Əsas səhifə Elm Astronomiya

Astronomiya

Stiven Hokinqin Qara Dəlik informasiya paradoksuna müdhiş həlli

Onun ağlı, həqiqətən, bənzərsiz idi. Dövrümüzün ən böyük beyinlərindən biri olan Stiven Hokinq (Stephen Hawking) arxasında xeyli sayda qəlbi qırıq elm aşiqi buraxaraq öldü. Ölümündən aylar öncəsinə qədər hələ məqalələr paylaşmağa davam edirdi, ancaq üzərində ən çox danışılan məqalələrindən birini, yəni qara dəlik informasiya paradoksunun uzun zamandır gözlənilən həllini 2016-cı...

Marsın arvadı çadralıdır

Bu parlaq ulduzu çox vaxt “axşam”, ya da “dan” ulduzu adlandırmışlar. Qədim xalqlar isə bunun başqa-başqa ulduzlar olduğuna inanırdılar. Yerin axşam səmasında Venera çox erkən, hələ tam qaranlıq düşməmiş görünür. Səhər isə, Günəş çıxandan sonra mavi səmada sanki başqa ulduz yoldaşlarından ayrı düşmüş kiçik bir ulduz görmək mümkündür. Bu...

Xaosdan doğan nizam

17-ci əsrdəki elmi inqilabdan əvvəl dünyaya bu gün elm adamlarının termini istifadə etdiyi mənadan bir az fərqli, amma çox insanın hazırda istifadə etdiyi mənada bir xaos hökm edirmiş kimiydi. Dünyanın mürəkkəbliyinin təməlinin sadə və sistemli qanunlar ola biləcəyi heç kəsin ağlına gəlmirdi. Havanın və küləyin davranışları, qıtlığın meydana gəlməsi...

İyirminci əsrdə elm

"Tanrının əsərlərinin universal gözəlliyini və qüsursuzluğunu öz bütünlüyü içində qavraya bilmək üçün bütün kainatın davamlı və tamamilə azad bir irəliləmə içində olduğunun fərqinə varmalıyıq. Nəticədə, boşluqda/fəzada hər zaman oyanma vaxtı hələ çatmamış, yuxuda olan şeylər vardır."  - Gottfried Wilhelm Leibniz -  "Şeylərin kökü haqqında"  (1967) "Toplum heç bir zaman irəli getməz. Bir...

Dünya niyə fırlanır?

Əslində, sadəcə Dünya deyil, digər planetlər də, peykləri də, Günəş də, Günəş sistemi də, qalaktikalar da fırlanır. Bütün bu fırlanmaların nə zaman, nə üçün və necə başladığı isə bilinmir.  Ancaq yarandığı vaxt nəhəng bir bulud olan Dünya sıxılarkən (qatılaşarkən) dönməyə başladı. Elm adamları buna "bucaqlı momentumun qorunması"nın səbəb olduğunu deyirlər....

Karl Saqan – İşıq, necə görürük, rənglər əslində nədir.

Karl Saqanın “Milyardlarla və Milyardlarla” kitabından bir hissə. İşıq bir çox yöndən bir dalğa kimi hərəkət edir. Məsələn, qaranlıq bir otaqda işığın bir-birinə paralel iki yarıqdan keçdiyini düşünün. Bu halda yarıqların arxasındakı bir pərdəyə görüntü necə düşər? Cavab belədir: Yarıqların görüntüsü - daha doğrusu yarıqların bir sıra parallel aydınlıq və...

S. Hawking: “Soxulcan Dəlikləri Və Zamanda Səyahət”

XX əsrin əvvəllərinə qədər insanlar mütləq zamana inanırdılar. Yəni hər hadisənin “zaman” deyilən bir ədədlə birmənalı əlaqələndirilməsi mümkün olmalı və doğru işləyən bütün saatlar iki hadisə arasındakı zaman intervalını ölçərkən eyni nəticəni göstərməli idilər. Ancaq hərəkətindən asılı olmayaraq, bütün müşahidəçilər üçün işıq sürətinin eyni olduğunun kəşfi Nisbilik nəzəriyyəsini yaratdı...

Yadplanetlilər və Fermi paradoksu

Biz onları tapmaq istəyirik, ancaq onlar bizi istəməmiş ola bilərlər. Hamımız bilirik ki, ‘yadplanetli’ kəlməsi işlədiləndə Yerdən kənar həyat nəzərdə tutulur. Çoxumuz xəyallar qurub düşünəndə “ucsuz-bucaqsız bu kainatda yalnızıqmı?” sualına cavab tapmağa çalışırıq. Narahat olmayın, nəzəri olaraq da mövcud ola biləcək mədəniyyət sayını təxmin edən Dreyk tənliyi də bunu deyir. Buradakı hər bir...

Qara ulduzlar mövcud ola bilərmi?

Gecə səmaya baxarkən az qala bütün rənglərdə ulduzlar görürük. İsti olanlar mavi, bir az daha soyuq, amma yenə də Günəşə görə olduqca isti olanlar ağ, Günəş kimi olanlar sarı və ən soyuqları da qırmızı rəngdə görünür. Lakin bu rənglərin arasında yaşıl ya da bənövşəyi rəngi görə bilmirik. Bu vəziyyət...

Materiyanın görünməyən (gizli) kütləsinin təbiəti

Qalaktikalar topalarda çox böyük sürətlə fırlansalar da, topalar uzun müddət ərzində dağılmır. Hətta spiral qalaktikaların lap kənar qollarında duran ulduzlar nəzəriyyənin verdiyi qiymətdən daha sürətlə fırlanırlar, buna baxmayaraq, sistemdən uçub uzaqlaşmırlar. Görünməyən maddənin olması əlavə qravitasiya qüvvəsi yaradır, bu da qalaktika və ulduzları tarazlıqda saxlaya bilir. Protondan tutmuş planetə qədər...