Kvant dünyasında “Bulanıq zamanlar”

Post date:

Author:

Category:

Zamanı ölçərkən, adətən saatların məkan və zaman üzərində hər hansı bir təsirlərinin olmadığını və zamanı kosmosda istənilən məkanda eyni dəqiqliklə ölçə biləcəyimizi fərz edirik. Ancaq Vyana Universiteti və Avstriya Elmlər Akademiyasından nəzəriyyəçi fiziklər, kvant mexanikası ilə Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsini birləşdirərək zamanı ölçməyimizdə təməl bir məhdudiyyət olduğunu göstərməyi bacardılar. Bir saat nə qədər həssas olsa, ətrafdakı saatlar tərəfindən ölçülən zaman axışı o qədər “bulanıqlaşır”. Nəticədə bu saatlar tərəfindən göstərilən zamanlar yaxşı təyin oluna bilmir.

Bir saat nə qədər həssas olsa, enerjisindəki qeyri-müəyyənlik bir o qədər yüksək olur. Beləcə həssaslığı istədiyi kimi dəyişə bilən bir saatın enerjisindən, sərhədsiz bir          qeyri-müəyyənlik meydana gəlir. Bu da işin içinə fizikadakı başlıca nəzəriyyələrdən bir digəri olan Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsini də qatmağımızı lazım gətirir. Ümumi nisbiliyə görə zamanın axışı kütlələrin və ya enerji qaynaqlarının varlığı tərəfindən dəyişdirilə bilər. “Gravitational time dilation” olaraq bilinən bu təsir aşağı enerjiyə sahib cisimlərlə müqayisidə yüksək enerjiyə sahib cisimlərin ətrafında zamanın daha yavaş getməsinə səbəb olur.

Parçaları Birləşdirmək

Kvant mexanikasının və ümumi nisbiliyin qanunlarını birləşdirən Vyana Universiteti, Kvant Optikası və Kvant Məlumat İnstitutundan Caslav Brunkerin liderlik etdiyi qrup, iki təməl nəzəriyyənin qarşılıqlı təsiri ilə ortaya çıxan yeni bir nəticəni təqdim etdi. Kvant mexanizminə görə olduqca həssas bir saata sahib olsaq, saatın enerjisindəki qeyri-müəyyənlik də  böyük olacaq. Ümumi nisbiliyə görə enerjidəki qeyri-müəyyənlik nə qədər böyük olarsa, ətrafındakı zamanın axışında da o qədər böyük qeyri-müəyyənlik olacaq. Parçaları birləşdirdiklərində tədqiqatçılar yan-yana qoyulan saatların qaçınılmaz olaraq bir-birlərinə təsir etdiyini və sonda da zamanın axışında bir “bulanıqlıq” meydana gəldiyini göstərmiş oldular. Vaxtı ölçməmizdəki bu məhdudiyyət universaldır, yəni saatların mexanizmindən və ya saatların hazırlandığı məmulatlardan asılı deyil. Tədqiqatın baş yazarı Esteban Kastro (Esteban Castro):

“Tapıntılar həm kvant mexanikasını, həm də ümumi nisbiliyi hesaba qataraq zamanın təbiəti haqqındakı fikirlərimizi gözdən keçirməmiz lazım olduğuna işarə edir” -deyə şərh edir.

Mənbə:

‘Blurred times “in a quantum world

https://phys.org/news/2017-03-blurred-quantum-world.html

Entanglement of quantum clocks through gravity

http://m.pnas.org/

https://bilimfili.com/kuantum-dunyasinda-bulanik-zamanlar/

Redaktə etdi: Lalə Yusifova

STAY CONNECTED

18,756FansLike
1,986FollowersFollow
0SubscribersSubscribe

INSTAGRAM

Şıxəmməd Əyyubovhttp://rezonanss.com
Bakı Mühəndislik Universitetində təhsil alıram, əlavə olaraq əsasən riyaziyyat, fizika, astronomiya ilə maraqlanıram.

Dialektik Materializm nədir?

Dünyanı anlamaq yetməz, onu dəyişdirmək lazımdır. Karl Marks Materiya nədir və o hansı formalarda...

“Cahil cəsarəti” Danning-Krüger sindromu

Danning-Krüger sindromu nədir? Sindromun tərifi, əlamətləri və təsiri nələrdir? Psixologiyada Danning-Krüger sindromu və yaxud cahil cəsarəti adı...

Qısaca: Fovizm cərəyanı nədir?

1905-ci ildə Parisdə Payız Salonunda Henri Matisse, Georges Rouault, Maurice Vlaminck (Moris Vilamink) və başqa rəssamların əsərləri sərgilənirdi.