. Hesab etmək olar ki, bu psixikanın ayrı sahəsi kimi şüursuzun formalaşmalarının əsasını təşkil edən universal psixi prosesdir.

Freyd ilkin sıxışdırmanı ayırırdı ki, instinktiv impulsun ilkin təzahürün qarşısı alınır, hansı ki, heç vaxt dərk edilmirdi. İkinci – hansının ki, impulsun törəmə və gizli təzahürləri şüuraltıda dayanırlar- haçansa şüurlu qavranılırdı, indi isə sıxışdırılıb. “Sıxışdırılmışın qayıdışı” ilkin impulsun (səhv hərəkətlər, simptomlar) qəbuledilməz törəmələrin şüuruna iradəsiz nüfuzetməylə nəticələnir.

Sıxışdırıb çıxartmalar

Qorxunun isteriyası zamanı,  məsələn: zoofobinf libidinoz enerjinin atayla bağlı sıxışdırılıb çıxardılır. Ata libido obyekti kimi şüürda yox oldu . və onun yeri heyvanı tutdu.Hansındanki xəstə instiktiv formada qorxur.

Konversiya isteriyası vaxtı affekt sıxışdırılıb çıxardılır. Meylin nümayəndələri şüurdan  təmamilə çıxarırırlar .Və konversiya simptomu onların əvəzləməsinin formasıdır. Məsələn: iflic.

Sarışan hallar nevrozu ən çox uşağa qulluq edən şəxsə yatırdılmış düşmənçiliklə bağlıdır- anaya, ataya.

Bəzən şüursuzluq sıxışdırılıb çıxartma ilə eyni tutulur. Və burada ən əsası, müdafiəni sındırmaqdır. Əgər inam yaransa o zaman psixoloji baryeri dəhf etmək olur.

Müdafiə mexanizmləri

  • Reqressiya 2. İzolasiya
  • Etdiyini məhv etmək
  • Proeksiya
  • İntroeksiya
  • Sublimasiya
  • İnkar
  • İdealizasiya
  • Aqressorla identifikasiya
  • Rasionalizasiya və intellektualizasiya

 

Reqressiya

  • Köhnəyə qayıdış deməkdir.
  • Keçmiş inkişaf mərhələlərinə qayıdış. (libidal fazalar, obyektli münasibətlər, identifikasiya prosesləri)
  • Hallüsinasiyalarda yer alır
  • Freyd təkid edirdi ki, uşağın, individin və bununla bəşəriyyətin keçmişi – həmişəlik bizdə qalacaq: “İlkin hallar həmişə yenidən yarana bilər. İlkin psixika sözün həqiqi mənasında məhv edilməzdi”.
  • Fallik etapdan oral səviyyəyə eniş (qayıdış) kastrasiya həyəcanından yaranan vəziyyət kimi, separasiya qardışısında onu təşvişli edir. Nəticədə tənəzzül adətən nəticələrin Eqonu qorumağa nəzərdə tutulmuş sonrakı qoruyucu ölçülərlə müşayiət olunur.
  • Fiksasiya və reqressiya bir birindən asılıdır. Amma onuda bilmək lazımdır ki, fiksasiya inkişaf konsepsiyadır, reqressiya isə müdafiə prosesi.
  • İnkişafın müəyyən anında həddən artıq təmin olunma (məmnunluq) fiksasiyaya gətirib çıxarır.

İzolyasiya

  • Sayrışan nevrozlar zamanı yaranan müdafiə mexanizmi
  • Hansısa müəyyən sözün, aktın, fikrin başqalarından izolasiyası.
  • Freyd bu növ müdafiəni arxaik, yəni köhnə növ müdafiə adlandırır. Rituallar, təkrarlar- hamısı- zamanı dayandırıb o aktı, fikri, sözü deyib rahatlaşmaqdı.

 

Etdiyini məhv etmək

  • Subyekt özünü elə aparır ki, güya bundan qabaqkı akt yerinə yetirilməmişdi.
  • 2 fazalı simptomlarda yer alır: 1. işığı yandırmaq, sonra söndürmək məqsədi ilə
  • Məhv etmə anal erotizmlə bağlı olur – kastrasiyadan qorxan insan fekaliydən azad ola ola anlayır ki, itki sonacan olmayıb və bundan həzz alır.

P və İ – insan həyatında Mənin ətrafla fərqlənməsində böyük rol oynayır.

