Biotibbi texnikada elektronika amili

Post date:

Author:

Category:

Biotibbi texnikanın inkişafı bilavasitə elektronika sahəsində əldə olunan naliyyətlərə əsaslanır. Buna görə də elektronikanın inkişaf mərhələlərinə uyğun olarq biotexniki vaisətlərdə müxtəlif texnoloji dəyişikliklər yaranmışdır.

Tibbi Elektronika (Medical Electronics), canlı sistemlərlə əlaqədar müxtəlif parametrlərin qəbul edilməsi və qiymətləndirilməsi məqsədilə istifadə olunan bütün elektron texnologiya və üsulları əhatə edən elm sahəsidir. Belə bir məqsəd üçün istifadə edilən ölçmə traktı ölçmə cihazı (sistemi) və tədqiqat obyekti olaraq iki hissədən ibarətdir (şəkil-1).

Tibbi cəhətdən baxıldığında obyekt, tamamilə insan və ya insandan alınan bir toxuma nümunəsi ola bilər. Ölçmə üçün götürülən nümunə iki növdür:

a) Dinamik nümunə: Dinamik nümunədə fizioloji parametrlər bədəndən hər hansı bir çevirici vasitəsi ilə aşkar edilir. Dinamik nümunədə həmişə müəyyən çeviriclərdən istifadə edilir. Bu çevirici, gümüş – gümüş xlorlu səthi elektrod kimi sadə və ya verici-elektrod  kompleks ola bilər. Dinamik nümunədə ölçmə sistemi ölçülmüş parametrlərdə ani dəyişikliklərə cavab verə biləcək xüsusiyyətlərə malik olmalıdır. Vahid zamanda ürək döyüntülərini göstərən ürək monitoru ilə aparılan ölçmələr dinamik nümunələrə sadə bir misaldır. Belə bir ölçü sistemi dinamik ölçü sistemi olaraq da adlandırılar. Dinamik nümunələrdə “invaziv” (birbaşa) və ya “qeyri-invaziv” (dolayı) nümunə üsulları istifadə olunur.

Qeyri-invaziv Nümunə: Bu üsulda çeviricinin təması yoxdur, ölçmələr daha etibarlıdır. Lakin, bu metodu istifadə edən ölçmə sisteminin quruluşu və istifadəsi baxımından daha mürəkkəbdir.

İnvaziv nümunə: Bu üsulda elektrodlar və ya vericilər dəri səthində bədənin müəyyən hissələrinə yerləşdirilir. Bu səbəblə bu üsul pasient baxımından daha təhlükəlidir. Ancaq, bu metoddan istifadə edilən elektron sistemlərin quruluşu və istifadələri daha sadədir.

b) Statik nümunə: Statik bir nümunədə ölçüləcək obyekt canlı sistemdən götürülərək, ondan kənarda tədqiqatı aparılır. Barmaqdan qanın alınması statik nümunəyə misal ola bilər.

Tibbi elektronikanın digər elmlərə inteqrasiyası

Tibbi elektronikanın digər elmlər arasındakı yerini müəyyən etmək üçün çox geniş sahəni əhatə edən biotibb mühəndisliyi qısaca araşdırmaq lazımdır.

Biotibbi mühəndislik: Biotibbi mühəndislik mühəndisliyin texnika və biliklərini istifadə edərək diaqnoz və müalicə üçün yeni üsullar və mövcud üsulların inkişafı, qüsurlu bədən hissələri dəstəklənməsi və zəruri hallarda dəyişdirilməsini təmin edən bir texniki sahə kimi təsvir edilə bilər.

