Elm

Qədim Yunan mədəniyyətində astronomiya

Astronomiyanın ortaya çıxması və Qədim Yunan sivilizasiyasında gündəmə gəlməsi. Astronomiya insan düşüncəsinin inkişafına ən çox təsir göstərmiş qədim bir elmdir. Gündəlik həyatın tələb etdiyi bəzi ehtiyaclardan (zamanın ölçülməsi, əkinçilik, dənizçilik və.s) və böyük təbiət hadisələri qarşısında ilkin insanın qorxusundan yaranan Astronomiya yeni dövrün əvvəllərinə qədər münəccimlərin yanlış inanclarına bağlı qalmışdı....

Gennadi Qorelik – “Qravitasiya nəzəriyyəsinin yaranması”

Gennadi Qorelik “Qravitasiya nəzəriyyəsinin yaranması”1   Arzu olunan tarixdən ümumdünya cazibə qanununun Nyutonun adını daşıdığı real tarixə qayıdaq. Bu, həmin qanunun onun adını daşıma haqqı olması məsələsini yorulmadan müzakirə etdikləri asan və şən olmayan tarixdir. Cənab İsaak Nyutonun  (ing. Sir Isaac Newton)  həyatda olarkən başlayan bütün dünya şöhrətinə rəğmən, guya görkəmli fizik-təcrübəçi Robert Huk ...

Kainatın mənşəyi və təkamülü – Böyük partlayış

  Kainatın yaranması, quruluşu, inkişafı və təkamülünün tədqiqi problemi təkcə astronomiyanın deyil, bütün təbiət elmlərinin, müxtəlif fəlsəfi və dini baxışların da əsas problemidir. Problemin həllində ilk addım Kainatın başlanğıc halına yaxın mərhələdə onun kimyəvi tərkibi və oradakı fiziki şəraiti müəyyən etməkdir. 1946–1948-ci illərdə Q.A.Qamov (ABŞ) Kainatın mənşəyi və təkamülünün nəzəri...

Astronomiya nədir? (Üçüncü hissə)

Astronomik müşahidələr. Astronomik müşahidələrin əksəriyyəti görünən işıq və digər elektromaqnit radiasiyasının qeydiyyatı və təhlilidir. Astronomik müşahidələr ölçülərin alındığı elektromaqnit spektrinin ərazisinə görə bölünə bilər. Spektrin bir hissəsi Yerdən (yəni, Yer üzündən) müşahidə oluna bilər, digər müşahidələr yalnız yüksək hündürlüklərdə və ya Yer üzündə (Yerin orbitində kosmik gəmilərdə) hazırlanır. Bu araşdırma...

Astronomiya nədir? (İkinci hissə)

Astronomiya tarixi. Yerdəki insanlar mövcud olandan bəri həmişə göydə gördükləri ilə maraqlanırdılar. Qədim dövrlərdə hətta səmada göy cisimlərinin hərəkətinin və havadakı dövr dəyişmələrinin qarşılıqlı əlaqəsini görürdülər. Astronomiya o zamanlar tamamilə astrologiya ilə birləşik idi. Elmi astronomiyanın astrologiyadan tamamilə ayrılması Renessans dövründə baş verib və bu, uzun müddət çəkib. Astronomiya bəşəriyyətin praktiki...

Astronomiya nədir? (Birinci hissə)

Astronomiya (yunan. ἀστρο «ulduz» və νόμος «qanun») – göy cisimlərinin və sistemlərin yerləşməsini, hərəkətini, quruluşunu, yaranmasını və inkişafını öyrənən kainat haqda olan elmdir. Astronomiya, əsasən, Günəş və digər ulduzları, Günəş sisteminin planetlərini və onların peyklərini, ekzoplanetləri, asteroidləri, kometləri, meteoritləri, planetlərarası və ulduzlararası maddələri, pulsarları (kosmik mənşəli radio, optik,rentgen və qamma şüalarının...

Ləngiyən zamanı nece başa düşmək olar?

Hərəkət zamana necə təsir göstərər? Zamanın artıq nisbi olduğunu deməyə çox gümanki ehtiyac yoxdur. Bunu çox yaxşı başa düşürsən, bəs hörmətli oxucu zaman ləngiməsinin necə baş verdiyini heç düşündünmü? Bu yazıda zaman ləngiməsini necə başa düşmək lazım olduğunu izah etməyə çalışacam. Bunun üçün bizə ilk növbədə bir "saat"- zamanı ölçən qurğudan istifadə...

CERN də foton-foton toqquşmasının nəticələri.

İşıq, fotonlar adlanan subatomik zərrəciklərdən ibarətdir, bu zərrəciklər təbiəticə dualizm (dalğa-zərrəcik)  xassəsinə malikdir. Fotonlar bir-birindən uzaq məsafədə dolaşıq halda (https://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_entanglement) tapıla bilər, eləcədə onlar əks oluna, səpilə  və sına bilər. Bucaq  momentinə mailk olan bu zərrəciklərin, kütləsi yoxdur. Fotonların daha əvvəllər görünməmiş xassələrindən biri də, bir-biriylə toqquşduqda səpilməsi və  bilyard...

Sinir sistemi. 1-ci hissə: Refleks

İntibah dövründə dinin nüfuzunun azalmasından sonra və elmin inkişafı ilə Avropa alimləri təbiət hadisələrinə materialist izah verməyə başlamışdılar. Buna misal olaraq,  İohan Keplerin və Qalileo Qalileyin səma cisimlərinin hərəkətini, Uilyam Harveyin qan-damar sistemini təbiət qanunları ilə izah etməsini və s. göstərmək olar. İngilis həkimi olan Harvey qan-damar sistemini kəşv...

İqtisadiyyatın 10 Prinsipi – İnsanların qarşılıqlı təsiri

Əvvəli bu keçiddə - İqtisadiyyatın 10 prinsipi İqtisadi nəzəriyyənin nəzərdən keçirdiyimiz ilk 4 prinsipi fərdin qərarları qəbul etməsinin əsasında durur. Lakin qəbul etdiyimiz bir çox qərarlar təkcə bizim deyil, başqa insanların da həyatına təsir göstərir.  Növbəti 3 prinsip insanların bir-birinə qarşılıqlı təsirinə aiddir. Prinsip 5. Hər kəsin xeyrinə ticarət Yəqin ki, yapon...