Ən mühüm astronomik tarixlər və kəşflər (20-ci əsrin sonlarına qədər)

Post date:

Author:

Category:

B.E. əvvəlki illər

e.ə. 3000 – Misirdə, Babilistanda və Çində astronomiyaya aid ilk qeydlər.

e.ə. 1100 – Ekvatorun ekliptikaya meyli (Çu Konq, Çin).

e.ə. 360 – Yer, Ay və digər göy cisimlərinin kürə şəklində olması haqqında təsəvvürlərin müdafiəsi üçün sübutların irəli sürülməsi (Aristotel, Yunanıstan).

e.ə. 280 – İsgəndəriyyə astronomları tərəfindən ulduzlu göyün sistematik müşahidələrinin başlanması (Aristill, Timoxaris).

e.ə. 265 – Yerin öz oxu ətrafında və Günəşin ətrafında hərəkəti haqqında ideyaların irəli sürülməsi, ilk dəfə Günəş və Aya qədər olan məsafələrin qiymətləndirilməsi (Samoslu Aristarx, Yunanıstan).

e.ə. 240 – Yer kürəsinin ölçülərinin təyini (Eratosfen, İsgəndəriyyə).

e.ə. 140-120 – Günəşin və Ayın hərəkətlərinin ilk cədvəllərinin və görünən parlaqlığa əsasən ulduz ölçüləri qiymətləndirilmiş 1022 ulduz üçün kataloqun tərtibi (Hipparx, İsgəndəriyyə).

e.ə. 46 – Roma imperiyasında yulian təqviminin tətbiq edilməsi (Sozigen, İsgəndəriyyə).

Bizim eranın illəri

150 – İsgəndəriyyə astronomu Klavdi Ptolemey tərəfindən dünyanın geosentrik sistemini şərh edən məşhur “Əlməcəsti” əsərinin yaradılması

1031– Yerin çevrəsinin təyin edilməsi (Biruni, Xorəzm).

1425 – Uluğbəyin rəhbərliyi altında Səmərqənd yaxınlığında dünyada ən böyük rəsədxana inşası başa çatdırılmışdır.

1543 – N.Kopernikin “Göy sferalarının fırlanmasına dair” kitabının çapdan çıxması; bu kitabda o, dünyanın heliosentrik sistemini müəyyən etmişdir.

1582 – Bir sıra Avropa ölkələrində Qriqori təqviminin tətbiq edilməsi.

1584 – C.Brunonun “Kainatın və dünyaların sonsuzluğu haqqında” əsərinin çapdan çıxması (İtaliya).

1610 – Teleskopla astronomik müşahidələrin başlanğıcı (Q.Qaliley, İtaliya).

1609-1619 – Planetlərin Günəş ətrafında hərəkəti qanunlarının müəyyən edilməsi (İ.Kepler, Almaniya).

1632 – Q.Qalileyin “Dünyanın iki əsas sistemi: Ptolemey və Kopernik sistemi haqqında müsahibə” adlı məşhur əsərinin nəşri; Qaliley bu əsərində Kopernikin heliosentrik sistemini müdafiə etmişdir.

1671-1673 – Marsın qarşıdurmalarının müşahidələrinə əsasən ilk dəfə Günəşin parallaksının (9,5″) təyin edilməsi (D.Kassini, J.Rişe, Fransa)

1687 – Cazibə nəzəriyyəsinin yaradılması (İ.Nyuton, İngiltərə).

1705 – Bəzi kometlərin qayıtmalarının periodikliyi müəyyən edilmişdir (E.Halley, İngiltərə).

1719 – Ulduzların məxsusi hərəkətlərinin kəşfi (E.Halley, İngiltərə).

1755 – Alman filosofu İ.Kantın kosmoloji təsəvvürləri və kosmoqonik fərziyyələrin şərhindən ibarət olan “Ümumi təbii tarix və səma nəzəriyyəsi” əsərinin nəşri (Almaniya).