Biotibbi mühəndislik 1950-ci illərin əvvəllərində çiçəklənməyə başlayan və 1970-ci ildən sonra çox sürətlə inkişaf edən fənlərarası bir mövzudur. Mövzunun geniş əhatəli, sağlamlıqla əlaqədar olması və müxtəlif  fənlərlə əlaqəli olması bir çox müxtəlif mütəxəssislərin diqqətini cəlb etmişdir və bu vəziyyət, mövzunun sürətli inkişafını təmin etmişdir. Onun inkişafı zamanı müxtəlif təyinatlı müzakirələr aparılmış və Amerika Elmlər Akademiyası (1971) mövzunun təbiət ilə bağlı olması haqqında bir məqalə dərc etmiş və bu ixtisası üç əsas kateqoriyaya ayırmışdır.

1) Biomühəndislik: bioloji sistemlərin tanınmasında və tibbi praktikanın inkişafında mühəndislik texnikasının və baxışlarının tətbiqi;

2) Tibbi mühəndislik: Biologiya və tibbdə istifadə edilən cihazların, materialların, diaqnoz və müalicə sxemləri, süni orqanların və digər vasitələrin inkişafında mühəndislik texnikalarının və fikirlərin istifadəsi;

3) Kliniki mühəndislik: müxtəlif təşkilatların (universitetlər, xəstəxanalar, dövlət və sənaye və s.) səhiyyə xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi üçün mühəndislik perspektivlərinin, metodlarının və metodlarının tətbiqi.

3) Klinik Mühəndisliyi: Müxtəlif təşkilatlar (Universitetlər, xəstəxanalar, dövlət və sənaye v.b. təşkilatlar) içindəki səhiyyə xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi üçün mühəndislik görüş, üsul və metodlarının tətbiq olunması.

Birinci sahədəki aparılan tədqiqatlar bədən funksiyalarının daha yaxşı başa düşülməsinə məqsəd qoymaqdadır və araşdırılır. Canlıları əmələ gətirən orqanlar müxtəlif funksiyalarını modelləşdirərək bəzi biosiqnallar əldə olunur. Bədən daxilində baş verən müxtəlif hadisələrin aydın ola bilməsi üçün bu siqnalların  mənbəyi olan fizioloji quruluşun yaxşı bilinməsi vacibdir.

Bundan əlavə  siqnal dəyişmələrinin və bir-biriləri ilə olan mövcud əlaqələrin də araşdırılması lazımdır. Bu sahədəki işlərə aşağıdakı nümunələr göstərilə bilər:

  • Bioloji orqanların fiziki strukturu və onların canlı orqanizmlərlə əlaqəsi haqqında əsas tədqiqatlar;
  • Ürək, əzələ və beyin tərəfindən yaranan elektrik siqnalları üzərində aparılan tədqiqatlar;
  • Orqan və hüceyrə səviyyəsində insana aid tənzimləmə və nəzarət sistemlərinin araşdırılması;
  • Radiasiya müalicəsinin planlaşdırılması;
  • Ürək-damar (ürək və qan dövranı sistemi), tənəffüs, həzm və endokrin sistemlərin modelləşdirilməsi və stimulyasiyası;
  • Beyin funksiyalarının başa düşülməsi mövzusunda fundamental tədqiqatlar.

İkinci sahədəki işlər diaqnostik, terapevtik və protez cihazların layihələndirilməsini və həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu sahədəki işlərə aşağıdakı nümunələr verilə bilər:

  • Kimya laboratoriyalarında istifadə edilən qan və sidik analizatorları kimi diaqnoz cihazlarının günün ən irəli elektron texnologiya və dizayn üsulları istifadə edilərək reallaşdırılması;
  • Bioloji siqnalların pasientlərdən qəbul olunması və izlənilməsi ilə əlaqədar mikroelektronik həyat və monitor sistemlərinin reallaşdırılması;
  • Daxili orqanların X şüaları ilə müşahidə edilməsi;
  • Radioaktiv və ultrasəs müşahidə cihazlarının reallaşdırılması;
  • Ürək-ağciyər maşını kimi müalicə cihazlarının reallaşdırılması;
  • Respiratorlar, stimulyatorlar, defibrilyatorlar, radiasiya terapiyası qurğularının reallaşdırılması;
  • Putting (süni) orqanları, “pacemakers” (ürək ritminin manipulyasiya cihazları), süni ürək klapanları, süni omba və oynaqların, süni böyrəyin və s reallaşdırılması.
  • Kor və kar kimi qüsurlu insanlar üçün aşkarlama sistemlərinin həyata keçirilməsi.
  • Üçüncü sahədəki işlər çox sürətli bir inkişaf göstərməkdədir. Klinik mühəndis, klinik qrupun bir parçasını təşkil edir. Klinik mühəndislərin vəzifələri aşağıdakı kimi ümumiləşdirilə bilər:
  • Xəstəxana işçilərinin prosedurların müəyyənləşdirilməsinə, cihazların seçilməsinə və nəzarətinə kömək etmək;
  • Qeyri-kommersiya məqsədləri üçün elektron cihazların həyata keçirilməsi;
  • Cihazların işləməsinə nəzarət və kalibrləmə üçün üsullar inkişaf etdirmək;
  • Təhlükəsizlik standartlarını müəyyənləşdirmək və bu məsələ ilə bağlı məsləhətləşmələr aparmaq;
  • Həyat dəstək sistemlərinin idarə edilməsi;
  • Xəstəxanalarda istifadə edilməyə başlanan kompüter və avtomatlaşdırma mərkəzləri üçün məsuliyyət daşıyır.

Xəstəxanalarda kompüterlər çox müxtəlif məsələlərin həllində istifadə edilməkdədir. Bu məsələlər arasında klinik kimya laboratoriyaları, reanimasiya modulları, əməliyyatxana və elektrokardioqram laboratoriyaları kimi klinik laboratoriyaları, laboratuvar hesabatlarının təşkil edilməsi, xəstələrin tariflərinin və ödənişlərinin müəyyən edilməsi, klinikadakı elektron qurğuların idarəsi kimi inzibati işlər, tədqiqat və profilaktik səhiyyə xidmətləri üçün məlumatların saxlanması kimi inzibati işlər daxildir.

Yuxarıdakı izahatlardan göründüyü kimi, tibbi elektronika biotibbi mühəndislik  tərəfindən əhatə olunan fəaliyyətlərin böyük bir hissəsini əhatə edir.

Ədəbiyyat:

  1. https://www.jurnal.vet.edu.az/storage/uploads/archive/pw67RImoiLwMh3Pu5DhRDukLlot7ugFxkR7kPIwu.pdf?fbclid=IwAR2HWogSp0P9TV91LWal2rCFwzYyi1vIVuTqIsqWu3CPuCmNkDaXXcmeVrs
  2. Qadir Q.A. “Tibbi elektron aparatların diaqnostikası və texniki xidməti” Peşə təhsili üçün dərs vəsaiti, Bakı 2020. səh 207.

Müəllif: Qadir Qafarov

AzTU-nun əməkdaşı, Peşə təhsili üzrə araşdırmaçı-yazar.

Redaktə etdi: Nisə Qulizadə

STAY CONNECTED

20,112FansLike
2,238FollowersFollow
0SubscribersSubscribe

INSTAGRAM

X ; Y ; Z nəsilləri nəyi ifadə edir? Onlar necə formalaşır ?

Adətən, yaş fərqi olan insanlar ilə fikirlərimiz üst-üstə düşmədikdə "nəsil" ; "generasiya fərqi’" deyib keçirik. Çünki onlar yaşca bizdən böyük ya...

Kommersiya marketinqi nədir?

Marketinqin şirkətlər üçün çox uzun müddətdir imtina edilməz bir ünsür olmasının səbəbi davamlı inkişaf edən dinamik quruluşa malik olması və dəyişikliklərə asanlıqla...

Superkompüter nədir? (Ensiklopedik bilgi)

Superkompüter – çoxprosessorlu hesablama sistemidır və ilk superkompüter amerikan mühəndis Seymur Krey tərəfindən 1975-ci ildə yaradılmışdır və məhsuldarlığı sürüşkən vergüllü ədədlər üzərində...