Ekologiya və ekoloji fondlar

Post date:

Author:

Category:

Ekologiya (yun. oikos-məskən, vətən, loqos-anlayış, təlim) – orqanizmlərin həyat tərzini və orqanizmdən yüksək canlı sistemləri öz aralarında və ətraf mühitin cansız komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqədə öyrənən elm. “Ekos” məfhumunu ilk dəfə ekologiya sözü kimi 1858-ci ildə Q.D.Toro işlətmiş və klassik darvinizm nümayəndəsi Ernest Hekkel tərəfindən 1866-cı ildə elmi dövriyyəyə buraxılmışdır. Uzun müddət ekologiya biologiya sözünün dar mənasında işlənmiş və çox mübahisəli inkişaf yolu keçmişdir. Öncə bitkilərin, canlı orqanizmlərin ətraf mühit problemlərini tədqiqat predmeti seçən ekologiya, karbohidrogen erasının XX əsrdə geniş vüsət alması və bu əsasda insanın təbiətə təsirinin artması fonunda ekosistemin və biosferin bütün qatlarını əhatə edən müasir bir elmə çevrilmişdir.

Ötən əsrin 70–ci illərində Avroatlantik məkanda sənaye yenidənqurması epoxası ərəfəsində ekologiya predmet spektrini genişləndirərək daha dolğun bəşəri və sosial mahiyyət kəsb etmişdir.

Ekologiya bir sıra istiqamətlər üzrə təsnifatlandırılır;

  • mühitə görə suyun, torpağın və havanın ekologiyası.
  • sistematikaya görə mikroorqanizmin, göbələyin, bitkilərin və heyvanın ekologiyası.
  • canlının yaşama yerinə görə çayın, gölün , yeraltı suların, dənizin, sahilin, tundranın , arktikanın, meşənin, səhranın, dağın, adanın, kəndin və şəhərin ekologiyası.

Bundan başqa, ekologiya qlobal, hidrosfer, litosfer, atmosfer, biosfer, kosmos və sosioloji təsnifatlandırmaya da məruz qalır.

Ekoloji fondlar – təbiətin qorunması məsələlərinin həlli, itkilərin bərpa edilməsi, vurulan ziyanın kompensasiya edilməsi və s. təxirəsalınmaz işlər üçün yaradılmış qeyri-büdcə fondlarıdır. Dövlət, ölkə, respublika və yerli fondlar ekoloji fondun vahid qeyri-büdcə sistemini təşkil edir. Fondlar – ətraf təbii mühitə atılan və tökülən zərərli maddələrə, tullantıların və çirklənmənin digər növlərinin yerləşdirilməsinə görə müəssisə, idarə, təşkilatlardan, həmçinin xarici hüquqi və fiziki şəxslərdən ödəniş formasında daxil olan vəsaitlər hesabına yaradılır. Buraya həm də təbiətin qorunması haqqında iddialar (tələblər) üzrə məbləğlər daxildir: cərimələr, qaçaqmalçılardan müsadirə edilən təchizat və məhsulların satışından əldə olunan vəsaitlər; əmanətlərə, bank depozitlərinə, fondun öz vəsaitlərindən müəssisənin iş fəaliyyətində istifadəsinə görə faizlər, daxil olan xarici valyutalar və s. Ekoloji fondda olan vəsaitlər xüsusi bank hesablarına köçürülür və yerli, ölkə və dövlət ekoloji fondları arasında müəyyən faiz nisbətində paylanır. Ekoloji fonddan vəsaitlər – sağlamlaşdırma və ətraf mühitin qorunması üzrə tədbir və proqramların həyata keçirilməsinə, təbii ehtiyatların təkrar istehsalına, elmi axtarışlara , ekoloji təmiz texnologiyanın tətbiqinə, təmizləyici qurğuların tikintisinə, zərərin ödənilməsi üçün kompensasiyaların ödənişlərinə və s.xərclənir.

Mənbə:

Böyük İqtisadi Ensiklopediya, II cild səh.16-23 (Bakı, 2012)

 

Müəllif: Tofiq Cəfərov

Redaktə etdi: Pəri Abbaslı

 

STAY CONNECTED

20,156FansLike
2,244FollowersFollow
0SubscribersSubscribe

INSTAGRAM

Tofiq Cəfərovhttp://rezonanss.com
AZƏRBAYCAN TURİZM VƏ MENECMENT UNİVERSİTETİNDƏ TƏHSİL ALIR. ƏSASƏN, İQTİSADİYYAT VƏ COĞRAFİYA ÜZRƏ MƏQALƏLƏR YAZIR.

Broun hərəkəti nədir?

Hər birimiz fikir verməsək belə ətrafda daim baş verən bu hərəkətlə heç olmasa bir dəfə rastlaşmış olmalıyıq. Məsələn, suya düşən kiçik...

X ; Y ; Z nəsilləri nəyi ifadə edir? Onlar necə formalaşır ?

Adətən, yaş fərqi olan insanlar ilə fikirlərimiz üst-üstə düşmədikdə "nəsil" ; "generasiya fərqi’" deyib keçirik. Çünki onlar yaşca bizdən böyük ya...

Kommersiya marketinqi nədir?

Marketinqin şirkətlər üçün çox uzun müddətdir imtina edilməz bir ünsür olmasının səbəbi davamlı inkişaf edən dinamik quruluşa malik olması və dəyişikliklərə asanlıqla...