  • Proyeksiya-Nevroloji və ya psixoloji təsirinin ətrafa keçməsi – mərkəzdən periferiyaya və ya subyekdən obyektə
  • Özünə nifrət elədiyi şeyləri başqasında görmək
  • Paranoyada daha çox rast gəlinir, homoseksual qorxularla bağlıdır ki, iki dəfə dəyişməyə uğrayır.
  • İntroyeksiya-Həm müdafiə mexanizmi kimi, həmdə normal psixi inkişafın bir hissəsi kimi çıxış edə bilir.
  • Mənin həzzi ətrafdan alınan həzzin introeksiyadır və xariclənən qeyri- həzzin proeksiyasıdır.
  • Oral faza ilə bağlı bir anlayış – mən bunu yemək istəyirəm, mən bunu tüpürmək istəyirəm.

İnkar etmək

  • Yaşanmış hadisə inkar edilir və ya impuls və ya özünün bir hissəsi
  • İnkar hallüsinator arzuların yerinə yetirilməsidir
  • İnkarı imtinadan ayırmaq lazımdır: imtina (əvvəl bu fikir olub. İndi isə imtina edilir ondan)

İdealizasiya

  • Yaxşı xüsusiyyətlərin şişirdilməsi
  • Pis xüsusiyyətlərin qeyb olması
  • İnkişaf prosesinin bir hissəsidir ki, ideal strukturların formalaşmasında rol oynayırlar: 1. ideal- mən –arzuolunan mən
  • super Eqo
  • Idealizasiya kor olmaq mənasında verilirki , burada qul olma şansı ona oxşamaqdan daha qabaqda gedir.
  • Burada insanın pis xüsusiyyətləri olmadığın görə obyekt əlçatmaz sayılır və bununla daha çox travma alınır

 

Aqressorla identifikasiya

  • Travmatik vəziyyətlə qarşılaşan zaman aqressordan öyrənərək aqressiv davranışı (fiziki, mənəvi) öz xüsusiyyətinə çevirir.
  • Bu müdafiə mexanizmi super Eqo formalaşmamış zaman yaranır, çünki özünü tənqid yaranan kimi, bu müdafiə mexanizmi parçalanır.
  • İlk öncə, inroeksiya yolu ilə aqressiya kemir daxilə və sonradan davranış ğzünü büruzə verir.
  • Anna Freyd tərəfindən kəşf edilib.
  • Paranoyanın bir fazası kimi çıxış edə bilər.

Üstün mənin ilkin fazasıda ola bilər

Rasionalizasiya

  • Mənəvi və etik normalara uyğun bir anlayış verməklə insan icazə verilməyən bir addımları öz fikirlərində düzəldir.
  • Real meyillər kölgədə qalır.
  • Freydin təsnifatında bu müdafiə mexanizmi yox idi.
  • Dində, siyasətdə, mənəvi dünyada özünə bərk fundament tapan rasionalizasiya ona görə daha çox istifadə olunur

 

Intellektualizasiya

  • Başqa sözlə «özünü idarə»
  • Neqativ fonda çıxış edərək, emosiyalar və affektlər üzərində qalibiyyət mənasını verir.
  • Terapiya zamanı intellektualizasiyanı «müqavimət» adlandırmaq olarki, çünkü insan məntiqinin gücü ilə emosiyaları gizlətməyə çalışır.

 

 

Niyə məhz transfer?

Psixoanaliz zamanı Freyd ilk olaraq Berta ilə işində transfer hadisəsi ilə qarşılaşdı.

Hissləri başqa insandan terapevtə keçirən insana perenoslu deyilir.Hisslər, əsasən valideynərinə qarşı ola bilən hisslərdir. Hisslər neçə cür ola bilər:

  1. Pozitiv- a. Ata –ana b. Erotik c. Dost d. Bacı- qardaş (yalnız pozitiv hisslərin köçürülməsi)
  2. Neqativ – a. Ata –ana b. Erotik c. Dost d. Bacı- qardaş (yalnız neqativ hisslərin köçürülməsi)

Hisslər keçmişdən gəlir, lakin pasientə indiki zamanda baş verən kimi hiss olunur. Transfer, əsasən, nevrotik insanlarda baş verir, yanı öz psixikasını tam anlaya bilməyən, problemlərini həll edə bilməyən.

Transfer bir insandan başlayır sonra başqasına keçir və uzun müddət davam edir.

Freydin sözlərinə görə, insanın libidal enerjisi bir obyektdən o birinə keçən zaman transfer olunur.Əvəzləmə baş verir.