1761 – Veneranın atmosferinin kəşfi (M.V.Lomonosov, Rusiya).

1781 – Uran planetinin kəşfi (V.Herşel, İngiltərə).

1783 – Ulduzlar arasında Günəşin hərəkətinin kəşfi (V.Herşel, İngiltərə).

1794 – Meteoritlərin kosmik mənşəyinin müəyyən edilməsi (E.Xladni, Almaniya).

1796 – P.Laplasın “Dünya sistemlərinin şərhi” əsərinin nəşri. Əsərdə Laplasın kosmoqonik fərziyyəsi verilir (Fransa).

1801 – Birinci kiçik planetin – Serera asteroidinin kəşfi (D.Piatstsi, İtaliya).

1814 – Günəşin spektrində udulma xətlərinin təsvir edilməsi (Y.Fraunhofer, Almaniya)

1837-1839 – İlk dəfə ulduzların parallaksının təyini (V.Y.Struve, (Liranın α-sı, 1837) Rusiya; F.Bessel (Qunun 61 ulduzu, 1838), Almaniya; T.Henderson (Sentavrın α-sı,1939, İngiltərə)).

1843 – Günəş diskinin (fırlanma nəticəsində) uzaqlaşan və yaxınlaşan kənarının spektrində xətlərin sürüşməsinin – Dopler effekti – kəşfi (Avstriya).

1846 – Neptun planetinin kəşfi (İ. Halle, Almaniya).

1859-1862 – Spektral analizin kəşfi (R.Bunzen, Q.Kirxhof, Almaniya).

1860 – Ulduz spektroskopiyasının başlanğıcı  (V.Xiqqins, İngiltərə).

1863 – Ulduz spektrlərinin ilk təsnifatı (A.Sekki, İtaliya).

1862-1904 – Kometlərin fiziki təbiətinin öyrənilməsi, komet quyruqlarının təsnifatı (F.A.Bredixin, Rusiya).

1868 – Günəşdə heliumun kəşfi (N.Lokyer, İngiltərə).

1894 – Saturn halqasının meteorit tərkibinin təsdiqi (A.A.Belopolski, Rusiya).

1903 – Dünya fəzasına uçuş vəsaitlərinin işlənməsinin başlanğıcı (K.E.Sialkovski, Rusiya).

1900-1910 – İşığın toz hissəciklərinə və qazlara təzyiqinin təcrübi isbatı (P.N.Lebedev, Rusiya).

1905-1913 – Cırtdan və nəhəng ulduzların aşkar edilməsi; “spektr–işıqlıq” diaqramı (E.Hertsşprunq, Danimarka, Q.Ressel, ABŞ).

1908 – Sefeidlərdə “period–işıqlıq” asılılığının kəşfi (Q.Livitt, ABŞ).

1916 – Ulduzların daxili quruluşunun nəzəri öyrənilməsinin başlanğıcı (A.Eddinqton, İngiltərə).

1922-1924 – Kainatın qeyri-stasionarlığının nəzəri əsaslandırılması (A.A.Fridman, Rusiya).

1924 – Qalaktikanın fırlanmasının kəşfi (Y.Oort, Holandiya).

1924 – M31 və M33 qalaktikalarının ulduzlaradək ayırd edilməsi; qalaktikadankənar astronomiyanın başlanğıcı (E.Habbl, ABŞ).

1929 – Qalaktikaların spektrində “qırmızı sürüşmənin” kəşfi (E.Habbl, ABŞ)

 

1929 – Kainatda işığının udulmasının ciddi isbatı (B.A.Vorontsov-Velyaminov, Rusiya).

1930 – Plutonun kəşfi (K.Tombo, ABŞ).

1931 – 15 m dalğa uzunluğunda kosmik radioşüalanmasının kəşfi (K.Yanski, ABŞ).

1937 – Enerji mənbəyi kimi ulduzların daxilində gedən nüvə reaksiyaları nəzəriyyəsinin yaradılması (Q.Bete, ABŞ).

