Viktor Emil Frankl: “Məna axtarılmalı və tapılmalıdır”

0
3
UNSPECIFIED - CIRCA 1994: Portrait of austrian psychologist Viktor Frankl, Photograph, 1994 (Photo by Imagno/Getty Images) [Portr?t Viktor Frankl, Photographie, 1994]

Viktor Emil Frankl 1905-ci ildə Vyanada yəhudi ailəsində doğulmuşdur. 1923-cü ildə gimnaziyanı bitirən Frankl Vyana Universitetində tibb təhsili almış, sonralar depressiya və intihar, nevrologiya və psixiatriya sahələri üzrə ixtisaslaşmışdır. Franklın inkişafına Ziqmund Freyd (Sigmund Freud) və Alfred Adlerlə (Alfred Adler) olan münasibəti də öz töhfəsini vermişdir.

Frankl 1942-ci ildə evləndi, ancaq həmin ilin sentyabr ayında həyat yoldaşı, atası, anası və qardaşı Bohemiyadakı Terezinştadt (Theresienstadt) toplama (Holokost, yəhudi soyqırımı) düşərgəsinə gətirildi. Atası vəfat etdi. Anası və qardaşı 1944-cü ildə Auşvitsdə (Auschwitz) öldürüldü. 1945-ci ildə həyat yoldaşı Bergen-Belsen şəhərində vəfat etdi. Avstraliyaya köçmədən qısa müddət əvvəl bacısı Stella sağ qala bildi.

Frankl 1990-cı ilə qədər Vyana Universitetində 85 yaşında təhsilini davam etdirdi. 1992-ci ildə Viktor Frankl İnstitutunu dostları və ailə üzvləri şərəfinə təsis etdi. 1995-ci ildə öz tərcümeyi-halını başa vurdu və 1997-ci ildə onun son işi olan doktorluq dissertasiyasına əsaslanaraq, insanın interfeysi olan “Ultimate Meaning”i dərc etdi. 32 kitab və 27 dilə tərcümə edilmişdir.

Viktor Emil Frankl 2 sentyabr 1997-ci ildə ürək çatışmazlığından öldü. Yoldaşı Elenor, qızı Dr. Qabriel Frankl Veseli (Gabriel Frankl-Vesely), nəvələri Katerina və İskəndər və onların böyük nəvəsi Anna Viktoriya xilas oldu. Psixologiya və psixiatriyaya təsiri əsrlər boyu hiss olunacaqdır.

1924-cü ildə bütün Avstriyada gəncləri ətrafında birləşdirən Avstriya Sosialist Məktəbliləri (Sozialistische Mittelschüler Österreich) sosial demokrat gənclər hərəkatının prezidenti olan Frankl 1928-1930-cu illər ərzində hələ tibb fakültəsinin tələbəsi olarkən yuxarı sinif şagirdləri üçün pulsuz konsultasiya proqramı təşkil etmişdir. Proqrama Şarlotte Bühler (Charlotte Bühler) kimi psixoloqların iştirakı da daxil edilmişdi və proqramın uğurlu fəaliyyəti nəticəsində 1931-ci ildə Avstriyada bir nəfər məktəblinin belə intiharı qeydə alınmamışdır.

Franklın atası Qabriel Terezinştadtda ağ ciyər iltihabından vəfat etdi. Frankl və həyat yoldaşı Tilli Auşvits ölüm düşərgəsinə göndərilir. 1944-cü ilin 25 oktyabr günü isə Frankl sonradan Daçau ölüm düşərgəsi ilə birləşdirilən Kauferinqə göndərilir. Orada o, beş ay kölə kimi işlədilir. 1945-ci ilin mart ayında ona Daçauya birləşdirilmiş digər bir düşərgə olan Türkhaym “istirahət düşərgəsinə” getmək təklif olunur. Türkhayma getməyə razılıq verən Frankl 1945-ci il 27 aprel tarixinə, amerikalılar tərəfindən xilas olunduğu günə qədər orada terapevt işləyir.

Auşvitsdən Bergen-Belsen ölüm düşərgəsinə göndərilən Tilli Qroser (Tilly Grosser) orada vəfat edir. Franklın anası Elsa nasistlər tərəfindən Auşvits qaz kamerasında boğularaq öldürülür, qardaşı Valter isə Auşvitsdən işləmək üçün göndərildiyi mədəndə ağır iş şəraiti ucnaucbatı vəfat edir. Franklın yaxın qohumlarından yalnız Avstriyadan Avstraliyaya qaçan bacısı Stella olur.