Psixoanalitikin əsas rolu bu transferi qəbul edib, dəyişib geri qaytarmaqdır.

 

 

Transferi necə hiss edək?

  • Real situasiyanı qeyri-adekvat emosional qiymətləndirmə
  • Keçmiş konfliktlər və hadisələri yenidən yaşama
  • Psixoseksual fazanın keçmiş etaplarına qayıdış
  • Psixoanalitiki kimləsə müqayisə etmək

Kontrperenos

  • Pasientə olan emosional münasibət
  • Pasientə olan empatiyanı simpatiya ilə əvəzləmə
  • Probelemini özünün kimi qarşılamaq
  • Pasient psixoanalitik şüursuzluğuna təsir etdikcə terapevtdə kontrperenos yaranır
  • Terapiyaya ziyan vuran bir münasibətdir
  • Superviziya üsulu ilə aradan qalxızmaq mümkündür

PSİXOANALİTİK SEANSIN STRUKTURU . 1.Otaq

  • Təmiz
  • Çox parlaq olmayan işıqlı
  • Sakit tonlarda olan mebellə
  • Kuşetka- yanı taxt kimi bir mebel- uzanmaq üçün
  • Otaqda artıq heçnə olmasın
  • Dini heç bir şey olmasın
  • Fikir yayındıran heçnə
  • Nə soyuq nə isti otaq olmalıdır

 

2.seans necə başlayır?

  • Tanışlıq
  • Dinləmək
  • Passiv rol saxlamaq
  • Psixoanalitikin gözləri pasientin gözləri ilə toqquşmamalıdır
  • Ümumiyyətlə, pasient psixoterapevti görməməlidir
  • Texnikalar ilklərdə istifadə edilməməlidir

 

  • Anamnez – informasiya
  • Terapiya
  • Son – asılılığın inkiçafını dayandırırıq

 

Yuxu yozmaları. 5 yaşlı Hansın fobyasının analizi .

  • 1900 ildə ilk dəfə satışa şıxarılan bu əsər Freydin ilk böyük əsəri sayılır.
  • Freydə görə yuxunun 2 funksiyası var:
  • Bioloji – dincəlmək üçün
  • Psixoloji- hansıki bioloji ilə eyni deyil- burada bizim şüurumuz deyil, şüursuzluğumuz işləyir. Ətraf aləm maraqlı deyil, əsas maraq indi şüursuzluqda yaranan tələbatların super ego və egoya uyğun təmin etməkdir

 

  • Lakin yalnız şüursuzluq deyil, həmdə şüur işləyir:
  • Həyatda qatarın səsini eşidən yatmış insan yuxuda ildırım və şimşək görür
  • dişləri xəstə olan insan yuxuda dişlərin tökülməsini görür
  • İnsan öz arzularını reallaşdırır- yuxuda biz arzumuzu reallaşmış görürük- niyə?
  • Somatik tələbatın ödənməsi- su istəyən yatmış insan yuxuda su içir

 

 

  • Yuxunun ən əsas funksiyası- bizim yuxumuzu qorumaqdır. Əgər, şüursuzluq bizim yuxuya reallaşmamış aru versəydi, biz yuxudan oyanıb həyəcan keçirərdik. Necəki, qorxulu yuxularda olur. Ona görə, biz reallaşmış görürükki, yuxudan oyanmayaq, stress yaşamayaq.

 

100 söz. Yungun sözlər assosasiyası .

  • 100 xüsusi seçilmiş sözlər.
  • Və ilk ağıla gələn sözlər
  • Təsnifat 1. qeyri adi cavablar- stimul sözün təkrarlanması, eqosentrik reaksiyalar
  • Reaksiya vaxtının uzanması
  • Affektiv reaksiyalar

 

Hans və anası

  • Kastrasiya qorxusu
  • 5 yaşlı Hans ağ atın dişləməsindən qorxur- ata simvolu
  • Anasının cinsiyyət orqanını görən Hans edip komleksinin tam mərkəzində Freyd tərəfindən müalicə olunmaqla atdan nə səbəbə qorxduğunu anlayır.
  • Atdan daha qorxmayan Hans atası ilə identifikasiya olunur və anasına olan meyli özündə boğur.
  • Evrotik uşaq və normal uşaq arasında sərhəd qoymaq çox çətindir

 

