Biologiya

Aseksuallıq nədir? Aseksuallıq və təkamül

Günümüzdə sayları çox olmasa da, bəzi insanlar özünü "aseksual" (heç bir cinsə seksual istək hiss etməyən və cinsi əlaqəyə maraq duymayan şəxs ) olaraq təsvir edir. Yaxşı bəs aseksuallıq "normal" bir fenomendir yoxsa xəstəlikdir? Təbiətdə aseksuallığın yeri nədir? İnsanlar şəxsi seçimlərinə görə...

Cinsiyyətin genetikası

İnsanları çox qədim zamanlardan belə bir sual maraqlandırmışdır: necə olur ki oğlan və ya qız övladı dünyaya gəlir? Bu suala tarix boyu, əvvəllər əqli mühakimə yolu ilə, get-gedə müxtəlif bioloji elmlərin köməyi  ilə cavab verməyə çalışmışlar. Bu sahədə müxtəlif mühakimələr  yüyürdülmüş, müxtəlif fərziyyələr və nəzəriyyələr irəli sürülmüşdür. Biz bunların üzərində dayanmadan qeyd...

Krossinqover nədir?

Müxtəlif bitki və heyvanların xromosomları üzərində meyoz zamanı aparılan mikroskopik tədqiqatlar göstərmişdir ki, konyuqasiyada olan hər bir cüt  xromosom müxtəlif nöqtələrdə xromosom boyu bir-birilə xromatidlərlə çarpazlaşırlar. Bu çarpazlaşma nəticəsində X-ə bənzər fiqur alınır və  alimlər bunu xiazm adlandırmışlar. Xiazmlar, əsasən meyozun diplotena mərhələsində homoloji xromosomlar bir-biri ilə...

Histon və nukleosom nədir?

Eukariot hüceyrələrin xromosomlarında histonların beş fraksiyası ayırd edilir: H1, H 2 A, H 2 B, H3, H 4. Histonlar müsbət yüklənmiş əsasi zülallardır, onlar DNT molekulu ilə çox möhkəm birləşmə əmələ gətirir və bununla da DNT-də olan irsi məlumatın köçürülməsinin qarşısını alır. DNT matrisinin qorumaqla transkripsiya prosesini...

Kinandromorfizm nədir?

Drozofil milçəyində və başqa həşəratlarda bədəninin bir tərəfi dişi, digər tərəfi erkəklik əlaməti olan fərdlər müşahidə edilmişdir. Bu cür mozaikliyin – kinandromorfizm- meydana çıxmasının mexanizmini  izah etmək çətin deyildir. X-xromosomundan birində iki resessiv gen–ağgözlülük (w) və rudiment qanadlılıq (m), o birində bunların...

Hibridləşmə nədir?

Genetik tədqiqatlarda və seleksiya işində ən çox istifadə olunan  üsullardan biri hibridləşmə üsuludur. Q. Mendel və ondan sonra bir sıra alimlər əlamətlərin irsən keçməsinin qanunauyğunluqlarını aşkar etmək üçün hibridləışmə üsulundan istifadə etmişdir. Seleksiyaçılar yüksək keyfiyyətli və məhsuldar bitki sortları almaq  üçün hibridləşmə üsulundan geniş istifadə edirlər. Bu...

Partenogenez nədir?

Spermatozoidlərin iştirakı olmadan yumurta  hüceyrəsinin bölünərək inkişaf etməsi və bu qayda üzrə nəsil alınmasına partenogenez və ya qız çoxalma deyilir. Partenogenez təbii və süni olur.Təbii partenogenezdə yumurta hüceyrəsi daxili və ya xarici faktorların  təsirindən bölünür və spermatozoidin iştirakı olmadan rüşeym inkişaf edir. Təbii partenogenez bəzi canlılar üçün...

Poliploidiya nədir?

İrsi əlamət və xassələrin xromosomlarda yerləşən genlər vasitəsilə nəsillərdən-nəsillərə ötürülməsi isbat edildikdən sonra hüceyrələrin  nüvələrində xromosom sayının daha dərindən öyrənilməsinə başlanıldı. Xromosomlar genetiklərin diqqət mərkəzində oldu. Orqanizmlərin somatik  hüceyrələrində xromosom sayı diploid (2n), cinsiyyət hüceyrələrində isə haploid say (n) adlandırıldı. Lakin sonralardan məlum oldu ki, hüceyrələrin...

Qohum çarpazlaşma – inbridinq nədir?

Heyvanlarda qohumluq dərəcəsinə görə yaxın olan fərdlərin: qardaş – bacı, ata – qız, ana – oğul, xala və əmi uşaqların bir-biri ilə çarpazlşması  qohum çarpazlaşma və ya inbridinq adlanır. Bitkilərdə inbridinq öz-özünə tozlanma zamanı baş verir. İnbridinqin mənfi və müsbət tərəfləri vardır. Belə ki,qohum çarpazlaşma zamanı resessiv...

Genlərin qarşılıqlı təsiri nədir?

Genlərin qarşılıqlı təsiri aşağıdakı tiplərə bölünür: Genlərin komplementar təsiri. Genlərin epistatik təsiri. Genlərin polimer təsiri.Genlərin modifikasiyalaşdırıcı təsiri. Genlərin pleyotrop təsiri. Genlərin epistatik təsiri Qeyri-allel genlərin qarşılıqlı təsirinin maraqlı formalarından biri də epistatik təsir adlanır. Epistatik...