1941 – Yeni tip (meniskli) teleskopun ixtirası (D.D.Maksutov, Rusiya).

1946 – Ayın radiolokasiya edilməsi.

1948 – İnfraqırmızı şüalarda müşahidələrlə Qalaktika nüvəsinin kəşfi (A.A.Kalinyak, V.İ.Krasovski, V.B.Nikonov, Rusiya).

1951 – Ulduzlararası hidrogenin 21 sm dalğa uzunluğunda radioşüalanmasının aşkar edilməsi.

1957 – Qarışılıqlı təsir edən qalaktikaların kəşfi (B.A.Vorontsov-Velyaminov, Rusiya).

1963 – Kvazarların kəşfi (M.Şmidt, ABŞ).

1965 – Relikt radioşüalanmasının aşkar edilməsi (A.Penzias, R.Vilson, ABŞ).

1967 – Pulsarların (neytron ulduzların) kəşfi.

1976 – Uran halqalarının kəşfi.

1979 – Yupiter halqalarının və Yupiter peyki İoda fəaliyyətdə olan vulkanların kəşfi.

Kosmik fəzanın fəth edilməsində mühüm mərhələlər

1957-ci il 4 oktyabr – Yerin ilk süni peykinin (YSP) orbitə çıxarılması (“Sputnik-1” YSP, keçmiş SSRİ), kosmik eranın başlanğıcı.

1958-ci il 15 may – Kosmik tədqiqatların aparılması üçün ilk elmi laboratoriyanın orbitə çıxarılması (“Sputnik-3”, keçmiş SSRİ).

1959-cu il 4 yanvar – İlk dəfə kosmik aparat ikinci kosmik sürət almış və Günəşin ilk süni peykinə çevrilmişdir (“Luna-1”, keçmiş SSRİ).

14 sentyabr – İlk dəfə kosmik aparat Ayın səthinə çatdırılmışdır (“Luna-2”, keçmiş SSRİ).

7 oktyabr – İlk dəfə kosmik aparat Ayı ötmüş və onun arxa tərəfinin fotoşəkillərini çəkmişdir (“Luna-3”, keçmiş SSRİ).

1961-ci il 12 fevral – Birinci dəfə kosmik aparatın Veneraya tərəf buraxılması (“Venera-1”, keçmiş SSRİ).

12 aprel – İnsanın kosmosa birinci uçuşu (Y.A.Qaqarin, “Vostok” gəmisi, keçmiş SSRİ).

1965-ci il 18 mart – İnsanın ilk dəfə kosmik gəmidən açıq kosmosa çıxması (A.A.Leonov, “Vosxod-2” kosmik gəmisi, keçmiş SSRİ).

1966-cı il 3 fevral – Kosmik aparatın ilk dəfə Aya yumşaq enməsi və Ayın səthi ponaramının təsvirinin televiziya ilə Yerə ötürülməsi (“Luna-9”, keçmiş SSRİ).

1 mart – Planetlərarası kosmik aparatın ilk dəfə Veneraya çatdırılması (“Venera-3”, keçmiş SSRİ).

3 aprel – Ayın ilk süni peyki (“Luna-10”, keçmiş SSRİ).

18 oktyabr – Başqa planetin atmosferində kosmik aparatın ilk dəfə ehmalca endirilməsi (“Venera-4”, keçmiş SSRİ).

30 oktyabr – İlk dəfə iki YSP-nin avtomatik birləşməsi (“Kosmos-186” və “Kosmos-188”, keçmiş SSRİ).

1969-ci il 21 iyul –  İlk dəfə insanın Ayın səthinə çıxması (N.Armstronq, E.Oldrin, “Apollon-11” kosmik gəmisi, ABŞ).

1970-ci il 24 sentyabr – Avtomat kosmik aparatın köməyilə Ay süxurlarının ilk dəfə Yerə gətirilməsi (“Luna-16”, keçmiş SSRİ).