Yuxu yozmaları

Image result for freud ve rüyalar

  • Yuxu şüursuzluğun köməkçisidir
  • Yuxu NƏYİNSƏ təhrif edilmiş bir formasıdır
  • Yuxunun əsas funksiyası – idin arzularını reallıqda super Eqo və Eqo reallaşdırmağa qoymadığına görə, yuxuda reallaşır. Bununla idin tələbatı ödənir, cəmiyyət qarşısında olan məsuliyyət pozulmur və balans qorunur
  • Yuxular emala uğrayır – 1. Qatılaşma
  • Yerdəyişmə- yuxular qeyri-adi gəlir
  • Simvolizasiya
  • İkicili emal – sujet xətli olmaq

 

SEKSUAL POZUNTULAR

  • Fetişizm – simvolika (bədən hissəsi, paltar, ətir, kalqotka)
  • Frotterizm
  • Eksgibisionizm
  • Pedofiliya
  • Sadomazoxizm
  • Nekrofiliya
  • Zoofiliya
  • Autoasfiksiofiliya – boğulmadan həzz almaq
  • Telefon xuliqanlığı
  • Seksual deviasiyalar- orientasiya və ya idensifikasiya pozuntusu
  • Erotomaniya
  • Simfomaniya
  • Gerontofiliya
  • Ekskrementofiliya
  • Flaggelasiya – özünü və ya partneru döymək
  • Narsisizm

 

PSİXOANALİZ Nədir?

  • Danışıqla müalicə
  • Şüuraltı ruhi prosesslərin nəzəriyyəsidir.
  • İlusiyaları yox edən bir metod
  • xatırlamağa, təkrar hasil etməyə icazə verən bir metod
  • Uşaqlıq seksuallığı əsas momentlərdən olan bir metod
  • Psixologiyanın bir qolu- şüuraltı psixologiya
  • Cinsiyyətə aid nəzəriyyə

 

  • 1882q-da. German Notnaqelin yanında Vyana ümumi hospitalında  işləyirdi. Bu zaman Breyer  onu öz pasiyenti Anna O. Ilə tanış olur. Onun  əsl adı, Berta Pappenqeym (27 fevral 1859 — 28 may 1936). O, isteriyadan əzab çəkirdi: vaxtlarla ana dilində danışa bilmirdi, udmanın pozulmaları var idi, bəzən ona tam  lal olurdu, vizual hallüsinasiyalar olurdu. Breyer onu bütovlükdə vəziyyətini yüngülləşdirərək uzun müddət hipnozun köməyi ilə müalicə edirdi. Annada münasibətlərin pikində xəyali hamiləlik inkişaf etdi, doktor Breyerin arvadı ilə ciddi münaqişə yarandı, və o pasiyenti tərk etməyə məcbur idi.
  • Bu hadisə Freydda bəzi fikirlər yaratdı: burada həkim və pasient arasında sevgi deyil, hansısa başqa insana olan münasibət keçir. (valideyn, dost və s.).  Bu münasibət psixoanalizda perenos və ya transfer adlanır.  Bu fikir psixoterapiya zamanı yaranan  impulsiv emosiyaları  artıq başa salamağa kömək edir.
  • Uzun vaxt ərzində bu şəxslərarası münasibət həkimlərin sayıqlığına səbəb olurdu və affektin yaranmasına ehtiyat edərək, bütün güclərini şəxsiyyəti müalicəyə yox, xəstəliyə yönləndirirdilər.
  • Freydi satanlarda çox oldu: 1. A.Adler (individual psixologiya) 2. K.Yung (analitik psixologiya) 3. V. Ştekkel 4. A.Brille
  • Ayrılmanın səbəbi seksual enerjinin bizim həyatımızda nə qədər böyük rol oynadığı oldu. Freyd, əlbəttə ki, klassik fikirlərinə xəyanət eləmədi.
  • 1920-ci ildə Sofiya adlı qızının ölümünü yaşıyan Freyd Erosdan başqa olaraq Tanatos anlayışını psixoanaliza gətirir.
  • Bu zamanlar ən əsas anlayışlar formalaşmağa başlayır: İd, Eqo, Super Eqo.
  • Psixoanaliz elə bir cihazdır ki, onunla biz Eqonu, İdi bütövlüklə idarə etməyə öyrədəcəyik.

Redaktor :Vəliyeva Fatimə

CAVAB YAZ

Zəhmət olmasa şərhinizi daxil edin!
Zəhmət olmasa adınızı buraya daxil edin