Ölüm düşərgəsində üç il keçirən Viktor Frankl azadlığa çıxdıqdan sonra Vyanaya qayıdır. 1945-ci ildə o, öz dünya şöhrətli “Heçnəyə baxmayaraq həyata hə demək: Bir psixoloqun ölüm düşərgəsindəki təcrübəsi” (Trotzdem Ja Zum Leben Sagen: Ein Psychologe Erlebt das Konzentrationslager), ingilis dilində “Man’s Search for Meaning” (Bir adamın məna axtarışı – 1959) adı ilə məşhur olan kitabını yazır. Bu kitabda o, bir psixiatrın dilindən adi bir ölüm düşərgəsi sakininin həyatını təsvir etmişdir.

Ölüm düşərgələrində məruz qaldığı bütün əzablara dözən Frankl belə bir nəticəyə gəlir ki, hətta, ən ağır, ağrılı və qeyri-insani vəziyyətlərdə belə həyatın gizli bir mənası var və elə buna görə də, hətta, əzab çəkməyin özü də mənalıdır. Bu nəticə onun loqoterapiya müalicə üsulunun inkişafında möhkəm təməl rolunu oynamışdır. Franklın ölüm düşərgəsindəki təcrübələri onun həm terapevtik yanaşmasını, həm də fəlsəfi fikirlərini formalaşdırmışdır.

1946-cı ildə o, Vyana Nevrologiya Poliklinikasına ezam olunur. 1971-ci ilə qədər orada işləyən Viktor Frankl 1947-ci ildə ikinci həyat yoldaşı olan Eleonore Katerina Şvindtlə evlənir. Katerinanın katolik olmasında baxmayaraq, cütlük bir-birlərinin dini görüşlərinə hörmətlə yanaşır. Onların Gabriele adlı qızları dünyaya gəlir. Gabriele Frankl sonradan uşaq psixoloqu olaraq tanınmışdır.

Amerika Psixiatriya Assossasiyası Franklı 1985-ci ildə psixiatriyayanın inkişafındakı xidmətlərinə görə Oskar Pfister mükafatı ilə təltif etmişdir.

29 doktorluq dərəcəsi olan Viktor Frankl 40-dan çox dilə tərcümə olunmuş 39 kitabın müəllifidir. Viktor Frankl Birləşmiş Ştatların şərq sahilində yerləşən Azadlıq heykəlinin qərb sahilində Məsuliyyət heykəli ilə tamamlanmasını təklif etmişdir. Onun fikrincə azadlıq deyilməli olan son söz deyil. Azadlıq hekayənin yalnızca bir hissəsi və həqiqətin yalnızca yarısıdır. Məsuliyyət olmadan azadlıq olarsa, o, özbaşınalığa çevrilər.

Vicdan

Viktor Franklın əhəmiyyətli konsepsiyalarından biri vicdandır. O, vicdanı Freyd və başqalarının vurğuladığı instinktual şüurdan fərqli, şüursuz bir mənəviyyat olaraq görür. Vicdan çox insan arasında bir faktor deyil; bizim varlığımızın mahiyyəti və şəxsi bütövlüyümüzün mənbəyidir.

Bu faktora naməlum bir termin qoymaz düzgün olmazdı: “… insan varlığı məsuldur – yaranmasından cavabdehdir, öz varlığından məsuldur.” (1975, s.26) Vicdan intuitivdir və fərdiləşdirilmişdir. Bu, real bir insan üçün real bir vəziyyətdir və sadə “universal qanunlara” görə dəyişdirilə bilməz.

Vicdanlı olmaq “əvvəldən düşünən, ontoloji olaraq özünə xas bir anlayış” ya da “ürəklərin müdrikliyi”, “ağıldan daha həssas ola bilən” məntiqinə istinad edir. (1975, s.39) Bədənimizin mənasını daşıyan “qoxu” məhz vicdanın özüdür.