17 noyabr – İlk dəfə özüyeriyən “Lunoxod-1” aparatının Aya çatdırılması (“Luna-17”, keçmiş SSRİ).

15 dekabr –  Planetlərarası kosmik aparatın ilk dəfə Veneraya yumşaq enməsi (“Venera-7”, keçmiş SSRİ).

1971-ci il 19 aprel – İlk dəfə orbital stansiyanın orbitə çıxarılması (“Salyut”, keçmiş SSRİ)

27 noyabr – Planetlərarası kosmik aparat birinci dəfə Marsın səthinə çatdırılmışdır (“Mars-2”, keçmiş SSRİ).

2 dekabr – Planetlərarası kosmik aparatın ilk dəfə Marsa yumşaq enməsi (“Mars-3”, keçmiş SSRİ).


1973-cü il 4 dekabr – Planetlərarası kosmik aparatın ötmə trayektoriyasından ilk dəfə Yupiterin tədqiqi (“Pioner-10”, ABŞ).

1974-cü il 29 mart – Planetlərarası kosmik aparatın ötmə trayektoriyasından ilk dəfə Merkurinin tədqiqi (“Mariner-10”, ABŞ).

1975-ci il 17 iyul – İlk dəfə iki müxtəlif ölkənin heyətli kosmik gəmilərinin birləşməsi (A.A.Leonov, V.N.Kubasov, “Soyuz-19”, keçmiş SSRİ, T.Stafford, D.Sleyton, V.Brand, “Apollon”, ABŞ).

22 oktyabr – Süni peykin ilk dəfə Venera ətrafında orbitə çıxarılması, Venera səthinin televiziya xəyallarının birinci dəfə Yerə ötürülməsi (“Venera-9”, keçmiş SSRİ).

1976-cı il 20 iyul – Planetlərarası kosmik aparatla ilk dəfə Marsın səthində tədqiqatlar (“Vikinq-1”, ABŞ).

1979-cu il 1 sentyabr – Planetlərarası kosmik aparatın ötmə trayektoriyasından ilk dəfə Saturnun tədqiqi (“Pioner-11”, ABŞ).

1983-cu il 10 və 14 oktyabr – “Venera-15” və “Venera-16” kosmik aparatların Venera ətrafında orbitə çıxarılması və planetin radiolokasiya metodu ilə kartoqrafiyası (Keçmiş SSRİ).

1985-ci il iyun – Venera atmosferinin aerostatla zondlama üsulu ilə tədqiqi (“Veqa-1” və “Veqa-2” kosmik aparatları, keçmiş SSRİ).

1986-cı il yanvar – İlk dəfə planetlərarası kosmik aparatların ötmə trayektoriyasından Uranın tədqiqi (“Pioner-11”, ABŞ).

Redaktə etdi: Şəfiqə Babayeva

STAY CONNECTED

20,111FansLike
2,238FollowersFollow
0SubscribersSubscribe

INSTAGRAM

X ; Y ; Z nəsilləri nəyi ifadə edir? Onlar necə formalaşır ?

Adətən, yaş fərqi olan insanlar ilə fikirlərimiz üst-üstə düşmədikdə "nəsil" ; "generasiya fərqi’" deyib keçirik. Çünki onlar yaşca bizdən böyük ya...

Kommersiya marketinqi nədir?

Marketinqin şirkətlər üçün çox uzun müddətdir imtina edilməz bir ünsür olmasının səbəbi davamlı inkişaf edən dinamik quruluşa malik olması və dəyişikliklərə asanlıqla...

Superkompüter nədir? (Ensiklopedik bilgi)

Superkompüter – çoxprosessorlu hesablama sistemidır və ilk superkompüter amerikan mühəndis Seymur Krey tərəfindən 1975-ci ildə yaradılmışdır və məhsuldarlığı sürüşkən vergüllü ədədlər üzərində...