Frankl da Erix Fromm (Erich Fromm) kimi “heyvanlar da onları istiqamətləndirməyə hazırdır” fikiri ilə razıdır. Biz ənənəvi cəmiyyətlərdə instinktlərimizi sosial ənənələrimizə dəyişərək doğru etdik. Bu gün, demək olar ki, bir “güc”ümüz var. Çox zaman öz düşüncələrini tapmaq, öz seçimlərində azad olmaq sahib və olduğumuz reallıqları görə bilməkdə çətinlik çəkərik.

Ancaq “… məna tapılmalı və verilməməlidir”. (1975, s.112) “Məna qəhqəhə kimidir”,- deyir,- kimisə güldürmək üçün ona zarafat etməlisən.” Eyni şey iman, ümid və sevgi üçün doğrudur – özlərinin və ya başqa birinin iradəsi ilə ortaya çıxa bilməzlər.

“… (E) məğlub edərək ixtira edəcəklərimiz elə az deyildir.” (1975, s.113) Bizim ağlımızdan asılı olmayan öz həqiqətimiz var. Gizli bir rəqəm və ya “sehrli göz” şəklində olduğu kimi, təsəvvürümüzün yaratdığı bir şey deyil,  həqiqətən mövcud olan bir şey var. Biz həmişə imicə və ya mənaya sahib ola bilməyəcəyik, amma o var. Bu, əsasən, daha böyük qavrayış  fenomenidir.” (1975, s. 115)

Ənənə və ənənəvi dəyərlər bir çox insanın həyatından sürətlə yox olur. Bu, bizim üçün çətin olsa da, biz ümidsizliyə sürüklənməli deyilik: Bu məna cəmiyyət dəyərlərinə bağlı deyil. Əlbəttə ki, hər bir cəmiyyət öz davranış qaydalarında məna dəyərini özü həll etməyə çalışır, amma nəticədə hər bir fərd üçün məna fərdidir.

 

“… (M) həyatın onunla görüşdüyü on min vəziyyətini, gizli on min tələbini və əmrlərini dinləmə və bunlara uyğun gəlmə gücünə sahib olmalıdır.” (1975, s.120) “Həkimlərin, terapevtlərin və pedaqoqların uyğun olaraq fərdlərin vicdanlarını inkişaf etdirmədə və onların unikal mənalarını tapmalarında və yerinə yetirilmələrində kömək etmələri başlıca vəzifəmizdir.”

Mükafatlar və təltiflər:

  • 1956: Federal Təhsil Nazirliyi, Mədəniyyət və İncəsənət Təşviqi Mükafatı, Avstriya
  • 1962: Kardinal Innitzer mükafatı, Avstriya
  • 1969: Avstriya Elm və Sənət Fəxri Xaçı, birinci sinif
  • 1976: Tuna Çayı Vəqfi mükafatı
  • 1980: Avstriyanın Vyana ordeni
  • 1981: Avstriya Elm və İncəsənət Dekorasiya
  • 1985: Oskar Ffister mükafatı, ABŞ
  • 1986: Avstriyanın Vyana Universitetinin fəxri doktoru
  • 1988: “Star Silver” Avstriya Respublikasına xidmət üçün böyük medal
  • 1995: Hans Prinzhorn Medalı
  • 1995: Vyana fəxri vətəndaşı
  • 1995: Avstriya respublikalarına xidmət üçün Star Qızıl medalı
  • 1995: Avstriya Həkimi Ofisinin Böyük Dekorasiyası
  • Almaniya Federal Respublikasında Grand Merit Star

 

 

Həmçinin baxa bilərsiz:

?http://www.viktorfrankl.org/e/chronology.html

?https://www.ted.com/talks/viktor_frankl_youth_in_search_of_meaning?language=en

?https://www.youtube.com/watch?v=LlC2OdnhIiQ

?https://www.youtube.com/watch?v=_J1KYnd5X0I

? http://www.nytimes.com/1997/09/04/world/dr-viktor-e-frankl-of-vienna-psychiatrist-of-the-search-for-meaning-dies-at-92.html

?https://www.youtube.com/watch?v=AzgGcdtAwf0&t=32s

?https://www.youtube.com/watch?v=7vdtwCOa4uc

? http://webspace.ship.edu/cgboer/frankl.html

?https://www.youtube.com/watch?v=CTNpx8mFKas

?https://www.youtube.com/watch?v=Y_Cey-UZX-E

Redaktə etdi: Fatimə Əliyeva

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here